Til — xalqlarni birlashtiruvchi ko‘prik

Bugungi globallashuv davrida xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik va hamkorlikni mustahkamlash, milliy madaniyatlarni o‘zaro yaqinlashtirish hamda yoshlarning intellektual salohiyatini yuksaltirish taraqqiyotning muhim shartlaridan biriga aylandi. Shu ma’noda, O‘zbekiston va Fransiya o‘rtasidagi madaniy-ma’rifiy aloqalarni rivojlantirish, fransuz tili va san’atini keng targ‘ib etish nafaqat ta’lim sohasi, balki ikki xalq o‘rtasidagi o‘zaro ishonch va hamjihatlikni mustahkamlash nuqtai nazaridan ham alohida ahamiyatga ega.

Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan mamlakatimizda xorijiy davlatlar bilan do‘stlik va ko‘p qirrali hamkorlikni rivojlantirish, madaniy diplomatiyani kuchaytirish, yoshlarning zamonaviy bilimlar va xorijiy tillarni egallashi uchun keng imkoniyatlar yaratishga ustuvor ahamiyat qaratilmoqda. Bu esa xalqlar o‘rtasidagi muloqotni yangi bosqichga olib chiqish, milliy qadriyatlarimizni jahon miqyosida targ‘ib etish va O‘zbekistonning xalqaro nufuzini yuksaltirishga xizmat qilmoqda. Bunday ezgu maqsadlar qadimiy Buxoroda alohida mazmun kasb etadi. Asrlar davomida Sharq va G‘arbni bog‘lab kelgan, ilm-fan, savdo-sotiq va ma’naviyat markazi sifatida shuhrat qozongan bu muqaddas zamin bugun ham turli xalqlar va madaniyatlar muloqoti uchun o‘ziga xos ko‘prik vazifasini o‘tamoqda.

Buxoroning tarixiy obidalari, madrasa va masjidlari, asrlar sinovidan o‘tgan urf-odatlari nafaqat milliy merosimiz, balki butun insoniyatning ma’naviy boyligidir. Bu zaminda turli madaniyatlar bilan tanishish, ularning eng yaxshi jihatlarini o‘rganish va milliy qadriyatlarimiz bilan uyg‘unlashtirish uchun ulkan imkoniyatlar mavjud. Shu nuqtai nazardan, Buxoroda Fransiya madaniyati kunlariga bag‘ishlangan tadbirlar til, adabiyot, san’at va ta’lim sohalaridagi hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun muhim maydon bo‘la oladi. Bunday tashabbuslarning ahamiyati shundaki, ular insonlarni faqat yangi tilni o‘rganishga emas, balki boshqa xalqning dunyoqarashi, tarixi, tafakkuri va hayot tarzini anglashga ham undaydi. Zero, tilni o‘rganish — lug‘at yodlash yoki grammatik qoidalarni o‘zlashtirish bilangina cheklanmaydi. U orqali inson boshqa xalqning adabiyotini his qiladi, san’atini anglaydi, fikrlash tarzi bilan tanishadi. Demak, fransuz tilini o‘rganish yoshlar uchun yangi bilimlar olamiga eshik ochish bilan birga, ularning dunyoqarashini kengaytirishga ham xizmat qiladi.

Buxoroda fransuz tilini o‘qitish, uning madaniy-ma’rifiy imkoniyatlarini keng targ‘ib etish borasida samarali faoliyat olib borayotgan mutaxassislardan biri — Buxoro davlat texnika universiteti O‘zbek va xorijiy tillar kafedrasi professori, filologiya fanlari doktori, Turon fanlari akademigi Malohat Jo‘rayeva. Uning ko‘p yillik pedagogik va ilmiy faoliyati zamirida bir muhim maqsad mujassam: yoshlarga xorijiy tilni puxta o‘rgatish, ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish va xalqaro maydonda o‘z salohiyatini namoyon etishi uchun yo‘l ochish.

Professor Jo‘rayeva o‘z faoliyatida til ta’limini ijodkorlik va madaniy muloqot bilan uyg‘unlashtirib kelmoqda. Uning rahbarligida talabalar fransuz tilidagi teatr va qo‘shiq festivallari, she’rxonlik tanlovlari hamda turli madaniy-ma’rifiy tadbirlarda qatnashib, o‘z bilim va iste’dodlarini namoyish etish imkoniga ega bo‘lganlar.

Bu boradagi e’tiborga molik natijalardan biri 2016–2017 o‘quv yilida kuzatilgan. Professor rahbarligida tayyorlangan yetti nafar talaba Fransiyaning O‘zbekistondagi elchixonasi tomonidan Toshkent shahrida tashkil etilgan o‘quvchi va talabalarning teatr hamda qo‘shiq festivalida ishtirok etib, birinchi o‘rinni qo‘lga kiritgan. Bu g‘alaba shunchaki tanlov natijasi emas edi. U puxta tayyorgarlik, ustozning fidoyiligi, talabalarning izlanishi va jamoaviy hamkorlik samarasini namoyon etdi. Eng muhimi, yoshlar fransuz tili orqali o‘z ijodiy qobiliyatini namoyon etish, boshqa xalq madaniyatini anglash va xalqaro maydonda munosib ishtirok etish mumkinligini amalda isbotladilar. Keyingi yillarda ham professor shogirdlarining fransuz tilidagi sahna chiqishlari va she’rxonlik tanlovlarida erishgan yutuqlari mazkur tajribaning izchil davom etganini ko‘rsatadi.

[gallery-31894]

Aslida, ustozlikning eng katta mukofoti — shogirdning yutug‘idir. Bugungi talaba ertangi olim, tarjimon, pedagog yoki xalqaro hamkorlik mutaxassisi bo‘lib yetishishi mumkin. Uning qalbida ilmga muhabbat, boshqa xalqlarga hurmat va yangilikka intilish tuyg‘ularini uyg‘otish esa ta’limning eng yuksak vazifasidir.

Malohat Jo‘rayevaning faoliyati faqat auditoriyadagi mashg‘ulotlar bilan cheklanmaydi. Uning ilmiy izlanishlari kognitiv tilshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik, qiyosiy adabiyotshunoslik va tarjimashunoslik kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab oladi. Ushbu sohalardagi tadqiqotlar tilning ichki qonuniyatlarini anglash, turli xalqlar adabiyoti va tafakkurini qiyosiy o‘rganish, tarjima orqali ma’naviy boyliklarni bir madaniyatdan boshqasiga yetkazish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Professorning ilmiy ishlari, monografiyalari, darslik va o‘quv qo‘llanmalari zamonaviy filologiya hamda til ta’limi rivojiga qaratilgan. Ilmiy konferensiyalar va xalqaro loyihalardagi ishtiroki esa tajriba almashish, yangi ta’lim usullarini o‘rganish va ularni mahalliy ta’lim amaliyotiga tatbiq etishga xizmat qiladi. Ayniqsa, Erasmus+ dasturlari doirasidagi faoliyati, jumladan, Bolgariyaning Sofiya universiteti, Fransiyaning INSHEA hamda Germaniyaning Myunster universiteti bilan bog‘liq hamkorlik loyihalaridagi ishtiroki xalqaro akademik aloqalarni mustahkamlash yo‘lidagi sa’y-harakatlarining muhim qismidir.

Fransiya madaniyati kunlarining mazmun-mohiyatini faqat konsertlar, ko‘rgazmalar yoki sahna chiqishlari bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Ularning haqiqiy qiymati turli xalqlar o‘rtasida o‘zaro anglashuvni kuchaytirish, yoshlarda boshqa madaniyatlarga nisbatan qiziqish va hurmatni shakllantirish, yangi hamkorlik aloqalariga yo‘l ochish bilan belgilanadi.

Professor Malohat Jo‘rayevaning ko‘p yillik pedagogik va ilmiy faoliyati til ta’limi, ijodkorlik va xalqaro hamkorlikning o‘zaro uzviyligini namoyon etadi. Uning tajribasi bir haqiqatni yana bir bor tasdiqlaydi: yoshlarga berilgan sifatli ta’lim, ularning iste’dodiga ko‘rsatilgan e’tibor va xalqaro maydonda o‘zini namoyon etishi uchun yaratilgan imkoniyatlar ertangi taraqqiyotga qo‘shilgan muhim hissadir. Zero, fransuz tilini o‘rgangan talaba faqat yangi so‘zlarni emas, yangi dunyoqarashni ham o‘zlashtiradi. Boshqa xalqning madaniyatini anglagan inson esa o‘z madaniyatining qadrini yanada chuqurroq his etadi.

Buxoro zaminida yangragan har bir fransuzcha qo‘shiq, sahnada aytilgan har bir she’r, ilmiy muloqotda bildirilgan har bir fikr xalqlarni bir-biriga yaqinlashtiruvchi ma’naviy rishtaga aylanishi mumkin. Ana shu rishtalar mustahkamlangan sari do‘stlik kengayadi, hamkorlik rivojlanadi va yangi avlod uchun yanada katta imkoniyatlar eshigi ochiladi. Chunki til — faqat so‘zlashish vositasi emas, u qalblar o‘rtasidagi ko‘prikdir. Madaniyat esa ana shu ko‘prikdan xalqlarni bir-biriga yetaklaydigan buyuk kuchdir.

Zarif Komilov, Tohirjon Istatov (surat), O‘zA muxbirlari