Orol assambleyasi: muammolarga innovatsion echim

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi  huzuridagi Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF) “Orol maktabi”ning ikkinchi guruhiga ochiq qabul boshladi.

Shuningdek, arxitektor, kurator va tadqiqotchi Jozef Grima dastur direktori etib tayinlandi. Bu Nukusdagi I.Savitskiy nomidagi Qoraqalpog‘iston davlat san’at muzeyida bo‘lib o‘tgan Orol assambleyasi chog‘ida e’lon qilindi.

“Orol maktabi” Orolbo‘yi mintaqasining ekologik o‘zgarishini o‘rganishga bag‘ishlangan fanlararo diplomdan keyingi dasturdir. U ishtirokchilarni xalqaro mutaxassislar bilan birlashtirgan holda, dastur mahalliy bilim va an’analarni arxitektura, dizayn, ekologiya, fan va madaniyat sohasidagi tadqiqotlar bilan uyg‘unlashtiradi.

2026-yilgi pilot dasturidan so‘ng, maktabning ikkinchi dasturi "Iqlim va landshaft" mavzusiga bag‘ishlanadi. Olti oylik dastur Nukusda 2027-yilning yanvaridan iyunigacha bo‘lib o‘tadi.

Ochiq qabul 2026-yil 25-oktabrgacha davom etadi va O‘zbekiston hamda butun dunyodan diplomdan keyingi mutaxassislar – dizaynerlar, me’morlar, ekologlar, muhandislar, olimlar va tadqiqotchilar uchun ochiqdir. Arizalar aralschool.uz saytida qabul qilinadi.

– Fanlararo tadqiqot loyihasi sifatida “Orol maktabi” regenerativ amaliyot sifatida chuqur tadqiqot va ishlab chiqarishga e’tibor qaratadi. Ta’lim va bilim almashish orqali biz mahalliy landshaft, madaniyat va merosni bog‘laymiz, atrof-muhit bilan munosabatlarimiz haqida yangi hikoyalar uchun makon yaratamiz. Bu hikoyalar jamoaviy harakatlarga ilhomlantiradigan, Orol dengizi havzasi va butun sayyoraning yanada barqaror kelajagiga hissa qo‘shadigan moddiy shakllarga ega bo‘lmoqda, – deydi O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi Gayane Umerova.

[gallery-31427]

Ikkinchi guruhga rahbarlik qiladigan arxitektor, kurator va tadqiqotchi Jozef Grimaning faoliyati arxitektura, dizayn va madaniy amaliyotni qamrab oladi. U avvalroq O‘zbekiston bilan bog‘liq yirik loyihalar, jumladan, 2022-yilgi Venetsiya arxitektura biyennalesida O‘zbekiston milliy pavilyoni kuratori va dizayneri, shuningdek, Toshkentdagi Zamonaviy san’at markazida “Xorazmlik odam” ko‘rgazmasi ustida ishlagan.

– “Orol maktabi” an’anaviy maktab yoki odatiy tushunchadagi qarorgohdan ko‘ra ko‘proq ishchi guruhiga yaqinroqdir. Ta’lim sinfda emas, balki ekologik muhitning o‘zida amalga oshiriladi. U mintaqaviy bilimlarga va bu yerda mavjud bo‘lgan institutlarga tayanadi. Shuning uchun uni dizayn va ekologiya maktabi qanday bo‘lishi mumkinligining yangi paradigmasi sifatida ko‘rib chiqish kerak, – deydi Jozef Grima.

Uning rahbarligidagi yangi dastur iqlim va landshaftni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida ko‘rib chiqadi, tuproq, gidrologiya, shamol, sho‘rlanish, sug‘orish infratuzilmasi, qishloq xo‘jaligini rivojlantirish va mintaqaning madaniy landshaftini o‘rganadi.

Tadbir doirasida Grima mintaqaviy olimlar, me’morlar va tarixchilar bilan birga Qoraqalpog‘istonning bir qator asosiy ob’ektlari va muassasalariga, jumladan, Orolbo‘yi xalqaro innovatsiya markaziga, Amudaryo daryosiga, Mizdaxkon qabristoniga va O‘zbekiston Fanlar akademiyasiga Qoraqalpog‘iston bo‘limiga tashrif buyurdi. Tashrif, shuningdek, suv va oziq-ovqatga bag‘ishlangan birinchi guruh tadqiqotlari bilan tanishish va dasturning keyingi davri doirasida kelgusida ishlab chiqilishi kerak bo‘lgan masalalarni aniqlash imkonini berdi.

Ochiq tanlov bilan bir qatorda, ACDF tarixdagi birinchi Orol tadqiqot ijodiy stipendiyasini ta’sis etdi. U o‘zbekistonlik rassomlar Zuhra va Fotima Sharipovaga berildi. Ularning amaliyotchilari landshaft, moddiy madaniyat, ekologik o‘zgarishlar va mahalliy ildiz otgan bilimlarni o‘rganadilar.

2027-yil iyunigacha davom etadigan to‘qqiz oylik stipendiya davomida rassomlar ACDFning institutsional, ishlab chiqarish va logistika ko‘magida Qoraqalpog‘istonda dala tadqiqotlarini olib boradilar. Zuhra Sharipova landshaft ta’siriga qo‘yilgan, ishlov berilmagan paxta matosi bilan ishlaydi. Qoraqalpoq naqshlari va to‘qimachilik an’analarini o‘rganadi. Fotima Sharipova esa mahalliy minerallar va o‘simliklardan olinadigan pigmentlarni o‘rganadi va vizual va ovozli arxivlarni yaratadi. Ularning tadqiqot natijalari 2027-yil bahorda bo‘lib o‘tadigan ikkinchi Orol madaniyat sammitida taqdim etiladi.

Nukusda bo‘lib o‘tgan Orol Assambleyasi birinchi guruh bitiruvchilarini, murabbiylarni, mahalliy hamjamiyat vakillarini va taklif etilgan ekspertlarni birlashtirdi. Dastur jamoalar, landshaft, suv va kelajak amaliyotlariga bag‘ishlangan ma’ruzalar, panel munozaralari va ochiq sessiyalarni, shuningdek, mahorat darslari, madaniy uchrashuvlar, sayrlar va kino namoyishlarini o‘z ichiga oldi.

“Orol maktabi” mintaqadagi ACDF tashabbuslarining kengroq dasturining bir qismi bo‘lib, u birinchi marta 2025-yil aprel oyida o‘tkazilgan Orol madaniyat sammitini ham o‘z ichiga oladi. Ushbu tashabbuslar orqali jamg‘arma ta’lim, madaniyat, fan va xalqaro ekspertlarni birlashtirishga, Orolbo‘yi mintaqasini nafaqat ekologik yo‘qotishlar tarixi, balki barqarorlik, bilim, ijodkorlik va kelajak imkoniyatlari manzarasi sifatida taqdim etishga intiladi.

“Orol maktabi”— Qoraqalpog‘iston Respublikasining Nukus shahrida joylashgan ekologik ta’lim dasturi bo‘lib, O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasining (ACDF) Orolbo‘yi mintaqasini ijtimoiy, ekologik va madaniy tiklash borasidagi majburiyatlarini amalga oshirishda muhim bosqich hisoblanadi. Ta’lim, mahalliy hamjamiyatlarni jalb qilish va jahon tajribasi orqali ekologik muammolarni qayta ko‘rib chiqish orqali Orol maktabi ekotizimlar va iqlim o‘zgarishi oqibatlariga duch kelayotgan mintaqa va butun dunyo uchun yangi yechimlarni ishlab chiqmoqda.

O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi O‘zbekistonning boy madaniy merosini saqlash, ommalashtirish va rivojlantirish bilan shug‘ullanadi. Madaniyat, ekologiya va ijtimoiy rivojlanish kesishmasida transformatsion tashabbuslarni amalga oshirayotgan jamg‘armaning flagman loyihalari qatoriga “Orol maktabi” va Orol madaniyat sammiti ham kiradi.

Hozirgacha Jamg‘arma O‘zbekistonda va dunyoning 17 mamlakatida tashkil etilgan yirik ko‘rgazmalar orqali 5 milliondan ko‘p tomoshabinni qamrab oldi. Parijdagi Luvr va Arab dunyosi instituti, Florensiyadagi Uffitsi galereyasi, Londondagi Britaniya muzeyi hamda Pekindagi Imperator saroyi muzeyi kabi nufuzli maskanlarda taqdim etilgan loyihalar xalqaro miqyosdagi muvaffaqiyatli faoliyatdan dalolatdir.

Dovud Abibullayev, Maqsad Habibullayev (surat), O‘zA muxbirlari