Анъанавий журналистика ҳеч қачон ўлмайди
Бугунги кунда сунъий интеллект матн ёзяпти, қидирув тизимлари эса, уларни топишни ўрганмоқда, журналистика таълими эса, технологиялар ва касб маҳорати ўртасидаги мувозанатни изламоқда. Нейротармоқлар даврида журналистларни тайёрлаш масаласи юзасидан Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университетининг илмий ишлар ва инновациялар бўйича проректори, филология фанлари доктори Нозима Муратова билан суҳбатлашдик.
Суҳбат медиа таълимга бағишланган тадбир доирасида бўлиб ўтди. Нозима Фахритдиновна ўқув дастурларининг ўзгариб бораётгани, университетга нима учун медиа маҳсулотларини яратишга мўлжалланган сунъий интеллект агентларини ўргатадиган лаборатория кераклиги ҳамда анъанавий журналистика ўз аҳамиятини йўқотмаслигига қатъий ишонишини айтиб берди.
– Нозима Фахритдиновна, университети ҳақида сўзлаб берсангиз. Ҳозирги кунда бу даргоҳда нечта талаба таҳсил олмоқда?
– Университетда журналистика, PR-менеджмент, халқаро муносабатлар ва ижтимоий-гуманитар фанлар факультетларида 19 та йўналиши бўйича 7 мингдан ортиқ талаба таълим оляпти.
– Бугунги кунда технологиялар журналистика соҳасини бутунлай ўзгартирмоқда. Сўнгги йилларда таълим дастурида нималар ўзгарди?
– Журналистика ўзгармоқда, у билан бирга биз ҳам ўзгаряпмиз. Ҳар йили ўқув дастурлари янгиланмоқда. Биз дунёнинг илғор университетларида қайси янги фанлар ўқитилиб, уларда нималарга кўпроқ эътибор қаратилаётганини доимо ўрганиб борамиз. Медиа соҳасида сунъий интеллектдан фойдаланиш – бу алоҳида бир йўналиш.
Шунингдек, университетимизда бир неча илмий лабораториялар фаолияти ҳам йўлга қўйилган. Жорий ўқув йилида биз Z авлоди, альфа авлоди ва улардан кейинги авлодларни ўрганишга мўлжалланган лаборатория фаолиятини ривожлантиришни бошладик. Бунда асосий эътибор уларнинг медиа истеъмоли ва медиа одатларига қаратилади. Шунингдек, университет қошида сунъий интеллект-медиа лабораториямиз ҳам бўлиб, бу ерда ўқитувчи ва талабалар сунъий интеллект агентларини инсон иштирокисиз медиа маҳсулотлар яратишга ўргатади.
– Кўпчилик бугунги давр журналистлари ахборот технологиялари ва сунъий интеллектни яхши ўзлаштирган бўлиши керак, деб ҳисоблайди. Бу ҳақда сизнинг фикрингиз қандай?
– Анъанавий журналистиканинг қадри ҳеч қачон йўқолмайди. Воқеа жойига бевосита бориб, ахборот тўплайдиган, уни таҳлил қилиб материал тайёрлайдиган журналист воқеликни ёритишда асосий таянч бўлиб қолаверади. Сунъий интеллект эса, бу маълумотлар билан, улкан ахборот макони билан ишлайди, маълумотни тарқатиш ва етказиш учун контент яратади. Шуни ишонч билан айта оламанки, Анъанавий журналистиканинг мавқеи ҳеч қачон тушиб кетмайди, сунъий интеллект замонида бу йўналиш янада муҳим аҳамият касб этади.
– Сизнингча, давлатлар сунъий интеллектдан фойдаланишни тартибга солишга киришадиган вақт келмадимикан? Агар шундай бўлса, ўзи ёзишни деярли унутиб қўйган журналистлар касбий доирадан ташқарида қолиб кетадими?
– Сунъий интеллект – бу муайян механик ва интеллектуал вазифалар учун мўлжалланган воситадир. Қарорлар қабул қилиш, яъни якуний матн ёзиш масаласи барибир инсон қўлида қолади. Фақат журналистнинг таълим даражаси ва саводига қўйиладиган талаблар ўзгармоқда. Илгари биздан бехато ёзиш ва тиниш белгиларини тўғри қўйиш талаб этилган бўлса, бугунги кунда малакали журналист – бу сунъий интеллект воситаларидан фойдаланишни биладиган мутахассис ҳам демакдир.
– Бироқ йирик қидирув тизимлари ҳамда технологик компаниялар сунъий интеллект ёрдамида ёзилган матнларни аниқлаб, гарчи бу расман эълон қилинмаган бўлса-да, уларнинг рейтингини пасайтирмоқда.
– Менимча бу жараённи тўхтатиб бўлмайди. Технологиялар ривожлангани сари худди дастурчи ва бошқа мутахассислар каби журналистнинг ҳам сунъий интеллект давридаги ўрни шаклланиб боради. Бугун биз ана шу ролни белгилаш жараёнидамиз.
– Халқаро ҳамкорлик йўналишида қандай йирик лойиҳалар амалга оширилмоқда ва бу жараёнда талабаларнинг иштироки қандай?
– Жуда кўп хорижий олий ўқув юртлари билан ҳамкорлик қиламиз. Европа, Польша, Жанубий Корея, Ҳиндистон, Россиядаги университетлар шулар жумласидандир. Қозоғистонлик ҳамкасбларимиз билан ҳам яхши муносабатлар йўлга қўйилган. Бизнинг талабаларимиз академик алмашинув дастурларида, ўқитувчиларимиз халқаро анжуманларда иштирок этишмоқда. Бир сўз билан айтганда, ҳамкорлигимиз кўлами жуда кенг.
Роман БОНДАРЧУК,
ЎзА
