Ёғочни ҳазм қиладиган “микро олам” сири очилди
Кўзга кўринмайдиган микроорганизмлар баъзан бутун бошли табиий жараёнларнинг асосий “қаҳрамони” бўлиши мумкин. Ёғочни парчалашдек мураккаб вазифани уддалайдиган термитлар ортида аслида улкан “микро олам” яширинган. Халқаро олимлар гуруҳи олиб борган янги тадқиқот эса ана шу сирли дунёнинг миллион йиллик эволюция тарихини очиб берди.
Ўзбекистон Фанлар академияси минтақавий бўлими Хоразм Маъмун академияси ва Биоорганик кимё институти, Аризона давлат университети (АҚШ), Коннектикут қишлоқ хўжалиги тажриба станцияси (АҚШ), Париж Шимолий Сорбонна университети (Франция), Чехия Ҳаёт фанлари университети (Чехия), Чехия Фанлар академияси, Энтомология институти (Чехия) олимлари ҳамкорликда термитлар ичагида яшовчи жуда майда - бир ҳужайрали организмларни ўрганди.
Бу организмлар термитлар билан “ҳамкорликда” яшайди ва уларга ёғоч ҳамда ўсимлик толаларини ҳазм қилишга ёрдам беради. Тадқиқот давомида олимлар замонавий микроскопия, ДНК таҳлили ва секвинация усулларидан фойдаланган. Натижада термит ичагида яшовчи хивчинли микроорганизмларнинг бир неча янги эволюцион хусусиятлари аниқланди.
Энг қизиқ томони, тадқиқот Parabasalia деб аталувчи ушбу микроорганизмлар тахминан 140 миллион йил аввал пайдо бўлиб, термитлар билан бирга ривожланиб келганини кўрсатди. Тадқиқот марказида Анаcантҳотермес термитлари бўлиб, улар қадимий Телетисоптера гуруҳига мансуб экани қайд этилди. Бу эса термитлар ва уларнинг симбионтлари миллионлаб йиллардан бери бирга эволюцияланганини тасдиқлайди.
Тадқиқот натижалари экология ва эволюция йўналишидаги дунёнинг нуфузли илмий журналларидан бири — "Frontiers in Ecology and Evolution" журналида чоп этилди.
Мазкур тадқиқот нафақат термитларнинг яшаш жараёнларини тушунишда, балки экология, биологик эволюция ва биоорганик жараёнларни ўрганишда ҳам муҳим илмий аҳамият касб этади. Энг эътиборлиси, ушбу халқаро илмий изланишларда Ўзбекистон олимларининг фаол иштироки мамлакат илм-фанининг глобал тадқиқотлардаги ўрнини яна бир бор намоён этди.
Дилдора ДЎСМАТОВА,
ЎзА
