Ўзбекистон миллий статистикаси: рақамли ислоҳотлар, аниқ маълумотлар ва халқаро эътироф
20 октябрь — Бутунжаҳон статистика куни!
Рақамлар шунчаки кўрсаткич эмас. Улар мамлакатда қанча одам яшаётгани, иқтисодиёт қай йўналишда ривожланаётгани, бизнеснинг аҳволи қандайлиги ва келгуси режаларни қайси маълумотларга таяниб тузиш кераклигини кўрсатади.
Шу маънода, статистика тизимидаги ислоҳотлар нафақат рақамларни йиғиш, балки давлат бошқарувида қарорлар қабул қилиш усулини ҳам ўзгартиришга қаратилган.
Сўнгги бир йилда Ўзбекистон миллий статистика тизимида бир қатор муҳим ўзгаришлар амалга оширилди. Аҳоли ва қишлоқ хўжалигини рўйхатга олиш тадбири, статистик ҳисоботларни қисқартириш, рақамли технологияларни жорий этиш ва халқаро майдондаги янги мақом — бу жараённинг асосий йўналишларидир.
2026 йилда ўтказилган аҳоли ва қишлоқ хўжалигини рўйхатга олиш тадбири замонавий рақамли технологиялар асосида ташкил этилди. Маълумотларга кўра, онлайн босқичда аҳолининг 82,3 фоизи қамраб олинган, 8,3 миллиондан ортиқ хонадон бўйича маълумотлар шакллантирилган. Бу маълумотлар мамлакатнинг демографик манзарасини, аҳоли таркибини ва ижтимоий-иқтисодий ҳолатини чуқурроқ ўрганиш учун асос бўлиб хизмат қилади. Бироқ рўйхатга олишнинг аҳамияти фақат қамров кўрсаткичи билан чекланмайди. Асосий масала — тўпланган маълумотларнинг ишончлилиги, уларни таҳлил қилиш ва натижалардан амалда фойдаланишдир. Зеро, аниқ маълумот бўлмаса, аҳоли эҳтиёжларига мос мактаблар, шифохоналар, йўллар ва бошқа инфратузилма объектларини режалаштириш ҳам қийинлашади.
Статистика тизимидаги эътиборли ўзгаришлардан яна бири — ҳисобот юкини камайтириш бўлди. Сўнгги йилларда статистик ҳисобот шакллари 113 тадан 47 тага туширилди. Жумладан, 2025 йилнинг ўзида уларнинг сони 65 тадан 47 тага қисқартирилган.
Миллий статистикани ривожлантиришнинг 2026–2030 йилларга мўлжалланган устувор йўналишларида рақамли трансформацияга алоҳида эътибор қаратилган. Маъмурий ва муқобил маълумотлардан фойдаланишни кенгайтириш, статистик регистрларни такомиллаштириш, маълумотларни йиғиш ва қайта ишлашни автоматлаштириш ҳамда сунъий интеллект технологияларини жорий этиш шулар жумласидандир.
Бу жараёнлар маълумотларни тезроқ қайта ишлаш, хатоларни аниқлаш ва статистик таҳлил имкониятларини кенгайтиришга ёрдам бериши мумкин. Белгиланган мақсадлардан бири — сунъий интеллект технологиялари ҳисобига маълумотларга ишлов бериш муддатини 20 фоизга қисқартириш.
Ўзбекистоннинг халқаро статистика майдонидаги мавқеи ҳам мустаҳкамланмоқда. Мамлакат 2025 йил апрель ойида 2026–2029 йиллар учун БМТ Статистика комиссиясига аъзо этиб сайланган. Шунингдек, 2026 йил март ойида комиссиянинг 57-сессиясида Ўзбекистон Миллий статистика қўмитаси раиси комиссия бюроси раиси ўринбосари этиб сайланган. Бу аъзолик халқаро статистик стандартларни ишлаб чиқиш ва муҳокама қилиш жараёнларида иштирок этиш, илғор тажрибани ўрганиш ҳамда миллий тизимни халқаро талабларга мувофиқ такомиллаштириш учун муҳим имкониятдир.
Жаҳон банкининг Статистика самарадорлиги индексида Ўзбекистон 81,5 балл билан 62-ўринни эгаллагани ҳам миллий статистика тизимининг халқаро баҳолашдаги ўрнини кўрсатувчи натижалардан бири сифатида келтирилмоқда.
Муҳайё Тошқораева,
ЎзА
