Эксперт: Озарбайжон ва Марказий Осиё давлатлари савдо ва транспорт алоқаларини мустаҳкамламоқда
Сўнгги йилларда Марказий Осиё ва Озарбайжон ўртасидаги савдо-иқтисодий ҳамда транспорт-транзит ҳамкорлиги изчил ривожланмоқда. Айниқса, Ўрта коридорнинг стратегик аҳамияти ортиб, минтақалар ўртасидаги иқтисодий алоқаларни кенгайтириш учун янги имкониятлар очилмоқда.
Озарбайжон архитектура ва қурилиш университети декани, халқаро транспорт соҳаси эксперти Элчин Юсуфзода ОАВга берган интервьюсида ушбу жараёнлар, транспорт йўлакларининг имкониятлари ва ҳамкорлик истиқболлари ҳақида ўз фикрларини билдирди.
– Каспий денгизининг ғарбий соҳилида жойлашган Озарбайжон Марказий Осиёни Жанубий Кавказ, Туркия ва Европа бозорлари билан боғловчи транзит бўғинларидан бири ҳисобланади. Айниқса, бу жараёнда Транскаспий халқаро транспорт йўналиши – Ўрта коридор муҳим ўрин тутади, - деди у.
Экспертнинг таъкидлашича, 2025 йилда Шарқ–Ғарб транспорт йўлаги орқали Озарбайжон ҳудудидан 16,91 миллион тонна юк ташилган. Шундан 8,17 миллион тоннаси Европа–Кавказ–Осиё транспорт йўлаги ҳиссасига тўғри келган. Шу даврда Шимол–Жануб йўлаги орқали эса 9,29 миллион тонна юк ташилган.
– Ўрта коридорнинг темир йўл қисми тахминан 4256 километрни, Каспий денгизи орқали ўтувчи денгиз қисми эса 508 километрни ташкил этади. Мазкур йўлак бўйлаб Хитойдан Европагача бўлган масофа тахминан 8–10 минг километр, юкларни етказиб бериш муддати эса 12–18 кун деб баҳоланмоқда. Марказий Осиёдан келаётган юклар Каспий денгизининг шарқий соҳилидан Озарбайжон портларига етказилгандан сўнг Боку–Тбилиси–Карс темир йўли ва бошқа мультимодал транспорт тармоқлари орқали Туркия ҳамда Европа бозорларига йўналтирилиши мумкин, - деди эксперт.
Элчин Юсуфзоданинг маълум қилишича, 2025 йилда Озарбайжон транспорт йўлаклари орқали темир йўл транспортида 14,26 миллион тонна, автомобиль транспортида 11,05 миллион тонна, денгиз транспортида эса 7,23 миллион тонна юк ташилган. Бунда темир йўл орқали ташилган юкларнинг 46,2 фоизи, автомобиль транспортидаги ташувларнинг 42,3 фоизи ва денгиз транспортидаги юкларнинг 93,3 фоизи транзит юклар ҳиссасига тўғри келган.
– Жорий йилнинг биринчи ярмида ҳам ўсиш суръатлари сақланиб қолди. Хусусан, январь–июнь ойларида Шарқ–Ғарб транспорт йўлаги орқали 9,21 миллион тонна, жумладан, Европа–Кавказ–Осиё йўлаги орқали 4,6 миллион тонна юк ташилди. Шу даврда темир йўл транспортида 7,59 миллион тонна, автомобиль транспортида 5,7 миллион тонна ва денгиз транспортида 3,37 миллион тонна юк ташиш амалга оширилди.
Бу рақамлар нафақат статистик кўрсаткичлар, балки Марказий Осиё ва Озарбайжон ўртасидаги транспорт-транзит алоқаларининг стратегик аҳамиятини ҳам намоён этади. Шу билан бирга, улар минтақа давлатлари ўртасидаги савдо муносабатлари мустаҳкамланаётгани, Озарбайжон орқали Осиё ва Европа ўртасидаги иқтисодий алоқалар кенгайиб бораётганини кўрсатади, - деди таҳлилчи.
Шунингдек, эксперт Ўрта коридорнинг асосий устунликларидан бири Каспий денгизи ҳавзасида муҳим логистика марказига эга экани билан боғлиқлигини ҳам таъкидлади.
– Марказий Осиёдан келаётган юклар асосан Қозоғистоннинг Оқтов ва Қуриқ, Туркманистоннинг Туркманбоши портлари орқали Каспий денгизидан ўтиб, Боку портига етказилади. Шу тариқа, Озарбайжон Ўрта коридор доирасида нафақат транзит ҳудуд, балки турли транспорт турларини ўзаро боғловчи йирик логистика платформаси вазифасини ҳам бажармоқда.
Европа Иттифоқининг 2026 йил февраль ойида эълон қилинган тадқиқотига кўра, 2022 йилдан буён Транскаспий йўналиши орқали савдо ҳажми тўрт баробар ошган. Зарур инвестициялар амалга оширилса, 2030 йилга қадар ушбу кўрсаткич яна уч баробар ўсиши мумкин.
Умуман олганда, Озарбайжон ва Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг саккизинчи Маслаҳат учрашуви транспорт-транзит соҳасидаги ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш, ўзаро савдо алоқаларини кенгайтириш ҳамда Ўрта коридор имкониятларидан самарали фойдаланиш бўйича муҳим мулоқот майдони бўлиб хизмат қилди, дейиш мумкин.
Ўткир АЛИМОВ, ЎзА
