Президент су ресурстарын тиімді пайдалану және жеке сектордың қатысуын кеңейтуді тапсырды
Президент Шавкат Мирзиёев су қоры жерлері мен тасқын суларын пайдалану тиімділігін арттыру мәселелері бойынша жиын өткізді.
Өзбекстанда су ресурстарын ұтымды пайдалану, ирригациялық желілерді жаңғырту және суды үнемдеу мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Бұл бағытта жүзеге асырылып жатқан жұмыстар өз нәтижесін беріп келеді.
Атап айтқанда, республикадағы 150 мың шақырым өзен мен канал арналарын бетондау жұмыстарының басталуы нәтижесінде жылына 1,3 миллиард текше метр су үнемделіп отыр. Бұл Науаи облысының бір жылдық су тұтыну көлеміне тең. Бүгінге дейін 2 мың шақырым магистральдық канал бетонмен қапталып, 721 шақырым канал, 525 шақырым науа және жабық желілер салынды. Оларға 3 триллион сум бөлінді. Соның нәтижесінде 858 мың гектар жердің сумен қамтылуы жақсарып, 51 мың гектар жер қайта айналымға енгізілді.
Жиында су инфрақұрылымын тек техникалық нысан ретінде емес, экономикалық актив ретінде қарастыру қажеттігі айтылды. Бүгінде әлемде өзендер, каналдар, су қоймалары мен көлдердің маңында туризм, демалыс, қызмет көрсету және кәсіпкерлік аймақтарын дамыту ірі экономикалық бағытқа айналған.
Мұндай жобалар жылжымайтын мүлік пен жер телімдерінің құнын арттыруға, аудан мен қалалар экономикасын жандандыруға, ішкі туризм мен қызмет көрсету саласын дамытуға, инвестиция тартуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және экологиялық тұрақтылықты жақсартуға ықпал етеді.
Әлемдік тәжірибеде су инфрақұрылымы маңындағы туристік жобаларға салынған 1 доллар инвестицияның экономикалық қайтарымы 3-10 доллар көлемінде бағаланады.
Осыған байланысты жауапты тұлғалар мен әкімдер су инфрақұрылымын экономикалық тиімді жобаға айналдыру бағытында жүйелі жұмыс жүргізуі қажеттігі атап өтілді.
Бұл үшін бірқатар жаңа мүмкіндіктер жасалмақ. Атап айтқанда, жағалаулардың шайылуы мен су тасқынына себеп болып отырған құм-қиыршық тасты өндіруге рұқсат беріледі. Су және тасқын су қоймаларын, каналдарды, коллекторларды, табиғи көлдер мен гидротехникалық нысандарды лайдан тазарту жұмыстарына кәсіпкерлер тендерсіз тартылатын болады. Су және тасқын су қоймаларындағы судан босаған жерлер ауыл шаруашылығы дақылдарын егу үшін аукцион арқылы жалға берілмек.
Сонымен қатар, кейбір өңірлерде бұл мүмкіндіктердің толық пайдаланылмай отырғаны атап өтілді. Су қоры жерлерінде кәсіпкерлік, туристік және ойын-сауық нысандарын салуға қолайлы 100 мың гектар аумақ анықталған. Бұл жерлерде 100 мың адамды жұмыспен қамтып, жылына 220 миллиард сум көлемінде қосымша табыс көзін қалыптастыруға мүмкіндік бар.
Жауапты тұлғаларға су қоры жерлерін жалға беру, мониторинг жүргізу, келісімшарттар жасау және есептеуді онлайн жүргізуге арналған ақпараттық жүйені іске қосу тапсырылды. Сондай-ақ Ғарыштық зерттеулер агенттігіне өзен арналары мен су шаруашылығы нысандарынан өндірілетін құм-қиыршық тас көлемін нақты есептеп, тиісті мекемелерге ұсыну міндеті жүктелді.
Жиында сел және тасқын суларын тиімді пайдалану мәселесі де жан-жақты қаралды.
Климаттың өзгеруіне байланысты соңғы жылдары қысқа уақыт ішінде нөсер жауын-шашын жиілеп, сел қаупі артып келеді. Әсіресе Самарқанд облысы, Жызақ облысы және Ташкент облысының таулы және тау бөктеріндегі аймақтары сел қаупі жоғары өңірлер қатарына жатады.
Сел мен тасқындар инфрақұрылым мен ауыл шаруашылығына ғана емес, өнеркәсіп, сақтандыру, логистика және сыртқы сауда салаларына да зиян келтіреді. Сонымен қатар сел сулары қауіп көзі болумен бірге, су қорын толықтырудың маңызды мүмкіндігі ретінде қарастырылуда.
Республикада сел қаупі бар 60 ірі сай арқылы жыл сайын 690 миллион текше метр су тиімсіз ағып кетеді. Оны тиімді пайдалану арқылы 13 мың гектар жерді қайта айналымға енгізуге, сумен қамтуды жақсартуға және балық шаруашылығын дамытуға мүмкіндік бар екені айтылды.
Осыған байланысты сел суларын басқаруда тек бөгет салумен шектелмей, кешенді тәсілді енгізу қажеттігі атап өтілді. Бұл бағытта сел қаупін азайту, суды жинақтау, ауыл шаруашылығы, энергетика, балық шаруашылығы, туризм және қызмет көрсету салаларына қатысты жобаларды қатар жүзеге асыру көзделіп отыр.
Мемлекет басшысы жауапты тұлғаларға су инфрақұрылымын экономикалық белсенділік көзіне айналдыру, сел-тасқын қатерін азайту, су ресурстарын тиімді пайдалану және бұл бағыттағы жеке сектордың қатысуын кеңейту бойынша бірқатар тапсырма берді.
