Buxoroda “Arshin mol olon” sadolari
San’atning shunday sehrli kuchi borki, u tillar va chegaralardan qat’i nazar, inson qalbiga yo‘l topadi, xalqlarni bir-biriga yaqinlashtiradi, asrlar davomida shakllangan do‘stlik rishtalarini yanada mustahkamlaydi. Buxoroda namoyish etilgan mashhur “Arshin mol olon” operettasi ana shu haqiqatning yana bir yorqin ifodasi bo‘ldi. Unda ozarbayjon xalqining boy musiqiy merosi, milliy sahna san’ati, samimiy hazil-mutoyiba va insonparvarlik g‘oyalari mujassamlashib, tomoshabinlarga nafaqat badiiy zavq, balki chuqur ma’naviy taassurot ham bag‘ishladi.
Bugun O‘zbekistonda milliy madaniyat va san’atni rivojlantirish, xorijiy mamlakatlar bilan madaniy-gumanitar aloqalarni kengaytirish, yosh avlodni umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi va rahnamoligida ilgari surilayotgan ochiqlik, xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik va yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini mustahkamlash siyosati madaniyat sohasidagi hamkorlik uchun ham keng imkoniyatlar yaratmoqda. Buxoro davlat universitetida tashkil etilgan mazkur tadbirni ana shu ezgu maqsadlarning amaliy ifodasi sifatida baholash mumkin.
Buxoro davlat universitetida Ozarbayjon madaniyati, adabiyoti va san’atini keng targ‘ib etishga qaratilgan madaniy tadbirlar doirasida buyuk ozarbayjon bastakori Uzayir Hojibeylining mashhur “Arshin mol olon” operettasi namoyish etildi.
Spektakl Ozarbayjonning O‘zbekistondagi elchixonasi huzuridagi Haydar Aliyev nomidagi Ozarbayjon madaniyat markazining “Xaribulbul” teatr truppasi tomonidan sahnalashtirildi. Mazkur madaniy tadbir Ozarbayjonning O‘zbekistondagi elchixonasi, Haydar Aliyev nomidagi Ozarbayjon madaniyat markazi, Buxoro viloyati hokimligi hamda Buxoro davlat universiteti hamkorligida tashkil etildi.
Tadbirning aynan qadimiy Buxoroda, ilm-fan va ma’rifat maskani bo‘lgan oliy ta’lim muassasasida o‘tkazilgani alohida ahamiyatga ega. Zero, Buxoro asrlar davomida turli xalqlar madaniyati, ilmu ma’rifat va san’at rivojiga xizmat qilgan, Sharq sivilizatsiyasining eng muhim markazlaridan biri sifatida shuhrat qozongan. Bunday zaminda qardosh xalqning mashhur sahna asari namoyish etilishi tarixiy an’analarning bugungi madaniy hamkorlik bilan uyg‘unlashayotganidan dalolat beradi.
Tadbirda so‘zga chiqqanlar O‘zbekiston va Ozarbayjon xalqlarini asrlar davomida shakllangan mushtarak tarix, til, madaniyat, an’ana va qadriyatlar birlashtirib turishini ta’kidladilar. Bugungi kunda ikki davlat o‘rtasidagi strategik sheriklik va ko‘p qirrali hamkorlik ta’lim, ilm-fan, adabiyot va san’at sohalarida ham izchil rivojlanayotgani qayd etildi.
Darhaqiqat, xalqlar o‘rtasidagi yaqinlik faqat rasmiy uchrashuvlar yoki iqtisodiy kelishuvlar bilan cheklanmaydi. U, avvalo, insonlarning bir-birini tushunishi, o‘zga xalqning tarixi, orzu-intilishlari va ma’naviy olamiga hurmat bilan qarashida namoyon bo‘ladi. Teatr esa ana shu muloqotning eng ta’sirchan vositalaridan biridir.
“Arshin mol olon” — Ozarbayjon musiqali teatrining jahonga tanilgan durdonalaridan biri. Uzayir Hojibeyli tomonidan yaratilgan ushbu asar nafaqat o‘zining jozibador musiqasi, balki chuqur ijtimoiy mazmuni, hayotiy qahramonlari va inson qalbiga yaqin g‘oyalari bilan ham qimmatlidir.
Operettada muhabbat va sadoqat, samimiyat va insonparvarlik, milliy urf-odatlar hamda jamiyatdagi munosabatlar o‘ziga xos badiiy talqin etiladi. Asardagi hazil-mutoyiba ortida esa inson erkinligi, qalb amriga quloq tutish, qadr-qimmatni e’zozlash kabi muhim masalalar mujassam.
[gallery-31920]
Asarning bugunga qadar o‘z badiiy qiymatini yo‘qotmagani bejiz emas. Chunki zamonlar o‘zgaradi, turmush tarzi yangilanadi, texnologiyalar taraqqiy etadi. Ammo muhabbat, insoniylik, samimiyat va adolatga bo‘lgan ehtiyoj hamisha barqaror qoladi. Haqiqiy san’atning umrboqiyligi ham aynan shu jihat bilan belgilanadi: u muayyan davr voqealarini tasvirlash bilan cheklanmay, har bir avlodni o‘ylashga, his qilishga va o‘zini anglashga undaydi.
“Xaribulbul” teatr truppasi ijodkorlari tomonidan namoyish etilgan spektakl ana shu badiiy xususiyatlarning jonli ifodasi bo‘ldi. Qahramonlarning yorqin obrazlari, milliy liboslar, sahna harakatlari, jonli ijro va dillarga yaqin kuy-qo‘shiqlar asarning badiiy ta’sirchanligini yanada oshirdi. Sahnadagi har bir harakat, musiqiy ohang va qahramonlar o‘rtasidagi muloqot tomoshabinni asar voqealariga yaqinlashtirib, ozarbayjon xalqining o‘ziga xos madaniy olami bilan tanishtirdi.
Bu yerda muhim bir jihat bor: milliy san’atni namoyish etish — shunchaki o‘tmish merosini ko‘z-ko‘z qilish emas. Bu xalqning ma’naviy qiyofasi, dunyoqarashi va hayotga munosabatini boshqa xalqlarga yetkazishdir. Shu ma’noda, «Arshin mol olon» spektakli ozarbayjon xalqining boy madaniy merosini Buxoro ahliga yaqindan tanitishga xizmat qildi.
Spektaklni Buxoro davlat universiteti professor-o‘qituvchilari, talaba-yoshlar va san’at ixlosmandlari katta qiziqish bilan tomosha qildilar. Zaldagi ko‘tarinki kayfiyat, ijodkorlarga bildirilgan samimiy munosabat va jarangdor qarsaklar sahnadagi ijro bilan tomoshabinlar qalbi o‘rtasida o‘ziga xos ma’naviy ko‘prik paydo bo‘lganini namoyon etdi. Ayniqsa, bunday tadbirlarning talaba-yoshlar ishtirokida o‘tkazilishi katta tarbiyaviy ahamiyatga ega. Chunki yoshlar boshqa xalqlarning san’ati va adabiyoti bilan qanchalik ko‘p tanishsa, ularda madaniy xilma-xillikni anglash, o‘zga qadriyatlarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish va umuminsoniy g‘oyalarni qadrlash ko‘nikmalari shunchalik mustahkamlanadi.
Buxoroda yangragan “Arshin mol olon” sadolari sahna pardasi tushishi bilan tinmadi. U tomoshabinlar qalbida qardoshlik, samimiyat va madaniy yaqinlik tuyg‘ularini uyg‘otgani bilan qadrlidir. Mazkur spektakl ozarbayjon xalqining boy san’atini namoyon etish bilan birga, O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi ko‘p asrlik do‘stlik rishtalari bugun ham yangi mazmun va tashabbuslar bilan mustahkamlanib borayotganini ko‘rsatdi. Eng muhimi, bunday madaniy tadbirlar xalqlarning bir-birini yaxshiroq anglashiga, yosh avlodning ma’naviy olami boyishiga va xalqlar o‘rtasidagi hamjihatlikning mustahkamlanishiga xizmat qiladi. Zero, iqtisodiy hamkorlik mamlakatlarning imkoniyatlarini birlashtirsa, madaniyat ularning qalblarini yaqinlashtiradi.
Buxoroda “Arshin mol olon» bilan o‘tgan bugungi madaniy uchrashuvning bosh ma’nosi ham shunda: haqiqiy san’atning tili yagona, uning eng ulug‘ maqsadi esa insonlarni birlashtirishdir. Ana shu maqsad yo‘lida tashkil etilayotgan har bir madaniy tadbir ikki qardosh xalqning mushtarak ma’naviy merosini asrash, do‘stlikni mustahkamlash va kelajak avlodga ezgu qadriyatlarni yetkazishga xizmat qiladi.
Zarif Komilov, Tohirjon Istatov (surat), O‘zA muxbirlari
