Ўзбекистонда 1,2 миллиондан ортиқ тадбиркорлик субъекти фаолият юритмоқда
Сўнгги йилларда Ўзбекистонда хусусий мулк дахлсизлигини таъминлаш, тадбиркорликни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш ва давлат иштирокини қисқартиришга қаратилган кенг кўламли иқтисодий ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Президент Шавкат Мирзиёев тадбиркорлар билан ўтказилаётган анъанавий очиқ мулоқотларда хусусий секторни иқтисодиётнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи сифатида эътироф этиб, давлат идораларининг энг муҳим вазифаси тадбиркор учун қулай шарт-шароит яратиш эканини бир неча бор таъкидлаб келмоқда.
Бу ёндашув асосида кичик бизнесни молиявий ва институционал қўллаб-қувватлаш бўйича янги механизмлар жорий қилинди. Бу ислоҳотларнинг натижаси рақамларда ҳам ўз аксини топмоқда. Миллий статистика қўмитаси маълумотига кўра, 2026 йил 1 июль ҳолатига мамлакатда 1 миллион 236 минг 126 та кичик тадбиркорлик субъекти фаолият юритмоқда. Бу хусусий сектор мамлакат иқтисодиётининг энг йирик ва энг динамик тармоғига айланганини англатади.
Фаолият кўрсатаётган субъектларнинг 526,7 мингтасини кичик корхона ва микрофирмалар, 709,5 мингтасини эса якка тартибдаги тадбиркорлар, деҳқон хўжаликлари, ҳунармандлар ва бошқа кичик бизнес вакиллари ташкил этади. Бу рақамлар икки муҳим хулосани чиқариш имконини беради. Биринчидан, аҳолининг тадбиркорликка бўлган қизиқиши тобора ортиб бормоқда.
Иккинчидан, иқтисодиётда ўзини ўзи банд қилиш, хизмат кўрсатиш ва микробизнес улуши ортиб бормоқда. Бу эса аҳоли даромадларини ошириш ва камбағалликни қисқартиришда муҳим омил ҳисобланади. 2026 йилнинг биринчи ярмида 44 мингта янги кичик корхона ва микрофирма ташкил этилди. Бу рақам ҳар куни ўртача 240 дан ортиқ янги бизнес иш бошлаганини англатади.
Бунинг ортида давлат хизматларини рақамлаштириш, тадбиркорликни рўйхатдан ўтказиш жараёнларини соддалаштириш, лицензия ва рухсатномаларни қисқартириш, солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш ҳамда молиявий қўллаб-қувватлаш тизимининг кенгайиши каби омиллар турибди.
Кичик бизнес ЯИМнинг қарийб ярмини яратмоқда. Миллий статистика қўмитасининг биринчи чорак якунларига кўра, кичик бизнес томонидан 194,8 триллион сўм қўшилган қиймат яратилди. Унинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши 45,6 фоизни ташкил этди.
Айниқса, қишлоқ хўжалигида — 94,6 фоиз, қурилишда — 77 фоиз, хизматлар соҳасида — 47,1 фоиз, саноатда — 21,8 фоиз кичик бизнес ҳиссасига тўғри келди. Бу рақамлар кичик бизнес иқтисодиётнинг деярли барча тармоқларида муҳим ўрин эгаллаётганини кўрсатади.
2026 йилги Ўзбекистон бўйича ҳисоботида Халқаро валюта жамғармаси мамлакат иқтисодиёти барқарор юқори ўсишни сақлаб қолаётгани, инфляция пасайиш тенденциясига ўтаётгани, бюджет ва ташқи сектор кўрсаткичлари яхшиланаётганини қайд этди.
Ҳисоботда иқтисодий ўсишнинг муҳим омилларидан бири сифатида хусусий секторни ривожлантириш, бозор механизмларини кенгайтириш ва давлат иштирокини қисқартириш сиёсати эътироф этилган. OECD ҳам Ўзбекистонда бизнес муҳити сўнгги йилларда яхшиланганини, тадбиркорлар ҳуқуқий ислоҳотларни ижобий баҳолаётганини қайд этар экан, ислоҳотларнинг амалда тўлиқ ишлаши ва рақобат муҳитини янада кучайтириш муҳимлигини таъкидлайди.
Иқтисодчиларнинг фикрича, эндиликда асосий эътибор тадбиркорлар сонини кўпайтиришдан кўра, уларнинг самарадорлигини оширишга қаратилиши лозим. Бунинг учун, юқори қўшилган қийматли маҳсулотлар ишлаб чиқариш, инновацион технологияларни кенг жорий этиш,
рақамли иқтисодиёт имкониятларидан фойдаланиш, экспортбоп маҳсулотлар улушини ошириш, кичик бизнесни йирик саноат корхоналари билан кооперация қилиш муҳим аҳамият касб этади.
Шунингдек, молиялаштириш имкониятларини кенгайтириш, капитал бозорларига чиқишни енгиллаштириш ва банк хизматларини такомиллаштириш ҳам келгуси ўсишнинг муҳим омилларидан ҳисобланади.
Марказий банк иқтисодий барқарорликни таъминлаш, инфляцияни пасайтириш ва молиявий секторни мустаҳкамлашни устувор вазифа сифатида белгилаган. Барқарор макроиқтисодий муҳит тадбиркорлар учун инвестиция режаларини ишончли тузиш ва узоқ муддатли ривожланишга хизмат қилади. Шу билан бирга, молиявий тизимда кредитлаш имкониятларини кенгайтириш ва хусусий сектор фаоллигини ошириш иқтисодий ўсишнинг муҳим омилларидан бири сифатида баҳоланмоқда.
Хулоса ўрнида айтганда, бугунги кунда 1,2 миллиондан зиёд кичик тадбиркорлик субъекти фаолият юритиши Янги Ўзбекистонда хусусий сектор иқтисодиётнинг асосий таянчига айланганини кўрсатади.
Бироқ рақамларнинг ўзи етарли эмас. Энди ҳар бир корхонанинг рақобатбардошлиги, меҳнат унумдорлиги, инновацион фаоллиги ва экспорт салоҳиятини ошириш устувор вазифага айланмоқда.
Президент томонидан белгилаб берилган устувор йўналишлар, давлат томонидан яратилаётган қўллаб-қувватлаш механизмлари, Миллий статистика қўмитаси қайд этаётган ижобий динамика, Марказий банкнинг макроиқтисодий барқарорликни таъминлаш сиёсати ва халқаро ташкилотларнинг ижобий баҳолари Ўзбекистонда кичик бизнес келгуси йилларда ҳам иқтисодий ўсишнинг асосий драйвери бўлиб қолишини кўрсатмоқда.
Шаҳноза Маматуропова, ЎзА
