Президент электротехника өнеркәсібін жаңа деңгейге көтеру бойынша ұсыныстармен танысты
Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев электротехника өнеркәсібін жаңа деңгейге көтеру және бәсекеге қабілетті өнім өндірісін қолдау бойынша тұсаукесермен танысты.
Кейінгі жылдары елде электротехника саласын дамыту, қосылған құны жоғары өнім өндіру және экспорт көлемін арттыру бағытында жүйелі жұмыстар атқарылды. Соның нәтижесінде саладағы өндіріс көлемі 2018 жылғы 4,7 триллион сумнан 43,1 триллион сумға жетіп, экспорт 1 миллиард доллардан асты. Қазір Өзбекстанда өндірілетін электротехникалық өнімдер 65 мемлекетке экспортталады.
Саладағы өнім құрылымы да өзгеріп келеді. Мыстан жасалатын бұйымдардың өндірісі мен экспорты артып, құны төмен өнімдердің үлесі айтарлықтай азайды. Тұрмыстық техникаға ішкі сұраныстың 80 пайызы жергілікті өнім есебінен өтеліп отыр, ал өндірілген өнімнің 30 пайызы экспортқа шығарылады. Күн панельдері, жоғары кернеулі кабельдер, электр көліктерін қуаттандыру станциялары, вакуумдық ажыратқыштар, жоғары кернеулі айырғыштар, жылу сорғылары секілді жүздеген жаңа өнім түрі игерілді.
Биылғы жеті айда салада 30 триллион сум көлемінде өнім өндіріліп, 706 миллион доллардың тауары экспортталды. Құны 148 миллион доллар болатын 16 жоба іске қосылып, 1,2 мың жұмыс орны ашылды. Жыл соңына дейін 51 триллион сумдық өнім өндіріп, экспорт көлемін 1,6 миллиард долларға жеткізу, сондай-ақ құны 420 миллион доллар болатын 67 жобаны іске қосу жоспары белгіленген.
Таныстырылым барысында 2030 жылға дейін электротехника және онымен сабақтас өнеркәсіп салаларындағы өндіріс көлемін 11 миллиард долларға, экспортты 5 миллиард долларға жеткізу, 3 миллиард доллар инвестиция тарту және мысты өңдеу арқылы қосылған құн үлесін 35 пайызға дейін арттыру жоспарлары қаралды.
Бұл үшін елде қажетті шикізат базасы мен нарық бар. Қазір жылына 150 мың тоннадан астам мыс катоды өндірілсе, жаңа өндірістік қуаттардың іске қосылуы нәтижесінде бұл көрсеткішті 300 мың тоннаға жеткізу жоспарланып отыр. Сонымен қатар 15 гигаватт күн және жел электр станцияларын іске қосу көзделген. Бұл электротехникалық өнімдерге жыл сайын 500 миллион доллар көлемінде сұраныс қалыптастырады.
Сонымен бірге салада шешімін қажет ететін мәселелер де бар. Кейбір кәсіпорындарда айналым қаражатын толықтыру үшін несие алу кезінде кепілзаты жеткіліксіз. Мыс шикізатын биржа арқылы сатып алуда тиімді қаржылық тетіктер қажет. Сондай-ақ ірі халықаралық брендтерді тарту үшін кепілдіктер беру тетіктерін кеңейту керек. Тұрғын үй құрылысының қарқын алуы да электротехникалық өнімдерге сұранысты арттырып отыр.
Осыған байланысты сала кәсіпорындарын қаржылай қолдаудың жаңа тетіктері ұсынылды. Атап айтқанда, мыс шикізатын сатып алу кезінде төлемнің 25 пайызын кәсіпорындар, қалған 75 пайызын «Узсаноатэкспорт» акционерлік қоғамы өтейді. Кәсіпорындар бұл қаражатты 90 күн ішінде жылдық 6 пайыздан аспайтын мөлшерлемемен қайтаруы тиіс. Ол үшін 50 миллион доллар бағытталады.
Бұдан былай несие алу кезінде экспорттық келісімшарттар, сақтандыру полистері секілді кепілдің өзге де түрлерін қабылдауға мүмкіндік жасалады. Инвестициялық жобаларға ұлттық және шетел валютасында берілген несиелердің бір бөлігі үш жыл бойы өтеліп отырады.
Кемінде 50 миллион доллар инвестиция салатын ірі халықаралық бренд компанияларына салықтық жеңілдіктер беріліп, инфрақұрылымы дайын ғимараттар ұсынылады. Электротехника өнеркәсібі кәсіпорындарына берілетін салық және кедендік жеңілдіктер мерзімін 2030 жылға дейін ұзарту, сондай-ақ осы салаға қажетті өнім шығаратын жергілікті кәсіпорындарды да қолдау көзделіп отыр.
Экспортты ұлғайту мақсатында шетел нарықтарында сауда қоймаларын ашу, өнімдерді сертификаттау және сыртқы нарықтарға шығу рәсімдерін жеңілдету шаралары қабылданады. Сонымен қатар Ауғанстан, Моңғолия, Қазақстан және Ирак нарықтарына кешенді технологиялық шешімдер экспортын кеңейту мүмкіндіктері қаралды.
Саладағы инновациялық және ғылыми-зерттеу жұмыстарын күшейту үшін Төртінші өнеркәсіптік революцияның ғылыми-зерттеу және инновациялар орталығын құру ұсынылды. Орталық жаңа өнімдерді цифрлық модельдеу, сынақтан өткізу, жергіліктендіру, прототиптер әзірлеу және кәсіпорындарға инженерлік қызмет көрсету жұмыстарымен айналысады.
Мемлекет басшысы жауапты тұлғаларға электротехника өнеркәсібінде қосылған құнды арттыру, жоғары технологиялық өнімдер мен материалдар өндірісін игеру, жергілікті кәсіпорындарды жаһандық құн тізбектеріне енгізу жөнінде тапсырмалар берді.
