Бинолар хавфсизлигини баҳоловчи янги қурилма
Замонавий урбанизация шароитида бино ва иншоотларнинг хавфсизлигини таъминлаш долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Айниқса, сейсмик фаол ҳудудларда жойлашган мамлакатлар учун бу масала янада муҳим аҳамият касб этади.
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Механика ва иншоотлар сейсмик мустаҳкамлиги институти олимлари томонидан ишлаб чиқилган янги технология айнан шу эҳтиёждан келиб чиққан ҳолда яратилган бўлиб, биноларнинг сейсмик барқарорлигини баҳолашда муҳим илмий-амалий аҳамиятга эга.
Ушбу қурилма зилзила вақтида юзага келадиган тебранишларни юқори аниқликда қайд этиш имконини беради. Натижада, бино ва иншоотларнинг реал ҳолати, уларнинг сейсмик юкламаларга бардошлилиги ҳамда заиф нуқталари ҳақида аниқ маълумотлар олиш мумкин бўлади. Бу эса нафақат мавжуд объектларни таҳлил қилиш, балки янги қурилаётган бинолар лойиҳасини такомиллаштиришда ҳам муҳим роль ўйнайди.
Сейсмодатчик нафақат зилзилалар пайтида, балки сейсмокузатув ишларида, муҳандислик станциялари таркибидаги сейсмологик кузатувларда ҳам самарали қўлланиши мумкин. Бундан ташқари, саноат портлашлари натижасида ҳосил бўладиган сейсмик тўлқинлар интенсивлигини баҳолаш, ишлаб чиқариш жараёнларида юзага келадиган тебранишларнинг бино ва иншоотларга таъсирини аниқлаш каби вазифаларни ҳам бажаради. Бу эса қурилманинг қўлланиш доирасини кенгайтириб, уни нафақат илмий, балки саноат ва қурилиш соҳалари учун ҳам муҳим воситага айлантиради.
Ўзбекистон Республикасининг ихтиро патенти олингани ушбу технологиянинг янгилиги, амалий аҳамияти ва илмий асосланганини тасдиқлайди. Бу эса мамлакатимизда илм-фан ва инновациялар ривожига берилаётган эътиборнинг амалий натижаси сифатида баҳоланиши мумкин.
Мазкур илмий ишланма Ўзбекистонда сейсмология ва қурилиш хавфсизлиги соҳасида муҳим қадам ҳисобланади. Инновацион сейсмодатчик нафақат илмий изланишлар самараси, балки амалиётга татбиқ этилиши мумкин бўлган реал ечим сифатида ҳам катта аҳамиятга эга. Келгусида ушбу технологиянинг кенг жорий этилиши бино ва иншоотлар хавфсизлигини таъминлаш, инсон ҳаётини ҳимоя қилиш ҳамда иқтисодий зарарларни камайтиришда муҳим омил бўлиб хизмат қилади.
Дилдора ДЎСМАТОВА, ЎзА
