Hosil taqdiri yerga qadalgan urug‘dan boshlanadi
Jizzaxning keng dalalarida bir mavsum xirmoni yig‘ishtirib olingani bilan dehqonning tashvishi tugamaydi. Aksincha, kelgusi yil hosilining poydevori shu kunlarda qo‘yiladi. Paxtakor tumanida esa 2027-yil hosili uchun mo‘ljallangan urug‘lik boshoqli bug‘doyni tayyorlash ishlari ana shu mas’uliyatli jarayonning muhim bo‘g‘iniga aylangan.
Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasining Paxtakor tuman bo‘limi tomonidan urug‘lik don tayyorlash jarayoni belgilangan standart talablari asosida nazoratga olingan. Zero, Inspeksiyaning vakolatlari qatoriga boshoqli don ekinlari urug‘lari sifatini davlat nazoratidan o‘tkazish ham kiradi.
Ekilishdan avval donning o‘zi ham jiddiy “sinov”lardan o‘tadi. Ayni paytda mavjud urug‘lik donni qayta ishlash, tozalash, saralash va qadoqlash sexlaridagi ishlar izchil o‘rganilmoqda. Tayyorlanayotgan urug‘likning sifati, belgilangan talablarga muvofiqligi, uni saqlash va ekishga tayyorlash jarayonlariga ham alohida e’tibor qaratilmoqda.
Chunki urug‘likdagi har bir mayda kamchilik keyinchalik dalada katta muammoga aylanishi mumkin. Aksincha, saralangan, sifat ko‘rsatkichlari talabga javob beradigan urug‘ yerga tushganida dehqon mehnati uchun mustahkam zamin yaratadi.
Jarayonning o‘ziga xos va mas’uliyatli bosqichlaridan biri — urug‘lik donni vernalizatsiya qilish (sovuqda saqlash). Vazirlar Mahkamasining kelgusi yil hosili uchun urug‘lik don tayyorlash to‘g‘risidagi qarori talablaridan kelib chiqib, bu maqsadda urug‘lik donlarni sovitkichli omborlarga joylashtirish ishlari ham nazorat qilinmoqda.
Rasmiy materiallarda ham yarovizatsiya qilingan urug‘lik bug‘doyni belgilangan sharoitda sovitkichli omborxonalarda saqlash amaliyoti qo‘llanilayotgani qayd etilgan. Xususan, 2026-yil hosili uchun 200 ming tonna urug‘lik bug‘doyni yarovizatsiyalash (past haroratda saqlash) va mavjud sovitkichli omborxonalarda saqlash choralari belgilangan.
Bu jarayonning mohiyati shundaki, urug‘likni ekishga tayyorlash faqat uni saralab, qoplarga joylash bilan cheklanmaydi. Urug‘ning keyingi agrotexnik jarayonlarga mos holatga keltirilishi ham muhim. Shu bois uni tayyorlashning har bir bosqichi — qayta ishlash, tozalash, saralash, yarovizatsiya qilish va saqlash — yaxlit tizim sifatida qaralmoqda.
Paxtakorlik g‘allakorlarning bu boradagi mas’uliyatini hududning donchilik salohiyati ham ko‘rsatib turibdi. 2025-yilda Jizzax viloyati mirishkorlari 243 ming 800 tonna g‘alla yetishtirib, belgilangan marrani zabt etgan. Viloyatning bu xirmonini bunyod etishda Paxtakor, Do‘stlik va Arnasoy tumanlari, shuningdek, Yangiobod, Baxmal va Zomin tumanlarining hissasi katta bo‘lgan.
Bu raqam kechagi natija bo‘lsa, bugungi vazifa undan kam emas. 2026-yilda Paxtakor tumanida 11 ming 700 gektar maydonga g‘alla ekilib, 46 ming 800 tonna hosil qabul qilish rejalashtirilgan. Mavsumni uyushqoqlik bilan o‘tkazish uchun 22 ta o‘rim otryadi tuzilib, ularga 38 ta zamonaviy kombayn biriktirilgan, don tashish ishlariga esa 215 ta transport vositasini jalb etish belgilangan.
Demak, bugun 2027-yil hosili uchun urug‘lik tayyorlanayotgani tasodif emas. Dehqonchilikda bir yilning yakuni ikkinchi yilning boshlanishi bilan tutashib ketadi: bugungi xirmon ertangi urug‘likka, ertangi urug‘lik esa yana bir yildan keyingi xirmonga xizmat qiladi.
Paxtakorda urug‘lik donni qayta ishlash va saralashdan tortib, uni yarovizatsiya qilish, sovitkichli omborlarga joylashtirish va sifatini nazorat qilishgacha bo‘lgan jarayonlarning izchil kuzatib borilayotgani ham shundan dalolat. Bu yerda gap oddiy don haqida emas — kelgusi mavsumda dalaga sochiladigan umid, mehnat va rizqning ilk zarralari haqida ketmoqda.
Zero, xirmon dalada bir kunda paydo bo‘lmaydi. U avval tanlangan urug‘da, keyin unga yaratilgan sharoitda, so‘ng dehqonning mashaqqatli mehnatida shakllanadi.
Abdujalol Qayumov, O‘zA muxbiri
