Farg‘ona vodiysining yangi drayverlari: infratuzilmadan yuksak ma’naviyatgacha
Yangi O‘zbekistonni barpo etishning bugungi strategik bosqichida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli transformatsiya jarayonlarining markazida inson qadri, uning sha’nini ulug‘lash va xalqimizning turmush darajasini tubdan yaxshilashdek ulug‘vor maqsad mujassamdir.
Davlat rahbarining mamlakatimiz hududlariga uyushtirayotgan har bir tashrifi nafaqat joylardagi bunyodkorlik ishlari bilan tanishish, balki shahar va tumanlarning mavjud iqtisodiy imkoniyatlarini to‘liq safarbar etgan holda infratuzilmani yangi bosqichga olib chiqishda muhim o‘rin egallaydi. Prezidentimizning Namangan viloyatiga amalga oshirgan navbatdagi tashrifi ham Farg‘ona vodiysining iqtisodiy va ijtimoiy qiyofasini tubdan o‘zgartiruvchi yangi rivojlanish drayverlarini belgilab bergani bilan tarixda qoladigan bo‘ldi.
Bundan avval, ya’ni o‘tgan yilning sentabr oyida viloyatga tashrif chog‘ida Davlatimiz rahbari tomonidan belgilab berilgan salmoqli loyihalar va dolzarb vazifalar ijrosi Namangan zaminida ulkan bunyodkorlik to‘lqinini yuzaga keltirgan edi. Bugungi kunda ushbu topshiriqlar asosida olib borilgan tizimli ishlar natijasida Namangan ko‘plab jabhalarda o‘zining munosib o‘rnini topib, yangi marralar sari odimlamoqda. Bu galgi izchil islohotlarning debochasi sifatida Prezidentimiz Namangan xalqaro aeroportida barpo etilayotgan yangi yo‘lovchi terminali qurilishini ko‘zdan kechirdi. Zamonaviy dunyoda transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish davlatning iqtisodiy jozibadorligi va xalqaro integratsiyasini belgilovchi bosh omillardan biridir. Ushbu ulkan qurilish ishlari Davlatimiz rahbarining aeroportlarni boshqarish sohasida davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirishga oid strategik qarori asosida amalga oshirilayotgani bilan e’tiborlidir.
Tarixga nazar tashlasak, Namangan havo bandargohi o‘tgan asrning yetmishinchi yillari boshida foydalanishga topshirilgan bo‘lib, keyinchalik xalqaro maqomga ega bo‘lgan. Bugungi kunda aeroport orqali to‘qqizta aviakompaniya muntazam parvozlarni amalga oshirayotgan bo‘lsa, jalb etilgan bir yuz yetmish besh million dollarlik investitsiya loyihasi tufayli bu yerda mutlaqo yangi iqtisodiy muhit shakllanadi. Kelasi yil yakuniga qadar ishga tushiriladigan, maydoni yigirma ikki ming kvadrat metrdan ziyod bo‘lgan uch qavatli zamonaviy terminal soatiga bir yarim mingga yaqin, yiliga esa uch million nafardan ortiq yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu ko‘rsatkich aeroportning hozirgi quvvatini bir necha barobar oshirish bilan birga, chegara va bojxona nazorati, viza xizmatlari hamda Duty Free hududi kabi yuqori servis shaxobchalari orqali besh yuz ellikta yangi ish o‘rni yaratadi. Eng muhimi, ikki yildan so‘ng kunlik quvvati ellik tonna bo‘lgan kuchli kargo terminali foydalanishga topshiriladi va u Farg‘ona vodiysi uchun yagona zamonaviy havo logistika tizimini shakllantirib, mahalliy mahsulotlarni dunyoning to‘qsonga yaqin mamlakatiga eksport qilish imkoniyatini kengaytiradi.
Infratuzilmadagi ushbu shiddatli yangilanishlar qishloq xo‘jaligi va agrar sektordagi tub burilishlar bilan hamohang tarzda davom etmoqda. Davlatimiz rahbarining chorvachilik tarmog‘ini qo‘llab-quvvatlashga oid tarixiy qarorlari doirasida To‘raqo‘rg‘on tumanida ish boshlagan “Namangan qo‘ychilik klasteri” bunga yaqqol misoldir. Umumiy qiymati o‘ttiz besh million dollar bo‘lgan ushbu yirik majmua o‘n gektar yer maydonida uch bosqichda tashkil etilmoqda. Loyiha doirasida xorijdan olib kirilayotgan Arashan, Hisor va Adelbay kabi yuqori mahsuldorlikka ega nasldor qo‘y zotlari mahalliy iqlim sharoitiga moslashtirilmoqda. Eng e’tiborli jihati shundaki, bu yerda joriy etilayotgan intensiv boqish va ilmiy parvarishlash texnologiyalari tufayli uch oy ichida chorva vazni ikki barobarga yetib, mahsuldorlik an’anaviy usullarga nisbatan ellik foizgacha oshmoqda. Majmua to‘liq quvvat bilan ishga tushgach, viloyatda yiliga qirq ming tonnaga yaqin sifatli go‘sht mahsulotlari ishlab chiqariladi. Bu esa nafaqat ichki bozorni ta’minlaydi, balki yuzdan ortiq kambag‘al oila vakillarining bandligini ta’minlab, yaxlit va uzluksiz klaster zanjirini yaratadi.
Prezidentimiz ushbu korxona tajribasini aholi bandligini oshirish va bozorlar to‘kinligini ta’minlashda foydali ekanini qayd etib, uni butun mamlakat miqyosida ommalashtirish yuzasidan muhim topshiriqlar berdi. Shu bilan birga, parrandachilik yo‘nalishida ham xuddi shunday yaxlit sanoat sikli yaratilmoqda.
To‘raqo‘rg‘on tumanidagi “Uychi parranda” korxonasida tijorat bankining ellik million dollarlik mablag‘i hisobidan Vengriyaning mashhur kompaniyasidan keltirilgan naslli parrandalar intensiv usulda ko‘paytirilmoqda. Korxonaning oddiy xo‘jaliklardan bosh ustuvorligi inkubatsiya jarayonidan boshlab tayyor go‘sht mahsulotlari yetishtirishgacha bo‘lgan to‘liq sanoat zanjirini qamrab olganidadir. Zamonaviy genetik texnologiyalar naslchilik yo‘nalishida kuniga oltmish ming dona yuqori sifatli tuxum va ellik ming bosh jo‘ja ochirish imkonini bermoqda, broylerlar esa qisqa muddat ichida parvarishlanib, yuqori iqtisodiy samaradorlikka erishilmoqda.
Davlatimiz rahbari ushbu muvaffaqiyatli tajriba asosida kelgusida Mingbuloq, Namangan, Norin, Pop, Uychi, Chust va Chortoq tumanlarida ham yangi parrandachilik komplekslarini barpo etish zarurligini ta’kidladi. Natijada viloyatdagi jami parrandalar soni o‘n ikki million boshga yetib, mingga yaqin yangi ish o‘rinlari tashkil etiladi va butun Farg‘ona vodiysi bozorlarida go‘sht va tuxum narxi barqarorligi ta’minlanadi.
Bunday izchil islohotlar Namanganning uzoq yillar davomida foydalanilmay yotgan, suv ta’minoti murakkab bo‘lgan adirliklari va bo‘sh turgan yerlarini haqiqiy daromad manbaiga aylantirishda ham ko‘zga tashlanmoqda. Pop tumanida tashkil etilgan yuz gektarlik superintensiv bog‘ loyihasi buning yorqin ifodasidir. Yigirma milliard so‘mdan ziyod mablag‘ evaziga barpo etilgan ushbu bog‘da bozor talabidan kelib chiqib, oltmish olti mingdan ortiq serhosil o‘rik, shaftoli va gilos daraxtlari tomichilab sug‘orish usulida parvarish qilinmoqda. Oddiy bog‘larga qaraganda bir necha barobar ko‘p hosil beradigan ushbu tizim negizida kooperatsiya usuli yo‘lga qo‘yilib, uch yuzta ehtiyojmand oilaning har biriga o‘ttiz sotixdan yer bo‘lib berildi. Bu yondashuv kam ta’minlangan xonadonlarni doimiy va muqim daromad manbai bilan ta’minlaydi.
Umuman olganda, viloyatda so‘nggi yillarda o‘ttiz sakkiz ming gektardan ziyod maydon qayta foydalanishga kiritilgan bo‘lsa, joriy yilning o‘zida yana yetti ming gektardan ortiq yer muomalaga qaytarildi. Bu boradagi strategik tashabbuslar doirasida yaqin yillar ichida foydalanishda bo‘lmagan yana o‘n sakkiz ming gektar maydon bosqichma-bosqich o‘zlashtiriladi va ularning katta qismida sanoatlashgan organik bog‘lar tashkil etiladi.
Yangi O‘zbekiston sharoitida iqtisodiyotni raqamlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal rivojlantirish islohotlarning eng ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Prezidentimiz Davlatobod tumanidagi Yangi Namangan shaharchasi hududida yirik IT-park qurilishiga tamal toshi qo‘yish marosimida ishtirok etar ekan, yoshlarga zamonaviy bilimlar berib, ularni yuqori daromadli kasblarga o‘rgatish bugungi kunning eng muhim talabi ekanligini ta’kidladi. Ekspertlar mamlakatimizning sun’iy intellekt bo‘yicha salohiyatini o‘n milliard dollarga baholayotgan bir paytda, ushbu imkoniyatni aniq loyihalarga aylantirish maqsadida xitoylik hamkorlar bilan birgalikda yurtimizning oltita hududida zamonaviy IT-parklar qurilmoqda va Yangi Namangan shahridagi majmua ushbu loyihaning ilk qaldirg‘ochi hisoblanadi.
Raqamlashtirish sohasidagi xizmatlar eksportini rivojlantirishga doir Prezident qarori asosida barpo etilayotgan ushbu o‘n yetti qavatli zamonaviy binoda ta’lim va eksport markazlari, startap akseleratorlari va xorijiy kompaniyalar uchun maxsus ekotizim yaratiladi. Natijada ikki mingga yaqin namanganlik yoshlar yuqori daromadli ish o‘rinlariga ega bo‘lib, viloyatda axborot texnologiyalari xizmatlari hajmi besh yuz milliard so‘mga, eksport hajmi esa o‘ttiz million dollarga yetadi. Buning uzviy davomi sifatida, Namangan davlat texnika universitetining sun’iy intellekt laboratoriyasida robototexnika va bionika yo‘nalishlarida innovatsion loyihalar ishlab chiqilayotgani hamda shahar va tumanlarda “aqlli” vaziyatlar markazi tashkil etilgani raqamli boshqaruvning yangi modelidan dalolat beradi.
Ushbu raqamli infratuzilma davlat boshqaruvi va mahallabay ishlash tizimiga ham izchil kiritilmoqda. Norin tumanidagi Yangi Namangan mahallasida tashkil etilayotgan “Mahalla axborot va xizmat markazi” loyihasi orqali yigirma yetti mingdan ortiq aholiga to‘qqiz yuz sakson turdagi xizmatlar mahallaning o‘zida, “yagona darcha” tamoyili asosida ko‘rsatiladi. Ijtimoiy himoya, bandlik, soliq va ta’limga oid barcha ma’lumotlar yagona raqamli tizimga integratsiya qilinib, profilaktika inspektorlari faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida o‘n sakkiz turdagi jarayon raqamlashtirildi va xodimlar zamonaviy planshet hamda bodi-kameralar bilan ta’minlandi.
Namangan viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning yangi ustuvor yo‘nalishlari muhokama qilingan yig‘ilishda so‘nggi yillarda viloyatda sanoat hajmi qariyb to‘rt trillion so‘mdan qirq trillion so‘mga yetgani alohida e’tirof etildi. Joriy yilda yalpi hududiy mahsulotni to‘qqiz foizdan ziyod, sanoatni to‘qqiz foiz, xizmatlarni o‘n yetti foiz va qishloq xo‘jaligini qariyb yetti foizga oshirish bo‘yicha Prezidentimiz tomonidan aniq vazifalar belgilab berildi.
Mashinasozlik, metallurgiya, yengil sanoat va yangi iqtisodiyot yo‘nalishlari viloyatning asosiy o‘sish nuqtalariga aylanadi. Hududlarni rivojlantirishda ilmiy yondashuvni kuchaytirish maqsadida o‘n to‘rtta “aql markazi” tashkil etilib, ular tumanlarda iqtisodiy diagnostika o‘tkazadi va yangi zaxiralarni aniqlaydi. Tadbirkorlikni rivojlantirish va biznes muhitini yaxshilash uchun joriy yilda viloyatga byudjetdan to‘rt yarim trillion so‘m, kichik va o‘rta biznes uchun esa olti yarim trillion so‘m resurs yo‘naltirilmoqda. Bu orqali yil yakuniga qadar sakson ming aholini doimiy ishga joylashtirish va yigirma bir ming oilani kambag‘allikdan chiqarish maqsad qilingan. Investitsiya va eksport masalalarida esa Namanganga besh milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilish va eksportni bir milliard ikki yuz million dollarga yetkazish rejalashtirilgan bo‘lib, mahsulotni ishlab chiqarishdan tortib bojxona rasmiylashtiruvigacha bo‘lgan jarayonlarni qamrab oluvchi “Yagona eksport ekotizimi” yo‘lga qo‘yiladi.
Aholining hayotiy ehtiyojlarini ta’minlaydigan ichimlik suvi, yo‘l va transport infratuzilmasini yaxshilash ham davlatimizning doimiy diqqat markazidadir. Joriy yilda viloyatda bir yuz o‘ttiz kilometr ichimlik suvi tarmog‘i tortish va yangi suv inshootlarini qurish uchun yetti yuz milliard so‘mdan ziyod mablag‘ ajratildi, bu esa o‘nlab mahallalardagi minglab aholining ilk bor markazlashgan ichimlik suvi bilan ta’minlanishiga xizmat qiladi. Shuningdek, “Pungan – Namangan” avtomobil yo‘lining yetmish besh kilometri tubdan rekonstruksiya qilinib, to‘rt tasmali beton qoplamali zamonaviy yo‘lga aylantiriladi, ko‘priklar va piyodalar o‘tish joylari barpo etiladi. Jamoat transportini rivojlantirish maqsadida yuzdan ortiq yangi avtobus va elektrobuslar olib kelinishi belgilandi. Sog‘liqni saqlash sohasida esa birlamchi tibbiy-sanitariya yordamining yangi modeli Kosonsoy va Uychi tumanlarida joriy etilib, kuzdan boshlab aholi salomatligini muhofaza qilishga qaratilgan “Infarkt va insultga qarshi kurashish milliy dasturi” Farg‘ona vodiysi viloyatlarida to‘liq yo‘lga qo‘yiladi.
Madaniyat, sport va turizm sohalaridagi yutuqlar ham Namanganning xalqaro nufuzini oshirishga xizmat qilmoqda. Boy futbol an’analariga ega bo‘lgan viloyatda yosh avlodni xalqaro standartlar asosida tayyorlash maqsadida “Navbahor” futbol akademiyasi uch yil muddatga dunyoning yetakchi futbol maktablaridan biri sanalgan Niderlandiyaning mashhur “Ayaks” akademiyasi boshqaruviga berildi. Klublar o‘rtasida tashkil etilgan qo‘shma akademiyada xorijiy mutaxassislar va skautlar faoliyat yuritib, mahalliy yoshlarni Yevropa futbol standartlari asosida tayyorlamoqda.
Ma’naviy-ruhiy yuksalish va madaniy taraqqiyot iqtisodiy yutuqlar bilan hamohang kechgandagina jamiyatning chinakam rivojlanishi ta’minlanadi. Ayni shu bois, tashrifi doirasida Namangan shahrida uchinchi Xalqaro maqom san’ati anjumanining yuksak saviyada tashkil etilishi va ochilish marosimida Davlatimiz rahbarining nutq so‘zlashi nafaqat vodiy, balki butun jahon madaniyat ahli uchun unutilmas voqeaga aylandi.
Prezidentimiz anjuman ishtirokchilari, xorijiy mehmonlar, madaniyat va san’at namoyandalarini qutlar ekan, maqom san’ati qalblarni birlashtiradigan, odamlarga ezgulik ulashadigan bebaho ma’naviyat ko‘prigi ekanini alohida e’tirof etdi. Bugungi kunda UNESCO, ICESCO kabi nufuzli xalqaro tashkilotlar, MDH, SHHT va Turkiy davlatlar tashkiloti rahbarlari, salkam saksondan ortiq davlatdan ikki yuz ellikka yaqin madaniyat arboblari ishtirok etayotgan ushbu anjuman maqomning umumbashariy nufuzini oshiradigan global maydon sifatida e’tirof etilmoqda. Davlatimiz rahbari o‘z nutqida anjumanning bu galgi manzili bo‘lgan Namangan diyorining boy madaniy merosiga to‘xtalar ekan, Boborahim Mashrab, Nodim, Fazliy, Ibrat va Usmon Nosir kabi buyuk siymolarning, soha rivojiga hissa qo‘shgan ijodkorlarning nomini hurmat bilan tilga oldi. Shu kunlarda Namanganda o‘tayotgan va milliy brend darajasiga ko‘tarilgan 65-xalqaro gullar festivali ham alohida qayd etilib, joriy yilda viloyatda bir yuz ellik million tupdan ortiq gul ko‘chatlari o‘tqazilgani va ushbu jarayon “Ginnessning rekordlar kitobi” ga kiritilgani olqishlandi.
Davlatimiz rahbari maqom san’atini rivojlantirish va uni kelajak avlodlarga bezavol yetkazish bo‘yicha jahon ahlini hayratga soluvchi yangi va inqilobiy tashabbuslarni ilgari surdi. Xususan, Yangi Toshkentda barpo etilayotgan muhtasham Maqom markazini “Dunyo maqom markazi” deb nomlash, uning qoshida o‘zbek maqom maktablari bilan birgalikda arab, turk, fors, hind va boshqa Sharq mumtoz musiqa yo‘nalishlari o‘qitiladigan Xalqaro maqom akademiyasini tashkil etish taklifi tarixiy qadam bo‘ldi. Bu yerda noyob musiqiy qo‘lyozmalar, tovush yozuvlari va arxivlarni jamlagan Xalqaro raqamli kutubxona va laboratoriya tashkil etilib, u olimlarni birlashtiradigan global platforma bo‘ladi.
Shuningdek, dunyo xalqlarining mumtoz namunalarini, jumladan maqom, mug‘om, mukam va dastgohlarni birlashtiruvchi “Jahon maqom antologiyasi” raqamli platformasi hamda maxsus mobil ilova ishga tushiriladi. Soha vakillarini va ilmiy izlanishlarni qo‘llab-quvvatlash uchun xalqaro jamg‘arma hamda har ikki yilda topshiriladigan Xalqaro maqom mukofoti ta’sis etilishi, hududlarda Buxoro, Samarqand, Xiva, Qo‘qon, Shahrisabz va Toshkent shaharlarini qamrab oluvchi “Maqom yo‘li” madaniy-turistik marshrutlari va turizm-tematik ko‘chalari barpo etilishi milliy san’atimizga berilayotgan yuksak e’tiborning namunasidir. Yurtimizda maqom asarlarining oltin fondini saqlab kelayotgan Yunus Rajabiy nomidagi maqom ansambliga Milliy davlat ansambli maqomi berilishi ham soha rivojida muhim ahamiyat kasb etadi.
Muxtasar aytganda, Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyevning Namangan viloyatiga amalga oshirgan tashrifi doirasida belgilab berilgan strategik vazifalar, raqamli iqtisodiyotdan tortib agrar tarmoqqacha, transport infratuzilmasidan tibbiyot va oliy ma’naviyatgacha bo‘lgan barcha sohalardagi tizimli islohotlar Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining amaldagi yorqin ifodasidir. Iqtisodiyotning yangi drayverlarini ishga solish, innovatsiya va ilmiy yondashuvni kuchaytirish hamda “Inson qadri uchun” tamoyili asosida olib borilayotgan bunday bunyodkorlik ishlari Namangan viloyatini yanada yuksak marralar sari yetaklaydi.
Alouddin G‘afforov,
O‘zA
