Фарғона водийсининг янги драйверлари: инфратузилмадан юксак маънавиятгача
Янги Ўзбекистонни барпо этишнинг бугунги стратегик босқичида амалга оширилаётган кенг кўламли трансформация жараёнларининг марказида инсон қадри, унинг шаънини улуғлаш ва халқимизнинг турмуш даражасини тубдан яхшилашдек улуғвор мақсад мужассамдир.
Давлат раҳбарининг мамлакатимиз ҳудудларига уюштираётган ҳар бир ташрифи нафақат жойлардаги бунёдкорлик ишлари билан танишиш, балки шаҳар ва туманларнинг мавжуд иқтисодий имкониятларини тўлиқ сафарбар этган ҳолда инфратузилмани янги босқичга олиб чиқишда муҳим ўрин эгаллайди. Президентимизнинг Наманган вилоятига амалга оширган навбатдаги ташрифи ҳам Фарғона водийсининг иқтисодий ва ижтимоий қиёфасини тубдан ўзгартирувчи янги ривожланиш драйверларини белгилаб бергани билан тарихда қоладиган бўлди.
Бундан аввал, яъни ўтган йилнинг сентябрь ойида вилоятга ташриф чоғида Давлатимиз раҳбари томонидан белгилаб берилган салмоқли лойиҳалар ва долзарб вазифалар ижроси Наманган заминида улкан бунёдкорлик тўлқинини юзага келтирган эди. Бугунги кунда ушбу топшириқлар асосида олиб борилган тизимли ишлар натижасида Наманган кўплаб жабҳаларда ўзининг муносиб ўрнини топиб, янги марралар сари одимламоқда. Бу галги изчил ислоҳотларнинг дебочаси сифатида Президентимиз Наманган халқаро аэропортида барпо этилаётган янги йўловчи терминали қурилишини кўздан кечирди. Замонавий дунёда транспорт инфратузилмасини модернизация қилиш давлатнинг иқтисодий жозибадорлиги ва халқаро интеграциясини белгиловчи бош омиллардан биридир. Ушбу улкан қурилиш ишлари Давлатимиз раҳбарининг аэропортларни бошқариш соҳасида давлат-хусусий шерикликни ривожлантиришга оид стратегик қарори асосида амалга оширилаётгани билан эътиборлидир.
Тарихга назар ташласак, Наманган ҳаво бандаргоҳи ўтган асрнинг етмишинчи йиллари бошида фойдаланишга топширилган бўлиб, кейинчалик халқаро мақомга эга бўлган. Бугунги кунда аэропорт орқали тўққизта авиакомпания мунтазам парвозларни амалга ошираётган бўлса, жалб этилган бир юз етмиш беш миллион долларлик инвестиция лойиҳаси туфайли бу ерда мутлақо янги иқтисодий муҳит шаклланади. Келаси йил якунига қадар ишга тушириладиган, майдони йигирма икки минг квадрат метрдан зиёд бўлган уч қаватли замонавий терминал соатига бир ярим мингга яқин, йилига эса уч миллион нафардан ортиқ йўловчига хизмат кўрсатиш имкониятига эга бўлади. Бу кўрсаткич аэропортнинг ҳозирги қувватини бир неча баробар ошириш билан бирга, чегара ва божхона назорати, виза хизматлари ҳамда Duty Free ҳудуди каби юқори сервис шахобчалари орқали беш юз элликта янги иш ўрни яратади. Энг муҳими, икки йилдан сўнг кунлик қуввати эллик тонна бўлган кучли карго терминали фойдаланишга топширилади ва у Фарғона водийси учун ягона замонавий ҳаво логистика тизимини шакллантириб, маҳаллий маҳсулотларни дунёнинг тўқсонга яқин мамлакатига экспорт қилиш имкониятини кенгайтиради.
Инфратузилмадаги ушбу шиддатли янгиланишлар қишлоқ хўжалиги ва аграр сектордаги туб бурилишлар билан ҳамоҳанг тарзда давом этмоқда. Давлатимиз раҳбарининг чорвачилик тармоғини қўллаб-қувватлашга оид тарихий қарорлари доирасида Тўрақўрғон туманида иш бошлаган “Наманган қўйчилик кластери” бунга яққол мисолдир. Умумий қиймати ўттиз беш миллион доллар бўлган ушбу йирик мажмуа ўн гектар ер майдонида уч босқичда ташкил этилмоқда. Лойиҳа доирасида хориждан олиб кирилаётган Арашан, Ҳисор ва Адельбай каби юқори маҳсулдорликка эга наслдор қўй зотлари маҳаллий иқлим шароитига мослаштирилмоқда. Энг эътиборли жиҳати шундаки, бу ерда жорий этилаётган интенсив боқиш ва илмий парваришлаш технологиялари туфайли уч ой ичида чорва вазни икки баробарга етиб, маҳсулдорлик анъанавий усулларга нисбатан эллик фоизгача ошмоқда. Мажмуа тўлиқ қувват билан ишга тушгач, вилоятда йилига қирқ минг тоннага яқин сифатли гўшт маҳсулотлари ишлаб чиқарилади. Бу эса нафақат ички бозорни таъминлайди, балки юздан ортиқ камбағал оила вакилларининг бандлигини таъминлаб, яхлит ва узлуксиз кластер занжирини яратади.
Президентимиз ушбу корхона тажрибасини аҳоли бандлигини ошириш ва бозорлар тўкинлигини таъминлашда фойдали эканини қайд этиб, уни бутун мамлакат миқёсида оммалаштириш юзасидан муҳим топшириқлар берди. Шу билан бирга, паррандачилик йўналишида ҳам худди шундай яхлит саноат цикли яратилмоқда.
Тўрақўрғон туманидаги “Уйчи парранда” корхонасида тижорат банкининг эллик миллион долларлик маблағи ҳисобидан Венгриянинг машҳур компаниясидан келтирилган наслли паррандалар интенсив усулда кўпайтирилмоқда. Корхонанинг оддий хўжаликлардан бош устуворлиги инкубация жараёнидан бошлаб тайёр гўшт маҳсулотлари етиштиришгача бўлган тўлиқ саноат занжирини қамраб олганидадир. Замонавий генетик технологиялар наслчилик йўналишида кунига олтмиш минг дона юқори сифатли тухум ва эллик минг бош жўжа очириш имконини бермоқда, бройлерлар эса қисқа муддат ичида парваришланиб, юқори иқтисодий самарадорликка эришилмоқда.
Давлатимиз раҳбари ушбу муваффақиятли тажриба асосида келгусида Мингбулоқ, Наманган, Норин, Поп, Уйчи, Чуст ва Чортоқ туманларида ҳам янги паррандачилик комплексларини барпо этиш зарурлигини таъкидлади. Натижада вилоятдаги жами паррандалар сони ўн икки миллион бошга етиб, мингга яқин янги иш ўринлари ташкил этилади ва бутун Фарғона водийси бозорларида гўшт ва тухум нархи барқарорлиги таъминланади.
Бундай изчил ислоҳотлар Наманганнинг узоқ йиллар давомида фойдаланилмай ётган, сув таъминоти мураккаб бўлган адирликлари ва бўш турган ерларини ҳақиқий даромад манбаига айлантиришда ҳам кўзга ташланмоқда. Поп туманида ташкил этилган юз гектарлик суперинтенсив боғ лойиҳаси бунинг ёрқин ифодасидир. Йигирма миллиард сўмдан зиёд маблағ эвазига барпо этилган ушбу боғда бозор талабидан келиб чиқиб, олтмиш олти мингдан ортиқ серҳосил ўрик, шафтоли ва гилос дарахтлари томичилаб суғориш усулида парвариш қилинмоқда. Оддий боғларга қараганда бир неча баробар кўп ҳосил берадиган ушбу тизим негизида кооперация усули йўлга қўйилиб, уч юзта эҳтиёжманд оиланинг ҳар бирига ўттиз сотихдан ер бўлиб берилди. Бу ёндашув кам таъминланган хонадонларни доимий ва муқим даромад манбаи билан таъминлайди.
Умуман олганда, вилоятда сўнгги йилларда ўттиз саккиз минг гектардан зиёд майдон қайта фойдаланишга киритилган бўлса, жорий йилнинг ўзида яна етти минг гектардан ортиқ ер муомалага қайтарилди. Бу борадаги стратегик ташаббуслар доирасида яқин йиллар ичида фойдаланишда бўлмаган яна ўн саккиз минг гектар майдон босқичма-босқич ўзлаштирилади ва уларнинг катта қисмида саноатлашган органик боғлар ташкил этилади.
Янги Ўзбекистон шароитида иқтисодиётни рақамлаштириш ва сунъий интеллект технологияларини жадал ривожлантириш ислоҳотларнинг энг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Президентимиз Давлатобод туманидаги Янги Наманган шаҳарчаси ҳудудида йирик IT-парк қурилишига тамал тоши қўйиш маросимида иштирок этар экан, ёшларга замонавий билимлар бериб, уларни юқори даромадли касбларга ўргатиш бугунги куннинг энг муҳим талаби эканлигини таъкидлади. Экспертлар мамлакатимизнинг сунъий интеллект бўйича салоҳиятини ўн миллиард долларга баҳолаётган бир пайтда, ушбу имкониятни аниқ лойиҳаларга айлантириш мақсадида хитойлик ҳамкорлар билан биргаликда юртимизнинг олтита ҳудудида замонавий IT-парклар қурилмоқда ва Янги Наманган шаҳридаги мажмуа ушбу лойиҳанинг илк қалдирғочи ҳисобланади.
Рақамлаштириш соҳасидаги хизматлар экспортини ривожлантиришга доир Президент қарори асосида барпо этилаётган ушбу ўн етти қаватли замонавий бинода таълим ва экспорт марказлари, стартап акселераторлари ва хорижий компаниялар учун махсус экотизим яратилади. Натижада икки мингга яқин наманганлик ёшлар юқори даромадли иш ўринларига эга бўлиб, вилоятда ахборот технологиялари хизматлари ҳажми беш юз миллиард сўмга, экспорт ҳажми эса ўттиз миллион долларга етади. Бунинг узвий давоми сифатида, Наманган давлат техника университетининг сунъий интеллект лабораториясида робототехника ва бионика йўналишларида инновацион лойиҳалар ишлаб чиқилаётгани ҳамда шаҳар ва туманларда “ақлли” вазиятлар маркази ташкил этилгани рақамли бошқарувнинг янги моделидан далолат беради.
Ушбу рақамли инфратузилма давлат бошқаруви ва маҳаллабай ишлаш тизимига ҳам изчил киритилмоқда. Норин туманидаги Янги Наманган маҳалласида ташкил этилаётган “Маҳалла ахборот ва хизмат маркази” лойиҳаси орқали йигирма етти мингдан ортиқ аҳолига тўққиз юз саксон турдаги хизматлар маҳалланинг ўзида, “ягона дарча” тамойили асосида кўрсатилади. Ижтимоий ҳимоя, бандлик, солиқ ва таълимга оид барча маълумотлар ягона рақамли тизимга интеграция қилиниб, профилактика инспекторлари фаолияти самарадорлигини ошириш мақсадида ўн саккиз турдаги жараён рақамлаштирилди ва ходимлар замонавий планшет ҳамда боди-камералар билан таъминланди.
Наманган вилоятини ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг янги устувор йўналишлари муҳокама қилинган йиғилишда сўнгги йилларда вилоятда саноат ҳажми қарийб тўрт триллион сўмдан қирқ триллион сўмга етгани алоҳида эътироф этилди. Жорий йилда ялпи ҳудудий маҳсулотни тўққиз фоиздан зиёд, саноатни тўққиз фоиз, хизматларни ўн етти фоиз ва қишлоқ хўжалигини қарийб етти фоизга ошириш бўйича Президентимиз томонидан аниқ вазифалар белгилаб берилди.
Машинасозлик, металлургия, енгил саноат ва янги иқтисодиёт йўналишлари вилоятнинг асосий ўсиш нуқталарига айланади. Ҳудудларни ривожлантиришда илмий ёндашувни кучайтириш мақсадида ўн тўртта “ақл маркази” ташкил этилиб, улар туманларда иқтисодий диагностика ўтказади ва янги захираларни аниқлайди. Тадбиркорликни ривожлантириш ва бизнес муҳитини яхшилаш учун жорий йилда вилоятга бюджетдан тўрт ярим триллион сўм, кичик ва ўрта бизнес учун эса олти ярим триллион сўм ресурс йўналтирилмоқда. Бу орқали йил якунига қадар саксон минг аҳолини доимий ишга жойлаштириш ва йигирма бир минг оилани камбағалликдан чиқариш мақсад қилинган. Инвестиция ва экспорт масалаларида эса Наманганга беш миллиард доллар хорижий инвестиция жалб қилиш ва экспортни бир миллиард икки юз миллион долларга етказиш режалаштирилган бўлиб, маҳсулотни ишлаб чиқаришдан тортиб божхона расмийлаштирувигача бўлган жараёнларни қамраб олувчи “Ягона экспорт экотизими” йўлга қўйилади.
Аҳолининг ҳаётий эҳтиёжларини таъминлайдиган ичимлик суви, йўл ва транспорт инфратузилмасини яхшилаш ҳам давлатимизнинг доимий диққат марказидадир. Жорий йилда вилоятда бир юз ўттиз километр ичимлик суви тармоғи тортиш ва янги сув иншоотларини қуриш учун етти юз миллиард сўмдан зиёд маблағ ажратилди, бу эса ўнлаб маҳаллалардаги минглаб аҳолининг илк бор марказлашган ичимлик суви билан таъминланишига хизмат қилади. Шунингдек, “Пунган – Наманган” автомобиль йўлининг етмиш беш километри тубдан реконструкция қилиниб, тўрт тасмали бетон қопламали замонавий йўлга айлантирилади, кўприклар ва пиёдалар ўтиш жойлари барпо этилади. Жамоат транспортини ривожлантириш мақсадида юздан ортиқ янги автобус ва электробуслар олиб келиниши белгиланди. Соғлиқни сақлаш соҳасида эса бирламчи тиббий-санитария ёрдамининг янги модели Косонсой ва Уйчи туманларида жорий этилиб, куздан бошлаб аҳоли саломатлигини муҳофаза қилишга қаратилган “Инфаркт ва инсультга қарши курашиш миллий дастури” Фарғона водийси вилоятларида тўлиқ йўлга қўйилади.
Маданият, спорт ва туризм соҳаларидаги ютуқлар ҳам Наманганнинг халқаро нуфузини оширишга хизмат қилмоқда. Бой футбол анъаналарига эга бўлган вилоятда ёш авлодни халқаро стандартлар асосида тайёрлаш мақсадида “Навбаҳор” футбол академияси уч йил муддатга дунёнинг етакчи футбол мактабларидан бири саналган Нидерландиянинг машҳур “Аякс” академияси бошқарувига берилди. Клублар ўртасида ташкил этилган қўшма академияда хорижий мутахассислар ва скаутлар фаолият юритиб, маҳаллий ёшларни Европа футбол стандартлари асосида тайёрламоқда.
Маънавий-руҳий юксалиш ва маданий тараққиёт иқтисодий ютуқлар билан ҳамоҳанг кечгандагина жамиятнинг чинакам ривожланиши таъминланади. Айни шу боис, ташрифи доирасида Наманган шаҳрида учинчи Халқаро мақом санъати анжуманининг юксак савияда ташкил этилиши ва очилиш маросимида Давлатимиз раҳбарининг нутқ сўзлаши нафақат водий, балки бутун жаҳон маданият аҳли учун унутилмас воқеага айланди.
Президентимиз анжуман иштирокчилари, хорижий меҳмонлар, маданият ва санъат намояндаларини қутлар экан, мақом санъати қалбларни бирлаштирадиган, одамларга эзгулик улашадиган бебаҳо маънавият кўприги эканини алоҳида эътироф этди. Бугунги кунда UNESCO, ICESCO каби нуфузли халқаро ташкилотлар, МДҲ, ШҲТ ва Туркий давлатлар ташкилоти раҳбарлари, салкам саксондан ортиқ давлатдан икки юз элликка яқин маданият арбоблари иштирок этаётган ушбу анжуман мақомнинг умумбашарий нуфузини оширадиган глобал майдон сифатида эътироф этилмоқда. Давлатимиз раҳбари ўз нутқида анжуманнинг бу галги манзили бўлган Наманган диёрининг бой маданий меросига тўхталар экан, Бобораҳим Машраб, Нодим, Фазлий, Ибрат ва Усмон Носир каби буюк сиймоларнинг, соҳа ривожига ҳисса қўшган ижодкорларнинг номини ҳурмат билан тилга олди. Шу кунларда Наманганда ўтаётган ва миллий бренд даражасига кўтарилган 65-халқаро гуллар фестивали ҳам алоҳида қайд этилиб, жорий йилда вилоятда бир юз эллик миллион тупдан ортиқ гул кўчатлари ўтқазилгани ва ушбу жараён “Гиннесснинг рекордлар китоби” га киритилгани олқишланди.
Давлатимиз раҳбари мақом санъатини ривожлантириш ва уни келажак авлодларга безавол етказиш бўйича жаҳон аҳлини ҳайратга солувчи янги ва инқилобий ташаббусларни илгари сурди. Хусусан, Янги Тошкентда барпо этилаётган муҳташам Мақом марказини “Дунё мақом маркази” деб номлаш, унинг қошида ўзбек мақом мактаблари билан биргаликда араб, турк, форс, ҳинд ва бошқа Шарқ мумтоз мусиқа йўналишлари ўқитиладиган Халқаро мақом академиясини ташкил этиш таклифи тарихий қадам бўлди. Бу ерда ноёб мусиқий қўлёзмалар, товуш ёзувлари ва архивларни жамлаган Халқаро рақамли кутубхона ва лаборатория ташкил этилиб, у олимларни бирлаштирадиган глобал платформа бўлади.
Шунингдек, дунё халқларининг мумтоз намуналарини, жумладан мақом, муғом, мукам ва дастгоҳларни бирлаштирувчи “Жаҳон мақом антологияси” рақамли платформаси ҳамда махсус мобил илова ишга туширилади. Соҳа вакилларини ва илмий изланишларни қўллаб-қувватлаш учун халқаро жамғарма ҳамда ҳар икки йилда топшириладиган Халқаро мақом мукофоти таъсис этилиши, ҳудудларда Бухоро, Самарқанд, Хива, Қўқон, Шаҳрисабз ва Тошкент шаҳарларини қамраб олувчи “Мақом йўли” маданий-туристик маршрутлари ва туризм-тематик кўчалари барпо этилиши миллий санъатимизга берилаётган юксак эътиборнинг намунасидир. Юртимизда мақом асарларининг олтин фондини сақлаб келаётган Юнус Ражабий номидаги мақом ансамблига Миллий давлат ансамбли мақоми берилиши ҳам соҳа ривожида муҳим аҳамият касб этади.
Мухтасар айтганда, Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёевнинг Наманган вилоятига амалга оширган ташрифи доирасида белгилаб берилган стратегик вазифалар, рақамли иқтисодиётдан тортиб аграр тармоққача, транспорт инфратузилмасидан тиббиёт ва олий маънавиятгача бўлган барча соҳалардаги тизимли ислоҳотлар Янги Ўзбекистон тараққиётининг амалдаги ёрқин ифодасидир. Иқтисодиётнинг янги драйверларини ишга солиш, инновация ва илмий ёндашувни кучайтириш ҳамда “Инсон қадри учун” тамойили асосида олиб борилаётган бундай бунёдкорлик ишлари Наманган вилоятини янада юксак марралар сари етаклайди.
Алоуддин Ғаффоров,
ЎзА
