Ўзбекистоннинг миллий тикланишдан миллий юксалиш сари дадил одимлари

Ўзбекистон тарихида ўчмас саҳифа очган буюк истиқлол туфайли мамлакатимиз ўтган давр мобайнида жаҳон ҳамжамиятидан муносиб ўрин эгаллаб, миллий тикланишдан миллий юксалиш сари дадил илгарилаб бормоқда.

Муносабат

Ўзбекистон тарихида ўчмас саҳифа очган буюк истиқлол туфайли мамлакатимиз ўтган давр мобайнида жаҳон ҳамжамиятидан муносиб ўрин эгаллаб, миллий тикланишдан миллий юксалиш сари дадил илгарилаб бормоқда.

Собир ТУРСУНОВ,

педагогика фанлари доктори

Миллий тикланишдан миллий юксалиш сари

Дунёда икки юз элликдан ортиқ давлат, минглаб халқ ва элат бор. Улар орасида Ўзбекистон дея аталмиш гўзал ва бетакрор мамлакатнинг ўз ўрни ва нуфузи, ўзига хос тараққиёт йўли борлиги қалбимизга ифтихор бағишлайди. Шу боис ҳам Мустақиллик биз учун бениҳоя қадрлидир. Қадрли нарса эса осонликча қўлга киритилмаслигини барчамиз яхши биламиз.

Ватанимиз тарихи бир неча минг йиллар билан бўйлашади. Бу диёр жаҳон тамаддунининг тамал тошини қўйган, илм-фани, санъати, маданияти, улкан маданий-маънавий мероси, олиму фузалолари билан донг таратган. Шу боис яқин ўтмишда қарийб бир аср давомидаги мустамлака даври, унгача ҳам ҳақ-ҳуқуқлари поймол этиб келинган халқимиз руҳини ҳеч қандай куч сўндиролмаган. Шу нуқтаи назардан ўзбек тилига давлат тили мақоми берилгани, 1990-1991 йилларда Наврўз байрами қайта тиклангани, Рамазон ва Қурбон ҳайитлари байрам кунлари деб эълон қилингани халқимизнинг асрий орзу ва армонлари рўёбга чиқиши, миллий қадриятларимиз тикланиши йўлидаги дастлабки йирик қадамлар бўлди.

Миллий давлатчилигимизни барпо этиш йўлидаги залворли қадам сифатида Мустақилликнинг дастлабки йилларида дастлаб унинг кафолати бўлмиш Конституция қабул қилинганини алоҳида таъкидлаш жоиз. Ўзбекистонда ҳуқуқий демократик давлат қуриш ва адолатли фуқаролик жамиятини шакллантириш бош вазифа этиб белгиланиб, мамлакат сиёсий ҳаётида кўппартиявийлик муҳити қарор топди, нодавлат тузилмалар, жамоат ташкилотлари ва ўзини-ўзи бошқариш органлари фаолияти такомиллаштирилди, суд-ҳуқуқ тизимида, оммавий ахборот воситалари, маънавий-маърифий соҳаларда кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилди.

Дарҳақиқат, мамлакатимиз тарихида ўчмас саҳифа очган буюк истиқлол туфайли Ўзбекистон ўтган давр мобайнида жаҳон ҳамжамиятидан муносиб ўрин эгаллаб, миллий тикланишдан миллий юксалиш сари дадил илгарилаб бормоқда. Айниқса, Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон Республикаси Мустақиллигининг йигирма саккиз йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи бу ўзгаришларни янада теранроқ англашимиз, идрок этишимизда муҳим аҳамият касб этди. Давлатимиз раҳбарининг ҳар бир сўзлари халқимиз қалбида ифтихор туйғуларини янада жўш урдирди. Шубҳасиз, бундан руҳланган халқимиз давлатимизнинг ҳар қарич ерида юксалиш даври бўлиши учун азму қарор қилмоқдалар.

Муҳтарам Юртбошимиз нутқида таъкидлаганидек, Миллий юксалиш деганда, биз мамлакатимиз тараққиёти, халқимизнинг ҳаёт даражаси ва турмуш сифатини ҳар томонлама юқори босқичга кўтаришни тушунамиз. Илм-фан, таълим-тарбия, соғлиқни сақлаш, маданият ва спорт соҳаларида бўлаётган катта ўзгаришлар ҳаётимизда муҳим воқеликка айланмоқда.

Юртимизда ижтимоий ривожланиш бўйича ўзига хос тизим шаклланмоқда. Бу борада 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган вазифаларни амалга оширилаётгани, “Обод қишлоқ”, “Обод маҳалла”, “Ёшлар – келажагимиз”, “Беш ижобий ташаббус” каби дастурлар аҳолини янгича фикрлаш ва ишлашга сафарбар этишда муҳим роль ўйнамоқда. Бунинг натижасида, ҳатто мамлакатнинг энг чекка ҳудудлари, марказлардан олисда жойлашган қишлоқларнинг ҳам меъморий қиёфаси тубдан янгиланиб, аҳолининг турмуш фаровонлиги юксалтирилмоқда.

Соғлиқни сақлаш, маданият ва спорт, илм-фан, айниқса, таълим-тарбия соҳаларида бўлаётган улкан ўзгаришларнинг барчамиз гувоҳи бўлиб турибмиз.

Шу ўринда Президентимиз ташаббуси билан мамлакатимизда умумтаълим мактабларида 11 йиллик тизим тикланганини, мактаб таълимини ривожлантириш масаласи буюк умуммиллий мақсадга, умумхалқ ҳаракатига айланаётганини алоҳида таъкидлаш жоиз. Айниқса, бугунги кунда мамлакатимизда олий таълим соҳаси ҳам жадал ривожланмоқда. Сўнгги уч йилда 35 та янги олий ўқув юрти ташкил қилингани, уларнинг умумий сони 112 тага етгани, эътиборлиси, буларнинг 13 таси нуфузли хорижий университетларнинг филиаллари экани соҳада амалга оширилаётган ислоҳотларнинг ёрқин исботидир.

Эртанги келажагимиз бўлмиш ёшлар келгусида ана шу улуғвор ишларнинг муносиб давомчиларидир. Шу нуқтаи назардан, янги ўқув йилининг илк – “Мустақиллик” дарсларида истиқлол йилларида, айниқса, кейинги уч йилда амалга оширилган ислоҳотлар, Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган “Миллий тикланишдан – миллий юксалиш сари” деган устувор ғоя, Президентимиз нутқи мазмун-моҳияти хусусида ўқувчи-ёшларга кенг тушунчалар берилди, уларнинг фикр-мулоҳазалари тингланди. Қувонарлиси, ёшлар Юртбошимиз нутқининг ҳар бир сатрида ҳаёт борлигини, ҳар бир сўзида Ўзбекистонимизнинг юксак тараққиётига қаратилган аниқ мақсад борлигини теран англаб етди.

Шу ўринда алоҳида таъкидлаш жоизки, бундан кейин ҳам биз педагоглар маънавият ва маърифат ишини ватанпарварлик иши, виждон иши, деб биламиз. “Миллий тикланишдан – миллий юксалиш сари” деган устувор ғоя асосий дастуриламалимиздир. Зеро, Президентимиз таъкидлаганларидек, виждони, маънавияти бор инсон Ватанни албатта яхши кўради. Виждон, маънавият дегани – халққа, Ватанга чин юракдан хизмат қилиш деганидир.

Таълим-тарбияда миллий юксалиш

Давлатимиз раҳбарининг ташаббуси билан, кўплаб ота-оналар, педагоглар, ёшлар, кенг жамоатчилик таклифларини ўрганган ҳолда, юртимизда 11 йиллик ўрта таълимнинг жорий этилгани ёшларнинг билим олишга бўлган иштиёқи кучайишида, улар тарбиясини тўғри шакллантиришда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Хўш, нега ушбу ислоҳот ўқувчиларнинг дарсларга иштиёқини оширяпти, уларнинг тарбиясини назорат қилишга яхши самара беряпти?

Халқимиз 11 йиллик таълим системаси қайта тикланди, илгари ҳолат қайтди, деб саёз фикрламасликларини хоҳлардим. Чунки ушбу ислоҳот чуқур ўйланган ва таълим-тарбия сифатини янада оширишга хизмат қиладиган пухта режа асосида амалга оширилди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 25 январдаги “Умумий ўрта, ўрта махсус ва касб-ҳунар таълими тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармонига мувофиқ 2018/2019 ўқув йилидан бошлаб мажбурий умумий ўрта таълим узлуксиз 11 йиллик таълим негизида амалга оширилди.

11 йиллик таълимнинг жорий этилиши муносабати билан тезкор давр талабидан келиб чиққан ҳолда олимлар, амалиётчи ўқитувчилар ҳамда кенг жамоатчиликнинг фикрига таяниб, 10-11-синфлар учун 12 та умумтаълим фани бўйича ўқув режалари қайтадан тайёрланиб, уларга бир қатор ўзгартиришлар киритилди. Жумладан, 11-синфда касб таълими орқали 50 га яқин касбни ўргатиш билан бирга, “Тадбиркорлик асослари” фани ҳам ўқитилади. Ўқув дастурлари асосида 10-синф ўқувчиларига умумтаълим фанларидан 18 номдаги дарсликлар 7 тилда, жами 9 миллион 53 мингдан ортиқ тиражда чоп этилиб, жойларга етказилди.

Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 24 октябрдаги “Умумий ўрта таълим муассасаларининг 10-11-синфлари ўқувчиларига касбий таълим беришга ихтисослашган ўқув-ишлаб чиқариш мажмуаларини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори 10-11-синф ўқувчиларининг таълим олиши билан бирга, уларга касб-ҳунар ўргатиш, ёшларнинг қизиқиш ва қобилиятини назарда тутган ҳолда келажакда уларни таълимни давом эттириши ёки эгаллаган касби бўйича меҳнат фаолияти билан шуғулланиши учун шароит яратиш мақсадида қабул қилинди.

Касб-ҳунар коллежларида ўқув-ишлаб чиқариш мажмуалари ташкил этилди. Касблар рўйхатини тайёрлашда ҳудудларнинг шароити ҳамда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурлари инобатга олиниб, мутасаддилар ва иш берувчи ташкилотлар мутахассислари билан биргаликда, реал вазиятни холис баҳолаган ҳолда иш олиб борилди. Яъни 11-синф ўқувчиси мактабни тамомлагандан кейин эгаллаган ҳунари бўйича ўз ишини топа олишига жиддий эътибор қаратилди.

Оилада ва кундалик турмушда ҳамиша зарур бўлган кичик тиббий ҳамшира, оилавий кичик ҳамшира, тарбиячи ёрдамчиси, ижтимоий соҳа кичик мутахассиси, дастурчи, тармоқ бошқарувчиси, веб-сайт дизайнери, компьютер графикаси мутахассиси ва шу каби бошқа касбларнинг ўргатилиши жамиятга, ҳам давлатга бир хил наф келтиради. Эътиборлиси, жойларда ташкил этилган ўқув-ишлаб чиқариш мажмуаларида касблар мураккаблигига қараб 1 ёки 2 йил давомида ўргатилади ва меҳнат бозоридаги эҳтиёжга кўра касбларнинг тури ўзгариб туради.

10-11-синф ўқувчиларига ҳафтасига бир кун 6 соатдан 2 йил давомида касбий таълим ўқитилади. Битирувчиларга ўрта маълумот тўғрисида аттестат билан бирга касб малакаси бўйича давлат намунасидаги диплом берилади. Шу билан бирга, ўқувчиларда касбларга бўлган қизиқишни ошириш, касблар тўғрисидаги маълумотларни узлуксиз етказиш мақсадида улар умумтаълим мактабларининг 1-синфидан бошлаб касбга йўналтирилиб борилади. 8-9-синфларда эса касбга йўналтириш алоҳида фан сифатида ўқитилади.

Илгари 9-синфни тамомлаётган ўқувчиларда қайси коллежда ўқишни давом эттириш борасидаги савол кўндаланг турарди. Баъзилари мажбурликдан у, ёки бу коллежларга “адашиб” бориб қоларди. Охир оқибат уларнинг билим олишида, ҳам тарбиясида салбий ҳолатлар пайдо бўла бошларди. Бу эса, ўз навбатида, вояга етмаганлар орасида турли ҳуқуқбузарликлар, жиноятлар ортишига сабаб бўлди.

Педагог сифатида шуни ишонч билан айтаманки, ўқувчилар 11 йиллик таълим системасида чуқур билим олади, бу эртамиз эгаларининг билимли, касб-ҳунарли бўлиб улғайиши, маънавияти, одоб-ахлоқи, бўш вақти устидан маҳалла-кўй ва жамоатчилик назоратининг ўрнатилишига кенг имконият яратди.

Янги босқичнинг янги имкониятлари

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 6 сентябрда “Профессионал таълим тизимини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони қабул қилингани таълим тизимидаги ислоҳотларнинг мантиқий давоми бўлди. Ушбу ҳужжатда назарда тутилган мақсадлар барчамизни қувонтирди, десам муболаға бўлмайди.

Фармонга мувофиқ, 2020/2021 ўқув йилидан бошлаб Ўзбекистонда Таълимнинг халқаро стандарт таснифлагичи даражалари билан уйғунлашган янги бошланғич, ўрта ва ўрта махсус профессионал таълим тизими ҳамда табақалаштирилган таълим дастурлари жорий этиладиган таълим муассасалари ташкил этилиб, мазкур дастурлар асосида тегишли кадрлар тайёрлайдиган таълим муассасалари рўйхатлари тасдиқланди.

Бундан ташқари, Фармонга кўра, жами 388 та касб-ҳунар коллежлари бинолари тегишли рўйхатга асосан мактаб сифатида фойдаланилиши белгиланди.

Бошланғич, ўрта ва ўрта махсус профессионал таълим тизимида тегишли таълим дастурлари жорий этилган касб-ҳунар мактаблари, коллежлар ва техникумлардан иборат профессионал таълим муассасалари тармоғи ташкил этилади.

Бунда:

А) касб-ҳунар мактабларида:

Мактабларнинг 9-синф битирувчиларига 2 йиллик кундузги таълим берилади;

Таълим олаётган ўқувчилар Давлат бюджети ҳисобидан базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баравари миқдорида ойлик стипендия ҳамда уч маҳал овқат билан таъминланади.

Б) коллежларда:

Камида умумий ўрта маълумотга эга бўлган шахсларга касблар ва мутахассисликларнинг мураккаблигидан келиб чиққан ҳолда 2 йилгача муддатда кундузги, кечки ва сиртқи таълим шаклларида давлат буюртмаси ҳамда тўлов-контракт асосида таълим берилади.

В) техникумларда:

Умумий ўрта маълумотга эга бўлган шахсларга касблар ва мутахассисликларнинг мураккаблигидан келиб чиққан ҳолда 2 йилдан кам бўлмаган муддатда кундузги, кечки ва сиртқи таълим шаклларида давлат буюртмаси ҳамда тўлов-контракт асосида таълим берилади;

Техникумларни тамомлаган битирувчилар ўз соҳасига мос бакалавриат таълим йўналишлари бўйича кириш имтиҳонларисиз якка тартибдаги суҳбат орқали олий таълим муассасаларида 2-курсдан ўқишини давом эттириш ҳуқуқига эга бўлади.

Хулоса ўрнида айтганда, амалга оширилаётган ислоҳотларнинг барчаси ёш авлоднинг пухта ва сифатли билим олишига давлатимиз томонидан кўрсатилаётган катта эътиборнинг амалдаги ифодасидир. Зеро, ҳеч бир давлатда Ўзбекистондагидек бепул таълим тизими мавжуд эмас. Бу ислоҳотларнинг таг-замирида МУСТАҚИЛЛИК берган чексиз имкониятлардир.