Президент өндіріс кәсіпорындарының қызметін тұрақтандыру мәселелерімен танысты

Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев өндірістік кәсіпорындардың қызметін тұрақтандыру және кәсіпкерлерді алаңдатып отырған өзекті мәселелерді шешу жөніндегі тұсаукесермен танысты.

Елімізде кәсіпкерлікті дамыту, инвестициялық жобаларды қолдау және жаңа өндірістік қуаттарды құру бағытында ауқымды жұмыстар жүзеге асырылып келеді. Сонымен қатар өнеркәсіптегі қолда бар мүмкіндіктерді толық пайдалану, бұрын іске қосылған кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету, олардың өндіріс және экспорт әлеуетін арттыру маңызды міндеттердің бірі болып қала береді.

Таныстырылым барысында түрлі себептерге байланысты толық қуатта жұмыс істемей тұрған және табысы төмендеген кәсіпорындардың қызметін талдау нәтижелері қаралды. Мұндай жағдайлар негізінен тоқыма, құрылыс материалдары, азық-түлік, мұнай-химия, электротехника және басқа да салаларда байқалады.

Аталған кәсіпорындардың жұмысына кері әсерін тигізіп отырған негізгі факторлар қатарында айналым қаражатының тапшылығы, коммуналдық инфрақұрылымға қатысты мәселелер, жобалардың кешігуі, жабдықтардың тозуы, шикізат жеткізу тізбегіндегі үзілістер және өнімге деген сұраныстың төмендеуі атап өтілді.

Бұл проблемаларды шешу арқылы кәсіпорындардағы өндірісті қалпына келтіріп, қолда бар қуаттарды толық іске қосу нәтижесінде қосымша 65,6 триллион сум көлемінде өнім өндіру және экспорттау мүмкіндігі бар екені анықталды.

Осыған байланысты әрбір кәсіпорынның жағдайын жеке зерттеп, оларды толық қуатқа шығару бойынша жаңа жүйе енгізу жоспарланып отыр. Бұл үшін жауапты ведомстволар және банктердің қатысуымен республикалық штаб құрылатын болады. Штаб өкілдері өңірлерге барып, екі апта ішінде кәсіпорындардың жұмысына кедергі келтіріп отырған мәселелерді анықтап, оларды сол жерде шешу шараларын қабылдайды.

Қызметін қайта жандандыруға мүмкіндігі бар кәсіпорындарға қажетті несие қаражатын бөлу, айналым қаражатымен қамтамасыз ету, инфрақұрылым мен шикізат мәселелерін шешу бағытында банктер мен жауапты органдар бірлесіп жұмыс істейді.

Таныстырылымда коммерциялық банктердің балансындағы ірі активтер мәселесіне де назар аударылды.

Қазіргі таңда банктер балансында құны 10 миллиард сумнан асатын 70 нысан бар. Осы активтерді қайтадан экономика айналымына енгізу, оларға инвесторлар тарту және өндірістік алаңдарға айналдыру бойынша арнайы тетіктер әзірленетіні атап өтілді.

Таныстырылым барысында инвестициялық бағдарламалар аясында іске қосылған жобалардың қызметін есепке алу және олардың тиімділігін бағалау мәселесіне ерекше назар аударылды. 2021–2025 жылдары жүзеге асырылған шамамен 17 мың жоба нәтижесінде ашылған кәсіпорындардың бірқатары өз қызметін салық және статистикалық есептілікте толық көрсетпей отырғаны атап өтілді. Осыған байланысты жауапты тұлғаларға әрбір жобаны жеке зерделеп, оларды салық жүйесіне толық енгізу және статистикалық деректерде дұрыс көрсету міндеті жүктелді.

Сонымен қатар іскерлік ортаға кері әсерін тигізіп, халық пен кәсіпкерлердің наразылығын тудырып отырған бірқатар мәселелер және оларды шешу жолдары қарастырылды.

Атап айтқанда, кәсіпкерлік нысандарының маңдайшалары мен брендтік белгілерін орналастыру, қоғамдық тамақтану және сауда объектілеріне қойылатын кейбір әкімшілік талаптар, еңбек қатынастарындағы рәсімдер, қолма-қол ақшасыз төлемдер, салық жеңілдіктерін қолдану, қаржылық айыппұлдар, сондай-ақ сыртқы экономикалық қызметтегі артық құжатбастылық мәселелері кеңінен талқыланды.

Мысалы, қолданыстағы тәртіпке сәйкес, кейбір жағдайларда кәсіпорын атауы, қызмет түрі немесе сауда белгісі көрсетілген маңдайшалар да жарнама ретінде бағаланып, олар үшін арнайы рұқсат рәсімдеу және төлем жасау талап етіліп отыр. Бұл кәсіпкерлер үшін қосымша әкімшілік жүк болумен қатар, сауда және қызмет көрсету нысандарының танымалдылығына, клиенттер ағыны мен табысына кері әсерін тигізуде.

Осыған байланысты кәсіпкерлік субъектісінің атауы мен қызмет түрі көрсетілген ақпаратты жарнама ретінде қарастырмау және оған қатысты рұқсат рәсімдерін жою ұсынылды. Сондай-ақ жарнама және ақпараттық белгілерді орналастыруға қойылатын дизайн талаптарын кәсіпкерлердің ұсыныстарын ескере отырып кезең-кезеңімен енгізу, заңды тұлғалардың көлік құралдарына өз брендін орналастыру тәртібін жеңілдету бастамасы көтерілді.

Қоғамдық тамақтану орындары үшін қосылған құн салығының бір бөлігін қайтару тәртібін оңайлату, кейбір сауда және қызмет көрсету нысандарына қатысты экологиялық сараптама мен өтемақы төлемдері бойынша талаптарды жеңілдету ұсынылды. Сонымен қатар еңбек қатынастарында жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы бірқатар рәсімдерді нақтылау қажеттігі айтылды.

Цифрландыру және қолма-қол ақшасыз төлемдер бағыты бойынша халық пен бизнеске қолайлы жағдай жасауға бағытталған ұсыныстар да қаралды. Атап айтқанда, кейбір тауарлар мен қызметтер үшін төлемдерді қолма-қол ақшасыз жүргізу тәжірибесінің кеңеюіне байланысты банк инфрақұрылымын жетілдіру, комиссияларды оңтайландыру және тұтынушыларға қайтарылатын кешбэк жүйесін дамыту қажеттігі атап өтілді.

Жеке тұлғалардың өз банк карталары арасында қаражатты комиссиясыз аудару мүмкіндігін енгізу, қолма-қолсыз төлем түрлерін көбейту, қоғамдық тамақтану, алкоголь, темекі және жанармай сату салаларында сатып алу чегі бойынша есептелетін кешбэкті жедел қайтару мүмкіндігін жасау ұсынылды. Сонымен қатар банк карталары арқылы жүргізілетін операциялардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында енгізілген антифродтық SMS-хабарламаларға кететін шығындарды қайта қарау, мобильді қосымшалардағы хабарламалар немесе биометриялық сәйкестендіру секілді балама тәсілдерді пайдалану ұсынылды.

Салық әкімшілігі мен қаржылық айыппұлдар бағытында да бірқатар өзгерістер ұсынылды. Атап айтқанда, салық жеңілдіктерін қолдануда туындайтын даулы жағдайларды жою, салық берешегіне есептелетін өсімпұл негізгі қарыздан аспауын заңмен бекіту, чек бермеу фактілері бойынша хабарлау жүйесін теріс пайдаланудың алдын алу, ҚҚС куәлігін тоқтату тәртібін жетілдіру мәселелері көтерілді.

Сыртқы экономикалық қызметті жеңілдету мақсатында импорт кезінде қайталанатын құжаттарды қысқарту, кәсіпкерлерге шетелде сауда үйлері, филиалдар мен өкілдіктер ашу үшін қолайлы жағдай жасау, сондай-ақ «Узэкспомарказ» мүмкіндіктерін тиімді пайдалану арқылы ұлттық өнімдерді халықаралық нарықта кеңінен ілгерілету бойынша ұсыныстар айтылды.

Мемлекет басшысы кәсіпкерлікке кедергі келтіретін артық тосқауылдарды азайту, бақылау және реттеу тетіктерін жеңілдету, цифрландыруды бизнеске ауыртпалық емес, керісінше, қолайлылық тудыратын құралға айналдыру қажеттігін атап өтті.

Жауапты тұлғаларға қолданыстағы өндірістік қуаттарды толық пайдалану, кәсіпорындарды қаржылық сауықтыру, өндіріс пен экспорт көлемін арттыру, жаңа жұмыс орындарын ашу және кәсіпкерлер үшін қолайлы жағдайларды кеңейту бойынша нақты тапсырмалар берілді.