Сўзга айланган умрлар
Инсон умри қисқа бўлиши мумкин. Аммо қалбдан чиққан сўзнинг умри – барҳаёт. Адабиётда шундай ижодкорлар борки, улар ҳаётдан эрта кетган бўлса-да, асарлари орқали авлодлар билан мулоқот қилишда давом этади.
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Ахборот хизмати маълумотига кўра, мазкур уюшма томонидан «Тирик сатрлар» туркуми асосида нашр этилган китоблар ана шундай ижодкорлар меросини бир жойга жамлаш, уларнинг номини яна бир бор китобхонга танитиш ва адабий хотирани асрашга қаратилган.
Туркумга киритилган ижодкорларнинг ҳар бири ўз даври ва ўзига хос бадиий дунёси билан ажралиб туради.
Юсуф Шомансур (1936–1978) – шоир, носир, драматург ва адабиётшунос. Тошкентда туғилган. Тошкент давлат педагогика институти ва Москвадаги Олий адабиёт курсларида таҳсил олган. «Меҳрингга тўймайман», «Қалам ва умр», «Юрагим», «Табассум», «Достонлар» каби китоблари, «Қора марварид» романи нашр этилган. Жаҳон адабиёти намуналарини ҳам ўзбек тилига таржима қилган.
Хайриддин Салоҳ (1934–1969) – шоир, таржимон ва адабий ходим. Тошкентда туғилган. «Чашма», «Иккинчи имтиҳон», «Ишқим ва рашким», «Наъматак» каби шеърий китоблари, «Тошкент билан суҳбат» асари муаллифи. Гейне, Байрон, Лермонтов, Шевченко, Ҳамзатов каби ижодкорлар асарларини ўзбек тилига таржима қилган.
Асқар Қосим (1946–1986) – шоир ва таржимон. «Фаввора», «Мовий осмон», «Замин кўрки», «Толбаргак», «Кўнгил кабутари», «Сирлар» каби тўпламлари нашр этилган. Еврипиднинг «Медея»си ва Эсхил асарларини таржима қилган.
Тилак Жўра (1947–1994) – шоир ва адабиётшунос. Бухоро вилояти Қоракўл туманида туғилган. «Райҳон», «Олам остонаси», «Юлдузлар табассуми», «Чорраҳадаги уй», «Сандувоч», «Руҳият» каби китоблари билан танилган. Турк адабиёти ва Нозим Ҳикмат ижоди ҳақида ҳам тадқиқотлар яратган.
Назар Шукур (1954–1985) – шоир. Қашқадарё вилояти Чироқчи туманида туғилган. «Кўкдаги умр», «Қишлоқ йўлларида», «Вақт хиёбонида», «Мени кечир, муҳаббат», «Видо» каби китоблари нашр этилган.
Асқар Маҳкам (1958–2007) – шоир ва таржимон. Унинг «Тазарру», «Таважжуҳ», «Ишқ», «Ибодат», «Ҳақ», «Аналҳақ», «Табриз дафтари», «Оқкитоб» каби асарлари бор. Ижодида маънавият, иймон, ишқ ва инсон руҳияти мавзулари муҳим ўрин тутади. «Авесто» ва Румийнинг «Маънавий маснавий»си каби асарларни таржима қилган.
Равшан Файз (1959–1995) – Самарқанд вилояти Қўшработ туманида туғилган шоир. «Ухлаётган одам», «Ташриф», «Кел, эй кўнглим», болалар учун «Мен шамолни тутволдим» китобларини яратган. 1995 йилда автомобиль ҳалокати туфайли вафот этган.
Неъмат Ҳайрат – Саидвалиев номи ҳам сериядаги ижодкорлар қаторида келади. Манбаларда унинг Олий адабиёт курсларида таҳсил олгани, шеъриятга қизиқиб, романтик руҳда шеърлар ёзгани қайд этилган. У ҳақидаги биографик маълумотлар бошқа ижодкорларникига нисбатан камроқ.
Жаҳонгир Холмирзаев (1974–2016) – ёзувчи, Шукур Холмирзаевнинг кенжа ўғли. Ўзбекистон Миллий университетининг “Олий адабиёт курси”ни тамомлаган (2001). Жаҳонгир Холмирзаев 1974 йил 7 августда Тошкент шаҳрида туғилган. 2001 йилда Ўзбекистон Миллий университетининг «Олий адабиёт курси»ни тамомлаган. Унинг «Фақат ҳаёт адабий», «Ўтган кунларидан», «Овчи», «Совға», «Ёзувчининг сўнгги кунлари», «Орзу дарахти» ҳикоялари, «Хуш қол, сеҳрли диёр» қиссаси, «Йигирма йилдан сўнг», «Сўнгги романтик портрети» эсселари адабиёт мухлисларига яхши таниш.
Зариф Султоний – Зариф Ғафуров «Беназир Муҳаммад» тахаллуси билан ҳам ижод қилган. 1972 йилда Сурхондарё вилояти Сариосиё туманида туғилган. Унинг шеърлари адабий манбаларда жамланган бўлиб, ижодида инсон қалби, ҳаёт кечинмалари ва руҳий ҳолатлар муҳим ўрин эгаллайди.
Жўрабек Рамазон (1983–2014) – Бойсундан етишиб чиққан шоир ва ёзувчи. «Тавалло», «Бугун», «Юр, қочиб кетамиз» шеърий тўпламлари нашр этилган. «Мен шу ёмон қизни яхши кўраман» шеъри кенг оммалашган.
Мансур Жумаев (1991–2024) — Қашқадарё вилояти Миришкор туманида туғилган шоир, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси. Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетининг Халқаро журналистика факультетини тамомлаган.
«Оқ орзуларим», «Ҳайрат қўшиқлари», «Ҳазрати ишқ», «Биз кутган фасл» каби тўпламлари нашр этилган. Шеърлари бир қатор хорижий тилларга таржима қилинган. Насрда ҳам ижод қилиб, инсонлар ҳаёти ва қишлоқ одамлари тақдирини ёритган.
Бу ижодкорларнинг адабий меросини бир жойга жамлаш — ўтмишга оддий назар ташлаш эмас. Уларнинг асарлари орқали ўзбек шеъриятининг турли даврларидаги руҳий муҳит, инсон кечинмалари, муҳаббат, соғинч, Ватан, маънавият ва ҳаёт ҳақидаги қарашларни кўриш мумкин.
«Тирик сатрлар»нинг аҳамияти ҳам шунда: китобхон бир вақтлар яшаб, ижод қилган шоирнинг сатрларини бугун ўқиб, у билан маънавий мулоқотга киришади. Замон ўзгаради, ўқувчи алмашади, аммо ҳақиқий адабий асар янги авлод учун ҳар сафар янги маъно касб этади.
Шу маънода, мазкур туркумни адабий хотиранинг муҳим кўриниши, деб баҳолаш мумкин. Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси ҳомийлигида «Адабиёт» нашриётида чоп этилган китоблар орқали мазкур ижодкорларнинг мероси яна китобхон қўлига қайтмоқда.Зеро, инсоннинг ҳаёти тугайди. Аммо унинг сўзи тугамайди. Агар у сўз бир қалбдан бошқа қалбга етиб борса, шеър қоғозда эмас, инсон хотирасида яшайди. «Тирик сатрлар» номи ҳам туркумнинг асосий ғоясини ана шу ҳақиқатда мужассам этади: шоирнинг умри тугайди, аммо унинг сўзи ўқувчи бор экан, яшашда давом этади.
Н.Усмонова,
ЎзА
