Дунё хабарлари қисқа сатрларда

Қисқа, аниқ ва ишончли ахборот – глобал дунёда тезкор хабардорлик гарови. ЎзА жаҳонда содир бўлаётган энг муҳим воқеаларни қисқа сатрларда тақдим этади.

Эрон можароси глобал иқтисодиётга қанчалик салбий таъсир кўрсатади?

Иқтисодчилар фикрича, молия бозорлари Эрон низоси жаҳон иқтисодиётига қанчалик жиддий таъсир қилиши мумкинлигини ҳали тўлиқ баҳоламаяпти. Агар зиддият яна бир ой давом этса ва энергия нархлари кескин ошса, бу глобал иқтисодий секинлашувга олиб келиши мумкин. Энг ёмон сценарийда инфляцияни тўхтатиш учун фоиз ставкалари оширилиб, бу активлар “пуфаги”нинг ёрилиши ва 2008 йилга ўхшаш қарз инқирозини келтириб чиқариши мумкин.

Асосий хавф нуқтаси — Ҳурмуз бўғози. Дунё нефтининг тахминан 20 фоизи ва катта миқдордаги суюлтирилган газ шу йўл орқали ўтади. У ердаги ҳар қандай узилиш нефть, газ, ўғит ва саноат хомашёлари нархининг ўсишига сабаб бўлиши мумкин. Айниқса, ўғит таъминотидаги муаммолар қишлоқ хўжалигига таъсир қилиб, кейинчалик озиқ-овқат нархларини оширади. Мутахассислар таъкидлашича, уруш узоққа чўзилса, дунё иқтисодиёти стагфляция — яъни юқори инфляция ва паст иқтисодий ўсиш ҳолатига тушиб қолиши хавфи бор.

Трамп Ҳурмуз бўғозини қўриқлаш учун халқаро коалиция тузмоқчи

АҚШ президенти Дональд Трамп Ҳурмуз бўғозини қўриқлаш учун халқаро коалиция тузишни таклиф қилди. Унинг айтишича, тахминан етти давлат бу ташаббусга қўшилиб, нефть танкерларини хавфсиз кузатиш учун ҳарбий кемалар ва техникалар юбориши керак. Трамп мамлакат номларини очиқламаган бўлса-да, аввалроқ Хитой, Франция, Япония, Жанубий Корея ва Буюк Британияни бу миссияга қўшилишга чақирган эди.

Айни пайтда АҚШ ва Исроил Эрондаги ҳарбий инфратузилмага зарбаларни давом эттирмоқда. Қўшма Штатлар мудофаа вазири Пит Хегсетга кўра, Теҳроннинг ракета ҳужумлари 90 фоизга, дрон ҳужумлари эса 95 фоизга камайган, бироқ Эрон ҳали ҳам ракета ва дронлар билан жавоб зарбаларини давом эттирмоқда. 

Орбан: Аскарларимиз Украина учун жанг қилмайди

Венгрия бош вазири Виктор Орбан Будапешт йиғинида апрель ойидаги парламент сайловларини “тинчлик ва уруш ўртасидаги танлов” сифатида таърифлади. У сайловда ўз ҳукумати мамлакат барқарорлигининг кафолати эканини айтди ва Венгрия аскарлари Украина учун жанг қилмаслигини таъкидлади. Орбан нутқида Украина президенти Владимир Зеленскийни ҳам танқид қилиб, Киевни Венгрия ички сиёсатига аралашишда айблади. 

Можаро асосан “Дружба” нефть қувури атрофидаги баҳс билан боғлиқ. Бу қувур орқали Россия нефти Украина ҳудуди орқали Венгрияга етказилади. Будапешт қувур тикланмагунча ЕИнинг Украина учун ажратмоқчи бўлган 50 миллиард евролик ёрдамини блоклаб қўйган. Орбан сайловни кескин сиёсий кураш сифатида кўрсатиб, “биз ҳукуматни мен бошқараманми ёки Зеленский?” деган саволни ҳам ўртага ташлади.

ЕИ Ҳурмуз бўғозига ҳарбий миссия юборишни кўриб чиқмоқда

Европа Иттифоқи ташқи ишлар вазирлари Брюсселдаги йиғилишда “Aspides” номли денгиз миссиясини Ҳурмуз бўғозига кенгайтириш масаласини муҳокама қилишди. Бу миссия аввал 2024 йилда Қизил денгизда ҳусийлар ҳужумлари ортидан халқаро кемаларни ҳимоя қилиш учун ташкил этилган эди. Эрон низоси сабаб нефть нархлари кескин ошган бир пайтда АҚШ ҳам Европа ва Осиё давлатларини стратегик нефть йўлагини ҳимоя қилиш учун кемалар юборишга чақирмоқда.

Германия ташқи ишлар вазири Йоханн Вадефуль бу ташаббусга шубҳа билан қараётганини ва бундай операцияда иштирок этмаслигини билдирди. У АҚШ ва Исроилдан Эронга қарши урушнинг мақсадлари ва муддати бўйича аниқлик талаб қилди. Ҳозир дунё нефтининг тахминан 20 фоизи Ҳурмуз бўғози орқали ўтади ва минтақадаги ҳужумлар нефть нархининг 100 доллардан ошишига сабаб бўлмоқда.

Зеленский: Украина тинчлик музокараларига тайёр

Украина президенти Владимир Зеленский Россия билан низони тўхтатиш бўйича навбатдаги тинчлик музокараларига тайёр эканини билдирди. Унинг айтишича, уч томонлама учрашув қачон ва қаерда ўтказилиши АҚШ ва Россия қарорига боғлиқ. Вашингтон келаси ҳафта музокараларни АҚШда ўтказишни таклиф қилган, аммо Москва бу таклифга рози бўлмаган. Зеленский эса Киев бу ташаббусларга тўсқинлик қилмаётганини ва учрашувни тезроқ ўтказиш тарафдори эканини таъкидлади.

Бундан аввал Россия ва Украина ўртасидаги музокаралар БААда бошланган эди, аммо Эрон урушидан кейин жараён тўхтаб қолди. Зеленский таъкидлашича, бу можаро дунё эътиборини Украина зиддиятидан чалғитиши мумкин. Шу билан бирга, у ҳужумлар давом этаётганини билдириб, сўнгги бир ҳафтада Украинага 1770 дрон, 1530 авиабомба ва 86 ракета билан зарба берилганини маълум қилди.

Шимолий Корея янги ракета тизимини синовдан ўтказди

КХДР етакчиси Ким Чен Ин янги ракета синовини шахсан кузатди. Ўлка ОАВ маълумотига кўра, машқлар давомида 600 мм калибрли кўп зарбали ракета тизими ишлатилган. Жанубий Корея ҳарбийлари эса Пхеньян атрофидан 10 га яқин баллистик ракета шарқий денгиз томон учирилганини маълум қилди. Сеул бу ҳаракатни БМТ Хавфсизлик Кенгаши қарорларини бузган провокация деб баҳолади.

Экспертлар бу тизимни Ғарбда “KN-25” деб аташини таъкидлашади. У артиллерия ва баллистик ракета хусусиятларини бирлаштирган гибрид қурол бўлиб, 380 км гача масофадаги нишонларни ура олади ва ҳатто ядровий заряд ташиш имконига эга. Синов АҚШ ва Жанубий Корея ўтказаётган “Freedom Shield” ҳарбий машғулотлари пайтида амалга оширилди. Ким Чен Ин бу машқлар мамлакатнинг мудофаа қобилиятини текшириш учун ўтказилганини айтиб, тизим душман инфратузилмасини бутунлай йўқ қилиш қудратига эга эканини таъкидлади.

Исроил зарбалари Ливанда қурбонлар сонини оширмоқда

Исроилнинг жанубий Ливанга амалга оширган зарбалари камида 4 нафар инсоннинг ўлимига сабаб бўлди. Таъкидланишича, Сайда шаҳридаги турар-жой биноларидан бирига берилган зарба натижасида бир киши ҳалок бўлган ва бинода ёнғин чиққан. Шу билан бирга, шаҳар яқинидаги Ал-Катрани қишлоғида яна уч киши ҳужум оқибатида ҳалок бўлган. Исроил армияси бу зарбалар Эрон қўллаб-қувватлаётган “Ҳизбуллоҳ” инфратузилмаси ва ракета учириш нуқталарини йўқ қилишга қаратилганини билдирди.

Можаро кескинлашиб бораётган бир пайтда БМТ бош котиби Антониу Гутерриш томонларни дипломатик ечимга чақирди. Унинг таъкидлашича, бу урушнинг ҳарбий йўл билан ҳал қилинадиган ечими йўқ. Ливан соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, тўқнашувлар бошланганидан бери мамлакатда 826 киши ҳалок бўлган. Сўнгги ўн кун ичида эса 800 мингдан ортиқ одам ўз уйини тарк этишга мажбур бўлди.

Ғазода кучли қум бўрони аҳолини қийин аҳволга солди

Ғазо секторини кучли қум ва чанг бўрони қамраб олди, натижада ҳудуд қизғиш тусга кириб, кўриш масофаси кескин ёмонлашди. Маҳаллий қутқарув хизматлари аҳолини уйда қолишга чақирди, айниқса нафас йўллари касаллиги бор одамларга эҳтиёт чораларини кўриш тавсия қилинди.

Экологлар таъкидлашича, Ғазода бундай кучли қум бўрони сўнгги беш йилда кузатилмаган. Ҳозирги шароитда уруш оқибатида 2 миллионга яқин аҳолининг катта қисми чодирлар ёки вайрон биноларда яшамоқда, бу эса табиий офат таъсирини янада оғирлаштирмоқда.

Мусулмон Зиё, ЎзА