7 та миллий дастур ва уларнинг Андижон вилоятидаги истиқболлари

Мустақилликнинг 35 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги президент нутқи юзасидан мулоҳазалар

Ҳар йили 31 август арафасида халқимиз Мустақиллик байрамини нишонлар экан, бу сана ортидан оддий тантана эмас, балки миллатнинг ўз йўлини қайта англаши турибди. 2026 йил 28 августда Янги Тошкентда бўлиб ўтган тантанали маросимда Президент Шавкат Мирзиёев сўзлаган нутқ ҳам, менимча, шунчаки байрам табриги эмас эди. Унда давлат раҳбари келгуси ўн йилликни “Миллий юксалиш даври” деб атаб, инсон қадрини янада юксалтирувчи 7 та миллий дастурни эълон қилди. Мен бу мавзуни ўқиганимда, дастлаб бу — Тошкент ёки марказ учун белгиланган режа деб ўйладим. Аммо чуқурроқ мулоҳаза юритганимда, айнан шу 7 йўналишнинг ҳар бири бизнинг — Андижон вилояти каби зич аҳоли яшайдиган, аграр ва саноат салоҳияти катта, лекин ер ва сув танқислиги ўткир ҳис қилинадиган ҳудуд учун жуда ҳам долзарб эканини тушундим.

Қуйида ана шу 7 та миллий дастурнинг мазмун-моҳиятидан келиб чиқиб, уларни Андижон вилоятида қандай татбиқ этиш мумкинлиги хусусидаги ўз шахсий муносабатимни баён қилмоқчиман. Бу — расмий таҳлил эмас, балки шу ерда яшовчи, шу муаммоларни кундалик ҳаётда кузатиб юрган одам сифатидаги фикрларим.

Билим ва малака — Андижон учун энг арзон, лекин энг қимматли ресурс

Президент нутқида таъкидлаганидек, биринчи миллий дастур билим ва малакани келгуси тараққиётнинг асосий капиталига айлантиришга қаратилган. Мактабгача тайёргарлик қамровини 100 фоизга етказиш, барча мактабларни халқаро баҳолаш дастурлари билан қамраб олиш, техникумларда халқаро стандартларни жорий этиш — булар умумреспублика вазифалари. Аммо Андижон вилоятининг ўзига хос жиҳати шундаки, биз мамлакатдаги энг зич аҳоли жойлашган ҳудудлардан бири бўлиб, ёшлар улуши бошқа кўплаб вилоятлардан юқори. Демак, ушбу дастурнинг самараси ёки нуқсони энг аввало биз томонда сезилади.

Мен шахсан шунга ишонаманки, вилоятимизда техникум ва касб-ҳунар коллежларини минтақа саноатининг реал эҳтиёжига — тўқимачилик, енгил саноат, машинасозликка мослаб қуриш керак. Хурсандчилик билан кузатяпманки, сўнгги кунларда Андижон тўқимачилик саноатига сунъий интеллект ва дуал таълим жорий этилаётгани ҳақида хабарлар чиқмоқда. Бу — тўғри йўналиш. Аммо менинг назаримда, бу тажрибани фақат бир-икки корхона билан чекламай, вилоятдаги барча йирик тўқимачилик кластерларига, шунингдек қишлоқ хўжалиги техникасини таъмирлаш ва хизмат кўрсатиш соҳасига ҳам татбиқ этиш лозим. Чунки Андижон ёшлари учун энг катта муаммо — билим олгандан кейин ўша билимни рўёбга чиқарадиган иш ўрнининг йўқлиги. Агар таълим корхона эҳтиёжидан узилиб қолса, минг хил замонавий дастур ҳам самара бермайди.

Соғлиқ ва узоқ умр — зич аҳоли учун профилактика муҳим

Иккинчи миллий дастур аҳолининг соғлом бўлиши ва узоқ умр кўришини таъминлашга қаратилган. Профилактика моделига ўтиш, давлат тиббий суғуртасини барча хонадонларга етказиш, дунёнинг нуфузли клиникаларини жалб этиш — булар барчаси мазмунли қадамлар.

Мен бу борада Андижон вилояти учун алоҳида хавотир ва умидни бирдек ҳис қиламан. Хавотирим шундаки, аҳоли зичлиги юқори бўлган туманларимизда — айниқса Андижон шаҳри, Асака, Хўжаобод каби ҳудудларда — оилавий поликлиникаларнинг юкланиши бошқа вилоятлардагидан анча оғир. Умидим эса шундаки, агар давлат маблағлари профилактикага йўналтирилса, айнан шундай зич яшайдиган ҳудудларда касалликнинг олдини олиш иқтисодий жиҳатдан ҳам, инсоний жиҳатдан ҳам энг катта самарани беради. Менинг фикримча, вилоятимизда “маҳаллабай” тизими доирасида ҳар бир маҳаллага бириктирилган тиббиёт ходимининг вазифасини кенгайтириб, у фақат касал бўлганда эмас, балки йилига камида икки марта соғлом одамларни ҳам кўздан кечириши шарт қилиб қўйилиши керак. Бу — оддий, лекин узоқ муддатда жуда самарали ечим.

Юқори технология ва меҳнат унумдорлиги — Андижон саноати учун тарихий имконият

Учинчи миллий дастур иқтисодиётни юқори технология ва меҳнат унумдорлиги моделига ўтказишни назарда тутади. Келгуси ўн йилда 450 миллиард доллар хорижий инвестиция жалб қилиш, саноатда 2 миллионта юқори даромадли иш ўрни яратиш каби вазифалар қўйилди.

Мана шу ўринда мен ўзимнинг энг катта умидимни баён қилмоқчиман. Андижон вилояти — “Ўзавтосаноат” тизими, тўқимачилик ва озиқ-овқат саноатининг йирик марказларидан бири. Аммо шу пайтгача бу соҳаларнинг кўпчилиги арзон ишчи кучига асосланган, паст технологик даражадаги ишлаб чиқаришга таянган. Агар мамлакат миқёсида юқори технологияга ўтиш стратегияси амалга оширилса, Андижон худди шу тармоқларни модернизация қилиш орқали ютуқда бўлиши мумкин. Кичик гидроэлектростанциялар учун замонавий ускуналар ишлаб чиқариш йўлга қўйилаётгани — бунинг яққол мисоли. Менимча, вилоят ҳокимияти энди инвесторларни оддий “арзон ер, арзон ишчи кучи” шиори билан эмас, балки “юқори технологияли, малакали кадрлар мавжуд ҳудуд” сифатида жалб қилиши керак. Акс ҳолда биз доимо қуйи бўғинда — хом ашё ва оддий тикувчилик даражасида қолиб кетамиз.

Сув ва табиат — Андижон учун ҳаёт-мамот масаласи

Тўртинчи миллий дастур сув ва табиатга муносабатни тубдан ўзгартиришга қаратилган бўлиб, менимча, айнан шу йўналиш Андижон вилояти учун энг долзарб, ҳатто айтиш мумкинки, ҳаёт-мамот аҳамиятига эга масаладир. Нега десангиз, вилоятимиз Фарғона водийсининг энг зич суғориладиган, лекин сув ресурслари чекланган ҳудудларидан бири. Ҳар йили пахта ва бошқа экинлар учун ишлатиладиган сувнинг катта қисми эски, самарасиз усулларда исроф бўлиб кетаётганини кўпчилигимиз ўз кўзимиз билан кўрганмиз.

Президент нутқида келтирилган — келгуси беш йилда экин майдонларида сув тежайдиган технологиялар қамровини 100 фоизга етказиш вазифаси Андижон учун шунчаки статистик рақам эмас, амалда яшаш-яшамаслик масаласи бўлиши керак, деб ҳисоблайман. Томчилатиб суғориш тизимларини нафақат йирик фермер хўжаликларида, балки томорқа ва кичик ер эгалари орасида ҳам оммалаштириш зарур, чунки вилоятимизда айнан кичик ер участкалари сони кўп. Шунингдек, “Яшил макон” ҳаракати доирасида шаҳар ва туман марказларида яшиллик кўламини ошириш борасида ҳам Андижон каби иссиқ ва чангли иқлимга эга ҳудудда бу нафақат эстетик, балки соғлиқ учун ҳам жиддий омил эканини таъкидлашни истардим.

Суд мустақиллиги ва қонун устуворлиги — тадбиркор учун ишонч муҳити

Бешинчи миллий дастур суд мустақиллигини кучайтириш ва қонун устуворлигини таъминлашга қаратилган. Бу йўналиш, эътироф этиш керакки, кундалик ҳаётда унчалик “кўзга кўринмайдиган”, лекин узоқ муддатли тараққиёт учун энг фундаментал асосдир.

Менинг назаримда, Андижон вилоятида кичик ва ўрта бизнес вакиллари, айниқса тўқимачилик ва қишлоқ хўжалиги соҳасидаги тадбиркорлар учун энг катта муаммолардан бири — низолар юзасидан адолатли ва тезкор ҳал этиладиган суд амалиётига бўлган ишончнинг етарли эмаслиги. Агар ҳуқуқий тарбия мактабдан бошлаб тизимли йўлга қўйилса ва фуқаролар ҳамда тадбиркорларнинг қонуний кафолатлари мустаҳкамланса, бу вилоятимиздаги ёш тадбиркорлар сонининг ва инвестиция муҳитининг сифат жиҳатдан ўсишига хизмат қилади, деб ўйлайман.

Маҳалла — Андижоннинг энг қадимий ва энг кучли анъанавий институти

Олтинчи миллий дастур маҳаллани жамият тараққиётининг асосий буюртмачисига айлантиришга қаратилган. Шахсан мен учун бу йўналиш алоҳида яқин, чунки Андижон вилояти — маҳалла анъаналари ҳамон кучли сақланиб қолган ҳудудлардан бири. Туман бюджети, инвестиция дастури ва инфратузилма лойиҳаларини маҳалла буюртмаси асосида шакллантириш ғояси, менимча, айнан бизнинг вилоятда энг табиий тарзда қабул қилиниши мумкин, чунки одамларимиз ўз маҳалласининг эҳтиёжини яхши билади ва масъулиятни ҳис қилади.

Аммо буни амалда татбиқ этишда бир хавотирим бор: маҳалла фуқаролар йиғини раҳбарияти шунчаки “юқоридан келган йўриқномани” қоғозда бажарувчи бўғинга айланиб қолмаслиги керак. Аксинча, ҳар бир маҳалла йиғинида аҳоли ўз эҳтиёжини — йўл таъмири керакми, боғча керакми, ирригация тармоғи керакми — очиқ муҳокама қилиб, шу асосда туман бюджетига таклиф киритиши учун реал механизм яратилиши шарт. Акс ҳолда бу ғоя ҳам, афсуски, қоғозда чиройли, амалда самарасиз бўлиб қолиши мумкин.

Тинчлик ва дўстлик диёри — чегарадош вилоят учун алоҳида маъно

Еттинчи миллий дастур Ўзбекистоннинг тинчлик ва дўстлик диёри сифатидаги нуфузини юксалтиришга қаратилган. Бу йўналиш, биринчи қарашда, ташқи сиёсат масаласидек туюлиши мумкин. Аммо Андижон вилоятининг Қирғизистон билан чегарадошлигини эсласак, минтақавий тотувлик ва қўшничилик муносабатларининг мустаҳкамлиги биз учун абстракт тушунча эмас, балки кундалик ҳаётнинг бир қисмидир. Чегара ҳудудларидаги савдо-сотиқ, туризм ва маданий алмашинувнинг ривожланиши бевосита ана шу тинчлик ва дўстлик сиёсатининг натижасидир.

Шунингдек, вилоятимизда турли миллат ва элат вакиллари яшайдиган мамлакатимизнинг умумий манзарасидан келиб чиқиб айтишим мумкинки, Андижоннинг ўзида ҳам турли миллат ва элат вакиллари асрлар давомида тинч-тотув яшаб келмоқда. Бу — бизнинг табиий бойлигимиз бўлиб, уни асраш ва янада мустаҳкамлаш ҳар биримизнинг вазифамиз, деб ҳисоблайман.

Менинг шахсий эътиқодимча, бу дастурларнинг муваффақияти фақат марказий ҳукумат қарорларига эмас, балки ҳар биримизнинг — оддий фуқаро, тадбиркор, педагог ёки маҳалла фаоли сифатидаги — кундалик масъулиятимизга ҳам боғлиқ. Агар биз бу йўналишларни расмий ҳужжат сифатида эмас, балки ўз ҳаётимизни яхшилаш учун берилган амалий имконият сифатида қабул қилсак, Андижон вилояти келгуси миллий юксалиш даврида нафақат ижрочи, балки намунали ҳудудлардан бирига айланиши мумкин, деб ишонаман.

Акрамжон Мамажонов, профессор,

Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти,

Бухгалтерия ҳисоби ва аудит кафедраси мудири