Буюк саркарданинг буюк аёли
Бот-бот таъкидланадиган рад этиб бўлмас ҳақиқат бор. У ҳам бўлса, исталган даҳолар ортида аниқ заҳматкаш бир аёлнинг меҳнати мужассамлиги. Давлатчилигимиз асосчиси буюк Соҳибқирон бобомиз қудратининг шаклланишида ҳам аёлларнинг ўрни алоҳида.
Хусусан, Темурбекнинг илк сиёсий майдонга кириб келиш кезларида унинг биринчи рафиқаси Ўлжой Туркон оғонинг садоқати ғоят муҳим аҳамият касб этади. Унинг яна бир исми Камолой бўлиб, Амир Қозоғоннинг набираси бўлган. Темурбекнинг отаси Муҳаммад тарағай Қозоғон хизматида бўлиб, Темурбек амир эътиборини қозонган. Шунинг учун набирасига бошқа хонлар оғиз солиб турган бўлса ҳам, у Амир Темурни куёв қилишни лозим топган.
Аммо Темурбек ва Ўлжойнинг ҳаёти осойишта кечмади. Негаки, у даврда мамлакатда бошбошдоқлик авж олган, ҳар қадамда фитна эди. Амир Қозоғон саройида ҳам бўлинишлар кучайиб кетганди. Айнан ана шундай кезларда Соҳибқирон кўнглига ягона ва марказлашган қудратли давлат тузиш орзуси тушди. Бу улуғвор мақсадини қўллаб-қувватлаган биринчи инсон айнан рафиқаси Ўлжой Туркон оғо бўлди.
Ўлжойнинг бобоси Амир Қозоғон фитна билан қатл этилгач, сиёсий вазият янада кескинлашди. Темурбек қйноғаси Амир Ҳусайн билан сиёсий вазиятни барқарорлаштиришга ва бошқарувни қўлга олишга ҳар қанча уринмасин, Амир Ҳусайннинг беқарорлиги, иродасизлиги тоқатини тоқ қиларди. Кейинчалик фикрлар хилма-хиллиги ва беклар фитнаси сабаб ҳар икки амир ўртасидаги муносабатлар ёмонлашиб борди. Шундай кезларда эса Ўлжой Туркон оғо катта саҳнага чиқарди. Икки амир муносабатларини юмшатишга, Темурбекнинг буюк мақсадини акасига англатишга жон-жаҳди билан киришарди.
Улуғ мақсадни кўзлаган ҳар қандай киши йўлига ғов бўлувчилар ҳамма замонда учрайди. Шу маънода Темурбек ҳам улкан тўсиқларни енгиб ўтмоғи тайин эди. Хусусан, унинг жонига кўп маротаба қасд қилинган бўлиб, ҳар сафар бундай кескин вазиятлар азиятини Ўлжой ҳам чекарди.
Шу ўринда аёл камолоти учун китобнинг не чоғлик аҳамиятли эканини таъкидлаш лозим. Ажаб эмаски, Ўлжой ҳам вафо-ю садоқат борасида Хоразмийнинг “муҳаббатномасидан” ибрат олган бўлса. Бундай хулосага келишга тарихий манбаларда Темурбек ва Ўлжойнинг айнан “муҳаббатномадан” бир-бирига шеърий изҳорлар баён этгани тўғрисидаги битиклар сабаб бўлди.
Ҳар ким ҳам улкан мақсадлар қўймоғи мумкин. Аммо бу йўлдаги ҳаракатларнинг бошланиши энг муҳим нуқта. Бунда киши кимгадир суяниши, таянч ҳис қилмоғи зарур. Чунки, маънан юксак бўлмаган йўлдош албатта, мақсадга эришиш йўлини осонлаштириш ўрнига мураккаблаштиради. Ўлжой Туркон оғо эса ана шундай бошланишнинг энг муҳим нуқтасида муносиб ҳамдам бўлди десак, янглишмаган бўламиз. У тарбиялаган Жаҳонгирмирзо ҳам Темурбек фарзандлари орасида ўз жасорати ва маърифати билан ажралиб туради.
Хулоса қилиб айтганда, буюкларнинг қудрати эътироф этилар экан, бу йўлда уларга муносиб йўлдош бўлганларни ҳам унутмаслик лозим. Айниқса, миллатимиз қаҳрамонларини етиштирган улуғ аёлларимизни ҳар қанча шарафласак, кам. Бизга Соҳибқирон ҳаётида муҳим ўрин тутган Бибихоним заковати ибрат бўлса, Темур бобомиз зафарлари учун умрини фидо қилган Ўлжой Туркон оғонинг садоқати, маърифати ифтихордир. Ҳозирги кунда Ўлжой Туркон оғонинг мақбараси Шоҳи зиндада бўлиб, уни шахсан Амир Темурнинг ўзи кўчириб келтирган.
Шербек Исломов,ЎзА
