Шағын кәсіптің дамуына қолайлы экономикалық әрі әкімшілік жағдай жасалатын болады

Президент Шавкат Мирзиёев шағын бизнестің дамуына қолайлы экономикалық әрі әкімшілік жағдай жасауға бағытталған ұсыныстар бойынша тұсаукесермен танысты.

Шағын бизнес экономикадағы жұмыспен қамтуды, халық табысын және бәсекелестік ортаны қамтамасыз ететін маңызды салалардың бірі саналады. Осыған байланысты соңғы жылдары кәсіпкерлікті қолдау, салық жүктемесін азайту және мемлекеттік қызметтерді жеңілдету бағытында жүйелі реформалар жүзеге асырылып келеді.

Сонымен қатар қолданыстағы кейбір тәртіптер бизнестің табиғи өсіміне кедергі келтіріп отырғаны айтылды. Атап айтқанда, шағын бизнес субъектілерінің айналымы 1 миллиард сумға дейін болған жағдайда олар жеңілдетілген салық режимінде жұмыс істейді. Ал бұл межеден асқанда қосылған құн салығы мен пайда салығын төлеу тәртібіне өтеді.

Бұл шек 2019 жылы белгіленгенімен, арада өткен уақыт ішінде баға айтарлықтай өсті. Соның салдарынан кейбір кәсіпкерлер айналымды жасыру, чек бермеу немесе бизнесті бірнеше субъектіге бөлу тәжірибесіне жүгініп отырғаны атап өтілді.

Осыған байланысты таныстырылымда 2026 жылдың 1 маусымынан бастап шағын бизнес үшін жалпы салық режиміне өту шегін 1 миллиард сумнан 5 миллиард сумға дейін көтеру ұсынылды.

Сондай-ақ қоғамдық тамақтану, сауда және қызмет көрсету салалары үшін қосылған құн салығын төлеудің жеңілдетілген тәртібін енгізу бастамасы көтерілді. Оған сәйкес кәсіпкерлер ерікті түрде 6 пайыздық мөлшерлемемен ҚҚС төлеп, пайда салығынан босатылуы немесе қазіргі жалпы тәртіп бойынша жұмысын жалғастыруы мүмкін.

Бұл өзгерістер шағын бизнес үшін салық есептеу мен төлеу үдерісін жеңілдетіп, әкімшілік жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар айналымды жасыру мен бизнесті жасанды түрде бөлшектеуге деген ынтаны төмендетеді.

Жиында ҚҚС әкімшілендіруіндегі күрделі мәселелер де талқыланды. ҚҚС төлеушілердің есеп беру саны екі есеге дейін көбейгені, ал 2025 жылы есептеуде қате анықталған салық төлеушілердің 77 пайызы ҚҚС төлеушілер қатарында болғаны айтылды.

Осыған байланысты тәуекелі төмен кәсіпкерлер үшін ҚҚС-тың теріс айырмасын автоматты түрде қайтару, ҚҚС төлеуші куәлігін уақытша тоқтату тәртібін жою, импорт бойынша міндетті ҚҚС жүйесін қайта қарау және банк шоттарын ашу рәсімін автоматтандыру ұсынылды.

Шағын кәсіпке түсетін әкімшілік қысымды азайту мақсатында олардың қателерді өз бетінше түзетуіне мүмкіндік беру, сондай-ақ салық тәуекелі 500 миллион сумға дейін болған жағдайда салық аудитін, ал 100 миллион сумға дейін болғанда көшпелі тексеру жүргізбеу тәртібін енгізу көзделіп отыр.

Қоғамдық тамақтану мен қонақ үй қызметтері саласы үшін де бірқатар жеңілдіктер қарастырылған. Атап айтқанда, алкоголь және темекі өнімдерін қолма-қол сатуға рұқсат беру, ҚҚС-тың бір бөлігін қайтаруда қолма-қол ақшасыз түсім үлесіне қатысты талаптарды алып тастау және кейбір қызметкерлерді жеңілдетілген тәртіппен ресімдеу ұсынылды.

Бұл шаралар 600 мыңнан астам шағын бизнес субъектісінің заңды түрде кеңеюіне мүмкіндік береді. Салық базасының ашықтығы артып, бюджетке жыл сайын кемінде 2 триллион сум қосымша кіріс түседі деп күтілуде. 

Мемлекет басшысы ұсыныстарды қолдап, шағын бизнеске әділ әрі қолайлы жағдай жасау, салық жүйесін жеңілдету және цифрландыру арқылы кәсіпкерлердің сенімін нығайту жөнінде жауапты тұлғаларға тиісті тапсырмалар берді.