Пахтанинг келажаги даланинг ўзида эмас, илм-фан, технология ва бозор ўртасида шаклланади
Пахта бугун нафақат қишлоқ хўжалигининг муҳим тармоғи, балки миллионлаб инсонлар даромади, саноат занжири ва жаҳон савдоси билан боғлиқ стратегик маҳсулот ҳисобланади.
Шу боис пахта етиштиришда ҳосилдорлик билан бир қаторда, сув ва бошқа ресурслардан оқилона фойдаланиш, замонавий технологияларни жорий этиш, маҳсулот сифати ва рақобатбардошлигини ошириш тобора муҳим аҳамият касб этмоқда.
Халқаро пахта куни муносабати билан Тошкентда ўтказилаётган халқаро тадбирда 30 дан ортиқ давлат вакилларининг иштирок этаётгани ҳам соҳанинг глобал аҳамиятини кўрсатади. Халқаро пахта бўйича маслаҳат қўмитаси (ICAC) ва БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (FAO) билан ҳамкорликдаги ушбу мулоқотда пахтачиликнинг бугунги ҳолати билан бирга унинг эртанги қиёфаси ҳақида ҳам фикр юритилмоқда.
Давлатимиз раҳбарининг Халқаро пахта куни ҳамда Денгизга чиқиш имкони бўлмаган ривожланаётган давлатларнинг озиқ-овқат хавфсизлигига бағишланган халқаро анжуман иштирокчиларига йўллаган табригида қайд этилганидек, ўзбек деҳқонлари пахтачилик бўйича улкан тажрибага эга. Кейинги йилларда амалга ошираётган туб ислоҳотлар туфайли бу соҳа янги босқичга кўтарилди. Изланувчан олимларимиз томонидан ғўзанинг 300 га яқин эртапишар нави яратилди. Пахта экиш, парваришлаш, йиғиб олиш жараёни тўлиқ механизациялаштирилди. Бугунги кунда замонавий агротехнологияларни жорий этиш ҳисобига деҳқон-фермерларимиз гектаридан 100 центнергача пахта ҳосили олмоқда.
Пахтачиликнинг келажагини белгилайдиган энг муҳим омиллардан бири — сув. Иқлим ўзгариши, сув ресурсларига бўлган талабнинг ортиши ва қишлоқ хўжалигида самарадорликка эҳтиёж кучайиши пахта етиштиришда ҳар бир томчи сувнинг қийматини оширмоқда. Шу нуқтаи назардан, замонавий пахтачиликда ҳосилдорликнинг ўзи етарли мезон эмас. Бир гектардан олинган ҳосил билан бирга уни етиштириш учун қанча сув, ўғит, ёқилғи ва меҳнат сарфлангани ҳам муҳим.
Соҳа вакилларининг таъкидлашича, сўнгги йилларда пахтачиликда ресурс тежамкор технологияларга эътибор кучайиб бораётгани ана шу глобал тенденция билан уйғун. “8 та қонун” тамойили асосида иш ташкил этилиши ҳам пахта етиштириш жараёнини илмий асосда бошқаришга интилишнинг бир кўринишидир. Экишдан тортиб парваришлаш, озиқлантириш, ўсув даврини назорат қилиш ва ҳосилни ўз вақтида йиғиб олишгача бўлган жараёнларда аниқ агротехник талабларни таъминлаш ҳосилдорликни ошириш билан бирга ресурслардан самарали фойдаланишга хизмат қилиши керак.
Мамлакатимизнинг айрим ҳудудларида фермерлар гектаридан 70–80 центнер, илғор хўжаликларда эса 100 центнергача пахта олаётгани соҳадаги технологик имкониятлар кенгаяётганидан далолат беради. Бироқ, юқори ҳосилдорликни умумий натижа сифатида қабул қилиш билан чекланиб қолмаслик лозим. Чунки пахтачиликнинг иқтисодий самарадорлиги бир гектардан қанча ҳосил олингани билан эмас, балки ушбу ҳосил қанча харажат эвазига етиштирилгани билан ҳам белгиланади.
Пахтанинг келажаги даланинг ўзида эмас, илм-фан, технология ва бозор ўртасида шаклланади.
Пахта мамлакатимиз қишлоқ хўжалиги тарихининг бир қисми бўлиш билан бирга, саноат ва экспорт салоҳиятини ошириш учун ҳам катта имконият. Шу боис бугунги вазифа пахта майдонларини кўпайтириш эмас, мавжуд имкониятдан ақллироқ ва самаралироқ фойдаланиш. Пахтанинг янги қиймати ҳам айнан шунда — бир гектардан олинган ҳосилда эмас, балки ҳар бир гектар, ҳар бир томчи сув ва ҳар бир килограмм толадан қанча иқтисодий қиймат ярата олишимизда.
Муҳайё Тошқораева,
ЎзА
