Ипотека портфелининг 8,5 фоизи қайта молиялаштирилди
Ипотека бозорида молиявий барқарорликни таъминлаш ва аҳолининг уй-жойга бўлган талабини қўллаб-қувватлашда қайта молиялаштириш механизмлари муҳим аҳамият касб этмоқда. 2026 йил II чорак якунлари ҳам мазкур йўналишда муайян ўзгаришлар кузатилаётганини кўрсатмоқда. Хусусан, Ипотекани қайта молиялаштириш компанияси томонидан қайта молиялаштирилган ипотека кредитларининг жами ипотека портфелидаги улуши 8,5 фоизни ташкил этди. Бу кўрсаткич ипотека бозорида қайта молиялаштириш механизмларининг аҳамияти ортиб бораётганидан далолат беради.
Ипотекани қайта молиялаштириш компанияси маълум қилишича, 2026 йил II чорак якунлари ипотека бозорида фаоллик сақланиб қолаётганини кўрсатмоқда. Қайта молиялаштирилаётган ипотека кредитлари ҳажмининг ортиши аҳолининг уй-жойга бўлган молиявий эҳтиёжини қоплаш билан бирга, ипотека бозорида молиявий механизмлар диверсификацияланаётганидан далолат беради.
2026 йил II чорак якунига кўра, компания томонидан қайта молиялаштирилган ипотека портфелининг жами ипотека портфелидаги улуши 8,5 фоизни ташкил этди. Мазкур кўрсаткич ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 1,7 фоизга ошган.
Бу ўсишни ипотека бозорида қайта молиялаштириш механизмларига бўлган талабнинг ортиши билан изоҳлаш мумкин. Қайта молиялаштириш банклар учун узоқ муддатли ипотека кредитларини молиялаштириш имкониятларини кенгайтирса, аҳоли учун уй-жой харид қилиш ёки молиявий мажбуриятларини самарали бошқариш имкониятларини оширади.
Ипотека бозоридаги ўзгаришларнинг яна бир муҳим кўрсаткичи — қайта молиялаштирилган ипотека кредитларидан фойдаланувчи мижозлар сонидир. 2021–2026 йиллар давомида бундай кредитлар бўйича мижозлар сони 7 883 нафардан 35 318 нафарга етди. Яъни, олти йил давомида мижозлар базаси 4,5 баробарга кенгайди.
Фақат 2026 йил II чоракнинг ўзида мижозлар сони 2025 йилга нисбатан 15,9 фоизга ошган. Бу эса ипотекани молиялаштиришнинг муқобил механизмларига аҳоли ва банклар томонидан қизиқиш кучайиб бораётганини кўрсатади. 2020–2025 йилларда жисмоний шахсларга ажратилган кредитлар портфели 54,9 трлн сўмдан 220,3 трлн сўмгача ошди. Бу даврда кредит портфели қарийб тўрт баробарга кенгайган.
Мазкур портфель таркибида ипотека кредитларининг улуши 36 фоизни ташкил этиб, ушбу сегмент жисмоний шахсларни кредитлаш бозорида етакчи йўналишлардан бири бўлиб қолмоқда.
Ипотека кредитларининг юқори улуши уй-жой масаласи нафақат ижтимоий, балки иқтисодий жиҳатдан ҳам катта бозор шакллантираётганини кўрсатади. Ипотека орқали уй-жойга бўлган талабнинг қондирилиши қурилиш, қурилиш материаллари ишлаб чиқариш, мебель ва маиший хизматлар каби турдош тармоқларда ҳам иқтисодий фаолликни рағбатлантириши мумкин.
Ипотека бозорида «яшил» молиялаштириш инструментлари ҳам аста-секин ўз ўрнини мустаҳкамламоқда. 2026 йил II чорагида банкларнинг уй-жойларни «яшил» таъмирлаш учун таклиф этаётган ипотека маҳсулотларида фоиз ставкалари 19–24 фоиз атрофида шаклланган.
Бундай маҳсулотлар энергия самарадорлигини ошириш, уй-жойларни модернизация қилиш ва коммунал харажатларни қисқартиришга қаратилган лойиҳаларни молиялаштиришда муҳим аҳамият касб этади.
Умуман олганда, 2026 йил II чорак якунлари ипотека бозорида қайта молиялаштириш механизмлари тобора муҳим ўрин эгаллаётганини кўрсатмоқда. Компания томонидан қайта молиялаштирилган ипотека портфелининг жами ипотека портфелидаги 8,5 фоизлик улуши аҳолининг уй-жойга бўлган талабини қўллаб-қувватлаш ва ипотека кредитларининг барқарорлигини таъминлашда мазкур механизмнинг аҳамияти юқори эканини кўрсатади.
Келгусида ипотека молиялаштириш тизимининг янада такомиллаштирилиши, кредит ресурсларидан фойдаланиш имкониятларининг кенгайиши ва қайта молиялаштириш ҳажмининг ортиши уй-жой бозори ривожига ижобий таъсир кўрсатиши мумкин.
Шаҳноза Маматуропова, ЎзА
