Ўзбекистон эшиклари сармоядорлар учун ҳамиша очиқ

Акс-садо

Глобал геосиёсий бўронлар кучайиб, халқаро савдо тизимида анъанавий ишонч ришталари узилаётган бугунги таҳликали замонда капитал оқимлари ўзи учун янги, хавфсиз ва жадал ўсиб бораётган “тинч бандарлар” ни изламоқда. Шундай паллада Тошкент дунё бизнес элитасининг диққат марказига айланди. Бешинчи Тошкент халқаро инвестиция форумида дунёнинг 100 дан ортиқ давлатидан келган 4 мингга яқин делегатлар қаршисида нутқ сўзлаган Президентимиз Шавкат Мирзиёев нафақат мамлакатнинг иқтисодий зафарларини сарҳисоб қилди, балки бутун Марказий Осиёнинг яқин истиқболдаги янги иқтисодий меъморчилигини белгилаб берди. Бу нутқ шунчаки расмий баёнот эмас, балки катта ўзгаришлар остонасида турган давлатнинг глобал ҳамжамиятга йўллаган стратегик манифестидир. 

Орзудан реалликка: тўрт йиллик шиддатли сакраш 

Кўпчиликнинг ёдида, бундан атиги тўрт йил муқаддам ўтказилган илк форумда Ўзбекистон ўз олдига жуда катта ва ҳатто айрим экспертлар назарида ҳаддан ташқари амбицияли мақсадни қўйган эди: 2026 йилга бориб ялпи ички маҳсулот ҳажмини 100 миллиард долларга етказиш. Бироқ Янги Ўзбекистоннинг шиддати ҳар қандай прогнозларни ортда қолдира олишини исботлади. Мамлакат иқтисодиёти жорий йил якуни билан 180 миллиард доллардан ортиши кутилмоқда. Бу орзу қилинган маррадан деярли икки баробар кўпдир. Сўнгги йилларда юртимизга 150 миллиард доллардан зиёд хорижий инвестиция жалб қилинган бўлса, шундан 123 миллиард долларининг айнан охирги беш йилга тўғри келиши мамлакатга бўлган ишончнинг амалий ифодасидир. Иқтисодиётнинг ўтган йилги 7,7 фоизлик ўсиши, халқаро резервларнинг 70 миллиард доллардан ошгани ва мамлакатимизнинг “Иқтисодий эркинлик индекси” да бирданига 14 поғона юқорилаб, илк бор “иқтисодиёти мўътадил эркин” давлатлар қаторидан жой олгани тасодиф эмас. Бу йиллар давомида тунларни кунларга улаб қилинган тизимли меҳнатнинг мевасидир. 

Кафолатланган ҳимоя: инвестор ҳуқуқи – муқаддас қадрият 

Бизнес аҳли учун энг муҳим омил қонун устуворлиги ва эртанги кунга бўлган ишончдир. Давлат раҳбари бу борада инвесторларни мутлақо хотиржам қиладиган тарихий янгиликни эълон қилди. Юртимизда Тошкент халқаро молия маркази ташкил этилмоқда ва унинг ҳуқуқий асослари оддий қонун билан эмас, балки энг олий мақомда Конституциявий қонун билан мустаҳкамланмоқда. Мазкур марказда фойда солиғи, қўшилган қиймат солиғи, мол-мулк солиғи ва божхона божлари мутлақо ноль фоиз этиб белгиланяпти ва бу имтиёзлар дастлабки босқичда 50 йил давомида амал қилади.

Эътиборлиси, марказда жаҳонда энг нуфузли ҳисобланган Англия ҳуқуқи тизими жорий этилиб, унда хорижий судьялар фаолият юритадиган мустақил Тошкент халқаро тижорат суди ташкил этилмоқда. Ўзбекистоннинг Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Медиация тўғрисидаги Сингапур конвенциясига қўшилиш нияти эса мамлакатнинг халқаро ҳуқуқ меъёрларига содиқлигини яна бир бор кўрсатди. Эндиликда инвесторлар халқаро ҳуқуқий ҳимоя излаб хорижга боришларига ҳожат қолмади – ўша кафолатланган ҳимоя энди Ўзбекистоннинг ўзида мавжуд. 

Лондон биржасини лол қолдирган молиявий инқилоб 

Ўзбекистон капитал бозорини ривожлантириш ва муқобил молия воситаларини жорий этиш орқали иқтисодий диверсификациянинг янги уфқларини очмоқда. Миллий инвестиция жамғармасининг 30 фоиз акциялари Тошкент ва Лондон фонд биржаларига чиқарилди ва бу воқеа Лондон биржасининг охирги беш йилдаги энг йирик IPOсига айланиб, халқаро молия оламини лол қолдирди. Бу муваффақиятнинг мантиқий давоми сифатида тез орада “Капитал бозори тўғрисида” ги ва “Муқобил инвестиция жамғармалари тўғрисида” ги янги қонунлар қабул қилинади ҳамда инвестиция оқимини янада ранг-баранг қилиш учун суверен ислом облигациялари – “сукук” дастурига старт берилади.

Бу чоралар миллий корхоналаримизга келгусида камида 10 миллиард доллар қўшимча капитал олиб келиши кутилмоқда. Қолаверса, жорий йилнинг ўзидаёқ 6 миллиард долларлик кўчмас мулк, давлат улушлари ва ер участкалари очиқ аукционларга чиқарилиб, хусусий мулкдорлар қўлига топширилади. 

Ер ости бойликларидан юқори технологияларгача 

Ўзбекистон эндиликда фақат хомашё сотувчи давлат эмас, балки юқори қўшилган қиймат занжирини яратувчи қудратли саноат хабига айланмоқда. Юртимиздаги олтин, мис, уран, вольфрам ва газ каби стратегик хомашё захираларининг умумий қиймати 3 триллион доллардан зиёд деб баҳоланмоқда. Бироқ асосий мақсад ушбу бойликларни “қазиб олишдан тайёр маҳсулотгача” бўлган занжир асосида қайта ишлашдир. Келгуси беш йилда саноатда юқори технологияли маҳсулотлар ҳажми 2,5 баробарга кўпайтирилади. Тошкент ва Самарқанд вилоятларида барпо этилаётган “Келажак металлари” технопарклари, кимё тармоғидаги 20 миллиард долларлик лойиҳалар ҳамда машинасозлик ва фармацевтика соҳасидаги 30 миллиард долларлик ташаббуслар дунё инвесторлари учун тайёр ва жуда сердаромад имкониятлар майдонидир. 

Қорақалпоғистондаги рақамли мўъжиза ва “яшил” трансформация 

Бугунги давр иқтисодиётини икки омилсиз тасаввур этиб бўлмайди – “яшил” энергия ва сунъий интеллект. Ўзбекистон яқин йилларда умумий электр генерациясида “яшил” энергия улушини 54 фоизга етказишни ўз олдига қатъий мақсад қилиб қўйди. Сунъий интеллект соҳасида эса яқин беш йилда камида 10 миллиард долларлик қўшимча қиймат яратилиши прогноз қилинмоқда. Шу мақсадда мамлакатда “Беш миллион етакчи” дастури бошланди. Энг ҳайратланарли қадам Қорақалпоғистонда сунъий интеллект лойиҳалари ва дата-марказлар учун махсус зонанинг ташкил этилиши бўлди. Бу зонада инвесторлар 2040 йилгача барча турдаги солиқ ва божлардан озод қилинади, инфратузилма давлат ҳисобидан қуриб берилади ва электр энергияси учун мисли кўрилмаган имтиёзли тариф – 1 киловатт-соат учун атиги 5 цент этиб белгиланади. Бу рақамли капитал учун дунё миқёсидаги энг рақобатбардош ва жозибадор таклифдир. 

Марказий Осиё — умумий макон 

Ўзбекистон ўз географиясини ўзгартира олмаса-да, геоиқтисодий воқеликни тубдан ўзгартиришга қодирлигини кўрсатди. Хитой ва Қирғизистон билан ҳамкорликдаги стратегик темир йўл қурилиши, жанубий денгиз портларига тўғридан-тўғри чиқадиган Трансафғон коридори ва Каспий денгизи орқали ўтувчи “Ўрта коридор” лойиҳалари устидаги фаол ишлар Ўзбекистонни Осиё ва Европани боғловчи марказий қуруқлик кўпригига айлантирмоқда.

Бундан ташқари, Саудия Арабистони билан ҳамкорликда йилига 20 миллион йўловчига хизмат кўрсатадиган муҳташам янги Тошкент халқаро аэропорти қурилмоқда. Осиё тараққиёт банки ҳамда Европа тикланиш ва тараққиёт банки ташаббуси билан Марказий Осиё ва Кавказ инвестиция кенгашларининг минтақавий альянси ташкил этилаётгани эса минтақани яхлит ва улкан бир бозорга айлантириш йўлидаги дастлабки тарихий қадамдир. 

Миллионли шаҳарлар ва миллиард долларлик бозорлар 

Жадал демографик ўсиш ва аҳоли сонининг 40 миллионга яқинлашаётгани юртимизда мисли кўрилмаган урбанизация дастурларини тақозо этмоқда. 2040 йилга қадар уй-жой қурилиши ҳажми икки карра оширилиб, урбанизация даражаси 65 фоизга етказилади. Пойтахт ёнида 2 миллион аҳолига мўлжалланган мутлақо замонавий “Янги Тошкент” мегаполиси бунёд этилмоқда, Андижон, Наманган ва Самарқанд миллионли шаҳарларга айлантириляпти. Бу эса уй-жой қурилиши соҳасида инвесторлар учун йилига камида 10 миллиард долларлик кафолатли бозор демакдир.

Бунга қўшимча равишда, инфратузилмани барпо этишда 27 миллиард долларлик давлат-хусусий шериклик лойиҳалари тайёрлаб қўйилган. Шу билан бирга, туризм хизматлари экспортини 15 миллиард долларга олиб чиқиш ва йилига 20 миллион сайёҳни қабул қилиш салоҳияти мавжуд. Агросаноат соҳасида эса ҳозирги 3,5 миллиард долларлик мева-сабзавот экспортини илғор агробизнес технологиялари ҳисобига 10 миллиард долларга етказиш режа қилинган. Энг муҳими, форумда иштирок этаётган 14 та ҳудуд раҳбарлари – ҳокимлар инвесторларни вилоятларда кутмоқда ва уларнинг ёнида туриб, ҳар жиҳатдан кўмаклашишга шай. 

Эзгу ниятли инвесторлар учун эшиклар ҳамиша очиқ 

Президентимиз ўз нутқини якунлар экан, инвестиция тушунчасига шунчаки иқтисодий термин эмас, балки инсоний қадриятлар тизими сифатида ёндашгани мақоланинг бош ғоясини белгилаб беради. “Биз учун инвестиция бу фақат иқтисодий ресурс эмас, балки илғор технологиялар, замонавий билим ва тажрибалар, янги иш ўринлари ва давр билан ҳамнафас тараққиёт демакдир”, – деди давлат раҳбари.

Бу сўзлар Ўзбекистоннинг асл мақсадини ифодалайди. Мамлакат фақат молиявий маблағ излаётгани йўқ, у келажакни биргаликда қурмоқчи бўлган ҳамкорларни изламоқда. Президент ҳузуридаги Инвесторлар кенгаши формати эса юзага келиши мумкин бўлган ҳар қандай муаммони бир стол атрофида, очиқ ва шаффоф мулоқот орқали ҳал этишга хизмат қилади.

“Ҳар қандай буюк орзу ва ниятни ҳаётга тўла татбиқ этишда асосий ҳамкор, ҳеч шубҳасиз, эзгу ниятли инвесторлар, десак, муболаға бўлмайди. Шу боис, диёримизга катта ишонч ва ғоялар билан келаётган хорижий сармоядорларга Янги Ўзбекистоннинг эшиклари ҳамиша очиқ. Президент сифатида шахсан ўзим ва Ҳукуматимиз ёнингизда елкадош бўлишга доим тайёрмиз”.

Ушбу олий даражадаги сиёсий ирода ва самимий меҳмондўстлик даъвати Тошкент инвестиция форумининг бош руҳига айланди. Хулоса қилиб айтганда, мазкур тарихий нутқ Ўзбекистоннинг яқин ўн йилликдаги ривожланиш формуласини чизиб берди ва юртимизни глобал капитал оламида энг ишончли, жозибадор ва истиқболли шерик сифатида яна бир бор намойиш этди.

Аловаддин Ғаффоров, ЎзА