Qarshi osmoni: bahorning yetti rangi (+video)

Qarshida bahor – bu shunchaki fasl emas, balki tabiatning sahna ko‘rinishidir. Va bu sahnada har kun yangi pardalar ochiladi. Tong otadi – osmon tiniq, musaffo, beg‘ubor. Shahar uyg‘onadi, ko‘chalar jonlanadi, hayot odatdagidek oqimida davom etadi. Ammo bahor osmoni aldamchi. U asta-sekin, sezdirmay, o‘z rejasini amalga oshira boshlaydi.

Avval ufqda mayda oq bulutlar paydo bo‘ladi. Ular zararsiz ko‘rinadi – go‘yo osmonda suzib yurgan paxtadek. Bir soat o‘tmay esa bu mayda bo‘laklar ulkan kulrang qo‘shinga aylanadi. Ular shaharga bostirib keladi – sekin, ammo qat’iy. Quyosh chekinadi. Havo birdan sovib, o‘ziga xos hid taraladi – yomg‘ir isi. Buni bir marta his qilgan odam umrida unutmaydi.

Shahar ko‘chalari bu lahzada o‘zgacha manzara kasb etadi. Daraxtlar shabbodada tebranadi, chang bosgan yaproqlar yuvinishga tayyorlanayotgandek titraydi. Odamlar esa osmonga tikiladi – xuddi tabiat bilan suhbat qurgandek. 

So‘ngra u gumburlaydi. Momaqaldiroq – bu  osmonning eng qudratli ovozi. U olisdan eshitiladi, avval g‘ira-shira, deyarli shivirlagandek. Keyin yaqinlashadi. Va nihoyat – butun ko‘kni larzaga keltirgan holda portlaydi. Bolalar uyga yuguradi. Keksalar esa osmonga qarab jilmayadi – ular bu ovozni ko‘p marta eshitgan, unga ko‘nikib ketgan.

Momaqaldiroq ortidan chaqmoq uradi. U osmonni bir lahza ikkiga bo‘ladi – go‘yo kimdir ulkan yorug‘ qilichini siltab o‘tgandek. Suratda ko‘zga tashlangan o‘sha bir zumlik chaqmoq chizig‘i – tabiatning imzosi. Qisqa, keskin, unutilmas. 

Va keyin yomg‘ir yog‘adi. Qarshi yomg‘iri boshqacha. U shoshilmaydi. Tomchilar avval siyrak tushadi – yo‘llardagi changni namlaydi, yaproqlarni yuvadi, gullarni silab o‘tadi. Keyin kuchayadi. Ko‘chalar daryoga aylanadi, tomlar kuylay boshlaydi, har bir tomchining o‘z navosi bor.

Suratda ko‘zga tashlangan uzum novdasiga qarang: yosh-yashil yaproqlar yomg‘ir ostida porlab ketgan. Yon tomondan quyosh nuri sizib kirmoqda – go‘yo tabiat ikki elementni bir vaqtda yo‘llagan – suv va nur. Bu – bahorning eng noyob lahzasi. Yomg‘ir yog‘ayotgan paytda quyosh chiqadi. O‘zbek xalqi bu hodisani “tulki to‘yi” deb ataydi. Mayin, iliq, sehrli.

Yomg‘irdan so‘ng ko‘chalar o‘zgacha tus oladi. Asfalt qorayadi, yoqimli nam hid atrofni burkaydi. Suratda ko‘zga tashlangan ko‘cha – yomg‘irdan keyingi Qarshi ko‘chasi. Quyosh nuri ho‘l yo‘lda aks etib, oltin yo‘lakka aylanib ketgan. Har bir mashina bu yo‘lakda suzib o‘tayotgandek. 

Yomg‘ir tinganidan so‘ng osmon tozalanadi. Va ba’zan – hammasi to‘g‘ri kelganda, quyosh to‘g‘ri burchakda turganda, osmon to‘g‘ri namlikda bo‘lganda kamalak paydo bo‘ladi. Qarshi uzra kamalak – bu tabiatning olamshumul bayram kamari. U bir uchidan ikkinchi uchigacha shahar ustini quchoqlaydi. Yetti rang – qizil, to‘q sariq, sariq, yashil, ko‘k, nil, binafsha – biri-biriga ulanib, osmonda ulkan ravshanlik hosil qiladi. Bolalar uni ko‘rsatib baqiradi. Kattalar esa bir lahza to‘xtab, suratga oladi – bu go‘zallik ertaga yo‘qolib ketmasligi uchun. Kamalak uzoq turmaydi. U ham bahor kabi o‘tkinchi, shuning uchun ham aziz. 

[gallery-28749]

Kechqurun esa Qarshi osmoni eng ajoyib ko‘rinishini namoyish etdi. Yomg‘irdan keyingi quyosh botishi – bu oddiy botish emas. Havo toza bo‘lgani uchun quyosh nuri to‘siqsiz tarqaladi. Ufq qizg‘ish-to‘q sariq rangga bo‘yanadi. Bulutlar esa bu rangni ko‘tarib, osmonda ulkan surtma rasmlariga aylanadi –qizil, binafsha, oltin. Suratda ko‘zga tashlangan o‘sha lahza: quyosh ufq ortiga yashirinayapti, lekin uning nurlari hali ham ko‘chani, mashinalarni, yomg‘irdan ho‘l yo‘lni yoritib turibdi. Asfalt olov singari yonadi. Shahar bir lahzaga ertakka aylanadi. Bu lahzada Qarshi ko‘chalarida shoshilayotgan odamlar ham beixtiyor bosh ko‘taradi. Chunki bunday go‘zallikka befarq qarab bo‘lmaydi.

Bahor – bu Qarshining eng chiroyli fasli. U yomg‘ir bilan yuvadi, momaqaldiroq bilan suhbatlashadi, kamalak bilan bezanadi va quyosh botishi bilan xayrlashadi. Har bir kun – yangi sahna. Har bir bulut – yangi hikoya.  

<iframe width="640" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/0aOfZf3E9SY" title="Qarshi osmoni: bahorning yetti rangi" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

Jamshid NORQOBILOV (surat, video), O‘zA