Kimyoning sehrli olamiga sayohat

Bir tomchi suv tarkibida qancha sir bor? Nima uchun temir zanglaydi? Nega osmondagi ranglar, inson tanasidagi jarayonlar yoki oshxonadagi oddiy taom tayyorlanishi ham kimyo bilan bog‘liq?

Bunday savollar bolani o‘ylantiradi. Lekin kimyoni faqat formula, reaksiya va murakkab atamalardan iborat fan sifatida tasavvur qilgan o‘quvchi uchun bu savollarga javob topish oson emas.

Aslida esa kimyo — atrofimizdagi hayotning o‘zi. Uni to‘g‘ri tushuntirish, bolaning qiziqishini uyg‘otish va murakkab ilmiy jarayonlarni uning tasavvuriga yaqinlashtirish uchun esa zamonaviy yondashuv kerak.

Buxoro viloyati Pedagogik mahorat markazi tomonidan yaratilgan “Men ham kimyoni o‘rganaman: mo‘’jizalar sari sayohat” nomli zamonaviy animatsion ta’lim loyihasi ana shu ehtiyojdan kelib chiqqan holda dunyoga keldi.

Kimyo darsligidagi murakkab formulalar, atom va molekulalar, kimyoviy reaksiyalar bola tasavvurida ba’zan tushunarsiz belgilar yig‘indisidek ko‘rinishi mumkin. Animatsiya esa bu tasavvurni o‘zgartiradi.

Loyiha orqali kimyo fanining murakkab tushuncha va jarayonlari sodda, qiziqarli va ko‘rgazmali shaklda tushuntiriladi. O‘quvchi atom va molekulalarning sirli olamiga virtual sayohat qiladi, kimyoviy hodisalarning qanday sodir bo‘lishini ko‘radi, kundalik hayotdagi oddiy jarayonlar zamirida qanday ilmiy qonuniyatlar borligini anglay boshlaydi. Eng muhimi, bola tayyor ma’lumotni shunchaki yodlab olmaydi. U ko‘radi, kuzatadi, savol beradi, taqqoslaydi va xulosa chiqaradi. Bu esa ta’limning eng muhim natijalaridan biridir.

Bugun ta’lim oldida turgan vazifa faqat o‘quvchiga ko‘proq ma’lumot berish emas. Asosiy maqsad — unda bilim olishga qiziqish uyg‘otish. Chunki qiziqish bor joyda izlanish paydo bo‘ladi. Izlanish bor joyda esa kashfiyotga intilish tug‘iladi.

“Men ham kimyoni o‘rganaman: mo‘’jizalar sari sayohat” loyihasining mohiyati ham shunda. U kimyoni o‘quvchi uchun “qiyin fan” emas, balki har kuni uning ko‘z o‘ngida sodir bo‘layotgan mo‘’jizalarni tushuntirib beradigan qiziqarli ilm sifatida namoyon etadi. Masalan, oddiy muzning erishi, meva pishishi, nonning ko‘tarilishi, temirning zanglashi, inson organizmidagi murakkab jarayonlar — bularning barchasi kimyo bilan chambarchas bog‘liq. Shunday ekan, kimyoni o‘rganish — faqat darslikdagi formulalarni bilish emas. Bu hayotni boshqacha ko‘ra boshlash demakdir.

Bugungi bola axborotni qabul qilishda kechagi avloddan farq qiladi. U ko‘rish, harakat, tasvir va interaktivlik orqali berilgan ma’lumotni tezroq qabul qilishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, ta’limda raqamli texnologiyalar va animatsion materiallardan foydalanish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Buxoro viloyati Pedagogik mahorat markazi tomonidan yaratilgan mazkur loyiha ham ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvni olib kirishga qaratilgan. Animatsiya yordamida ko‘zga ko‘rinmaydigan atomlar, molekulalar va mikroskopik jarayonlarni o‘quvchi tasavvurida jonlantirish mumkin. Bu esa o‘qituvchi uchun ham yangi imkoniyat. Murakkab mavzuni tushuntirishga ketadigan vaqt qisqaradi, o‘quvchining diqqati oshadi, dars jarayoni yanada jonli va mazmunli tus oladi.

Yurtimizda keyingi yillarda ta’lim tizimini zamonaviylashtirish, yoshlarning ilm-fanga qiziqishini oshirish, tabiiy va aniq fanlarni chuqur o‘qitish, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ta’lim jarayoniga keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Davlat rahbari tashabbusi bilan ta’lim sifatini oshirish, o‘quvchilarni zamonaviy bilim va kasblarga tayyorlash, ularning ilmiy-tadqiqotchilik salohiyatini rivojlantirish hamda raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ana shu jarayonda har bir zamonaviy ta’lim loyihasi — ayniqsa, bolani mustaqil fikrlashga, kuzatishga va izlanishga undaydigan tashabbuslar — muhim ahamiyat kasb etadi.

“Men ham kimyoni o‘rganaman” loyihasi ham ana shu ezgu maqsadga xizmat qiladi.

Eng katta natija — o‘quvchining “Men buni tushunmadim” degan munosabatini “Nega bunday bo‘ladi?” degan savolga aylantirishdir. Chunki buyuk kashfiyotlar aynan savoldan boshlanadi. Bugun kimyoga qiziqqan maktab o‘quvchisi ertaga muhandis, farmatsevt, olim, texnolog yoki tadqiqotchi bo‘lishi mumkin. Uning bugungi qiziqishi kelajakdagi ilmiy kashfiyotning ilk qadamiga aylanishi ehtimoldan xoli emas. Shuning uchun loyihaning asosiy maqsadi — kimyoni o‘rgatish bilan birga ilmiy fikrlaydigan, savol berishdan qo‘rqmaydigan, kuzatadigan va izlanadigan avlodni tarbiyalashdir.

“Kimyo — qiziqarli va tushunarli fan!” degan g‘oya asosida yaratilgan ushbu loyiha ta’limdagi bir muhim haqiqatni eslatadi: bolaga ilmni sevdirish uchun uning qalbiga yo‘l topish kerak.

Agar murakkab mavzu qiziqarli tilda tushuntirilsa, formula ortidagi ma’no ochilsa, nazariya hayotdagi misollar bilan bog‘lansa — o‘quvchi fanni majburiyat sifatida emas, kashfiyot sifatida qabul qila boshlaydi.

Balkim, bugun ekranda atom va molekulalarning harakatini hayrat bilan kuzatayotgan bola ertaga yangi dori yaratadi. Balkim, yangi material kashf qiladi. Balkim, inson hayotini yengillashtiradigan texnologiyani ixtiro qiladi.

Shu ma’noda, “Men ham kimyoni o‘rganaman: mo‘’jizalar sari sayohat” — shunchaki animatsion darslar to‘plami emas. Bu — bolani formuladan fikrga, qiziqishdan izlanishga, izlanishdan kashfiyotga yetaklaydigan sayohatdir. Va ehtimol, kimyoning bugungi kichik “mo‘’jizalari” orasida ertangi kashfiyotlar urug‘lari allaqachon bordir.

Zarif Komilov, O‘zA muxbiri