Termiz – Yevrosiyo bog‘liqligini birlashtiruvchi markaz: O‘zbekiston va Rossiya strategik hamkorlikni chuqurlashtirmoqda

Termiz shahrida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti hamda “Valday” xalqaro munozara klubining ekspertlar uchrashuvi bo‘lib o‘tdi.

So‘nggi yillarda ushbu format ekspertlar hamkorligining barqaror platformasiga aylanib, O‘zbekiston va Rossiya Federatsiyasida uchrashuvlar almashinuvi bilan ajoyib an’anaga aylandi.

Uchrashuvda Rossiya Federatsiyasi tashqi ishlar vazirining o‘rinbosari Mixail Galuzin, “Valday” munozara klubi jamg‘armasi boshqaruvi raisi Andrey Bыstritskiy, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori Eldor Aripov, Rossiya va O‘zbekiston diplomatik vakolatxonalari rahbarlari – Aleksey Yerxov va Botir Asadov, Surxondaryo viloyati hokimi Ulug‘bek Qosimov, shuningdek, ikki mamlakat ekspert va tahliliy doiralari vakillari ishtirok etdi.

Termiz – sivilizatsiyalarning tarixiy chorrahasidan zamonaviy logistika xabigacha

Termiz shahri muloqot maydoni sifatida tanlangani chuqur ramziy ma’noga ega. Ikki ming yildan ziyod tarixga ega shahar asrlar davomida Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasida tabiiy ko‘prik vazifasini o‘tagan. Aynan u orqali Yevrosiyo mintaqalarini bog‘laydigan eng muhim savdo va madaniy yo‘llar o‘tgan.

Ayni paytda bu tarixiy rol yangi mazmun bilan boyimoqda. Bu yerda gap nafaqat geografik joylashuv, balki transport yo‘laklari, logistika zanjirlari, energetika va savdo yo‘nalishlarini o‘z ichiga olgan yangi o‘zaro bog‘liqlik arxitekturasini shakllantirish haqida borayotir. Ular birgalikda Rossiya, MDH va Markaziy Osiyo bozorlarini jadal rivojlanayotgan Janubiy Osiyo makoni bilan bog‘lashga mo‘ljallangan.

Rossiya Federatsiyasi tashqi ishlar vazirining o‘rinbosari Mixail Galuzin mintaqaviy hamkorlikning yangi shakllarini rivojlantirish uchun Termizning strategik ahamiyatini alohida ta’kidladi. Surxondaryo viloyatini “o‘zbek yerining boy qadimiy tarixi, uning dinamik rivojlanishi va yorqin istiqbollarini o‘zida mujassam etgan voha” deb atadi. Uning fikricha, O‘zbekistonning Termizda Xalqaro savdo markazini – “noyob investitsiya loyihasi”ni yaratishdagi tajribasi O‘zbekiston va Rossiya tadbirkorlari o‘rtasidagi o‘zaro manfaatli sheriklik uchun katta amaliy ahamiyatga ega.

O‘zbekiston – Rossiya hamkorligi yangi Yevrosiyo arxitekturasining muhim omili

Uchrashuvda joriy yilda diplomatik aloqalar o‘rnatilganining 34 yilligi nishonlangan O‘zbekiston – Rossiya munosabatlarining holati va istiqbollariga alohida e’tibor qaratildi.

Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori E.Aripov bugungi kunda O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi ikki tomonlama hamkorlik izchil mustahkamlanib borayotganini ta’kidladi.

Bu fikr aniq ko‘rsatkichlar bilan tasdiqlanganda tovar ayirboshlash 3 barobardan ziyod – 4,2 milliard dollardan qariyb 13 milliard dollargacha oshdi. O‘zlashtirilgan Rossiya investitsiyalari hajmi 5 milliard dollarga yaqinlashdi. Umumiy qiymati 4 milliard dollardan ortiq bo‘lgan yuzlab qo‘shma loyihalar, jumladan, mintaqaviy darajada 200 dan oshiq tashabbus amalga oshirilmoqda.

E.Aripovning so‘zlariga ko‘ra, bundan tashqari savdo modelidan kompleks sanoat kooperatsiyasiga, qo‘shma qiymat zanjirlari va texnologik alyanslarni shakllantirishga o‘tilayotgani kuzatilmoqda. Shu nuqtai nazardan Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori zamonaviy O‘zbekiston – Rossiya munosabatlarining uchta tayanchini sanab o‘tdi:

– barqarorlik – global turbulentlik sharoitida ham ikki tomonlama aloqalar barqaror o‘sish va moslashuvchanlikni namoyish etmoqda;

– tuzilmaviy yetuklik – hamkorlikning murakkab shakllariga, jumladan, qo‘shma investitsiya platformalari va texnologik zanjirlarga o‘tish;

– bashorat qila olish – yuqori darajadagi ishonchli siyosiy muloqot bilan ta’minlangan. Xususan, o‘tgan yilning o‘zida beshta oliy darajadagi uchrashuv va 12 ta telefon muloqoti, 2017-yildan buyon esa turli darajalarda mingdan ortiq o‘zaro tashrif amalga oshirilgani ishonch va uzoq muddatli rejalashtirish uchun mustahkam asos bo‘lmoqda.

Hududlarning kooperatsiya drayverlari sifatidagi roli: Tatariston tajribasi

Ekspertlar uchrashuvi doirasida hamkorlikning mintaqaviy yo‘nalishiga alohida urg‘u berildi. Sanoat, qishloq xo‘jaligi va innovatsiya sohalarida amaliy loyihalar shakllanayotgan hududlar o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalar tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu o‘rinda Rossiyaning yetakchi sanoat va innovatsiya markazlaridan biri bo‘lgan Tatariston Respublikasi delegatsiyasining ishtirokiga e’tibor qaratildi. Tataristonning neft-kimyo, mashinasozlik, IT va ta’lim sohalaridagi tajribasi mintaqalararo hamkorlikni chuqurlashtirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochadi.

Chirchiq va Jizzaxda “Ximgrad” ishtirokida texnologik parklarni yaratish, shuningdek, Qozon federal universiteti filiali faoliyati kabi amalga oshirilayotgan tashabbuslar hamkorlik uchun barqaror sanoat, texnologik va ta’lim poydevorini shakllantirmoqda.

Janubiy yo‘nalish: iqtisodiy integratsiyaning yangi ufqi

Transport va logistika yo‘nalishlarini rivojlantirish kelgusidagi hamkorlikning asosiy yo‘nalishi sifatida belgilandi. An’anaviy shimoliy yo‘nalishlarni modernizatsiya qilish bilan birga, Afg‘oniston orqali Hind okeani portlariga olib boradigan janubiy yo‘nalish ham ishlab chiqilmoqda.

Ushbu yo‘nalishga logistikani diversifikatsiya qilish, transport xarajatlarini kamaytirish va Janubiy Osiyoning ko‘p milliard dollarlik bozorlariga chiqish uchun strategik imkoniyat sifatida qaralmoqda.

Ekspert diplomatiyasi kun tartibini belgilash vositasi sifatida  

Uchrashuvda ikki tomonlama hamkorlikni rivojlantirishda ekspertlar muloqoti alohida o‘rin tutishi ta’kidlandi.

“Valday” xalqaro munozara klubini rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi kengashi raisi Andrey Bыstritskiy ikki mamlakat o‘rtasidagi munosabatlar bir-biri bilan chambarchas bog‘liqligi, tarixan shakllangani va bugungi tez o‘zgaruvchan dunyoda alohida ahamiyat kasb etishini qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ularni saqlab qolish va mustahkamlash uchun global va mintaqaviy jarayonlarni birgalikda tahlil qilish, kelishilgan yondashuvlarni ishlab chiqish, intellektual muloqotni kuchaytirish zarur.

Shu nuqtai nazardan Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti va “Valday” klubi o‘rtasidagi hamkorlik yangi g‘oyalarni ishlab chiqish, fikr almashish va talab yuqori bo‘lgan amaliy yo‘naltirilgan yechimlarni ishlab chiqish uchun samarali maydonga aylandi.

Xulosa: Termiz yangi Yevrosiyoning o‘sish nuqtasi sifatida

Ishtirokchilar yig‘ilish yakunlari nafaqat O‘zbekiston – Rossiya sherikligini yanada mustahkamlashga, balki Yevrosiyoning yanada keng, o‘zaro bog‘langan va barqaror arxitekturasini shakllantirishga hissa qo‘shishiga ishonch bildirdi. Termiz noyob tarixiy merosi va zamonaviy infratuzilma salohiyatidan foydalanib, Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘lovchi yangi mintaqaviy aloqalarning asosiy markazlaridan biri sifatida o‘zini keng namoyon etmoqda. Qadimgi shon-shuhratini qayta tiklamoqda.  

Xolmo‘min Mamatrayimov, O‘zA muxbiri