Эскроу орқали 33 мингдан ортиқ битим расмийлаштирилди
Ўзбекистонда кўчмас мулк ва транспорт воситалари олди-сотди жараёнларида эскроу ҳисобварақларидан фойдаланиш амалиёти тобора кенгайиб бормоқда. Мазкур механизм харидор ва сотувчи ўртасидаги ҳисоб-китобларни хавфсиз ва шаффоф ташкил этиш, маблағларнинг мақсадли ҳаракатини таъминлаш ҳамда битим иштирокчиларининг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтиришга хизмат қилмоқда.
Марказий банкнинг маълум қилишича, 2026 йил август ойида кўчмас мулк ҳамда транспорт воситалари олди-сотдисини эскроу ҳисобварақлари орқали расмийлаштириш бўйича 33 минг 392 та битим амалга оширилди. Уларнинг 17 минг 807 таси транспорт воситалари, 15 минг 585 таси эса кўчмас мулк олди-сотдисига тўғри келади. Бундан ташқари, айни пайтда 4 минг 346 та битим расмийлаштириш жараёнида бўлган.
Ҳудудлар кесимида таҳлил қилинганда, энг юқори кўрсаткич Тошкент шаҳрида қайд этилган. Пойтахтда август ойида 10 минг 487 та битим расмийлаштирилган бўлиб, бу республикадаги жами битимларнинг 31,4 фоизини ташкил этган.
Мазкур рақамлар, аввало, аҳоли ва тадбиркорлик субъектлари ўртасида кўчмас мулк ҳамда автотранспорт бозоридаги иқтисодий фаоллик сақланиб қолаётганини кўрсатади. Бир ойнинг ўзида 33 мингдан ортиқ битимнинг эскроу механизми орқали расмийлаштирилиши ушбу тизимга нисбатан ишонч шаклланаётганидан далолат беради. Айниқса, транспорт воситалари бўйича битимлар улушининг юқорилиги аҳолининг автомобиллар бозоридаги фаоллиги сезиларли эканини кўрсатмоқда. Жами битимларнинг қарийб 53,3 фоизи транспорт воситалари, 46,7 фоизи кўчмас мулк ҳисобига тўғри келади. Бу эскроу ҳисобварақларидан нафақат уй-жой, балки автотранспорт олди-сотдисида ҳам фойдаланиш кенгайиб бораётганини англатади.
Эскроу механизмининг иқтисодий аҳамияти шундаки, харидорнинг маблағи битим шартлари бажарилгунига қадар махсус ҳисобварақда сақланади. Шу орқали томонлардан бирининг мажбуриятни бажармаслиги билан боғлиқ молиявий хавфларни камайтириш имкони пайдо бўлади.
Тошкент шаҳридаги 10 минг 487 та битимнинг ўзи республика бўйича умумий кўрсаткичнинг учдан бир қисмини ташкил этмоқда. Бу пойтахтда кўчмас мулк ва транспорт бозорларининг иқтисодий ҳажми, аҳоли зичлиги, даромадлар даражаси ҳамда молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятлари нисбатан юқори экани билан изоҳланиши мумкин.
Шу билан бирга, Фарғона, Самарқанд ва Андижон вилоятларида ҳам минглаб битимларнинг қайд этилиши эскроу тизими фақат пойтахт билан чекланиб қолмаётганини, балки ҳудудларда ҳам кенг қўлланилаётганини кўрсатади. Умуман, август ойидаги кўрсаткичлар эскроу ҳисобварақлари Ўзбекистонда кўчмас мулк ва транспорт бозорларида ҳисоб-китобларни шаффофлаштириш, харидор маблағларини ҳимоя қилиш ва битимлар хавфсизлигини оширишга хизмат қилувчи замонавий молиявий инструмент сифатида аҳамияти ортиб бораётганини кўрсатмоқда.
Шаҳноза Маматуропова,
ЎзА
