Мустақиллигимизнинг 35 йиллиги: олий таълимдаги улкан ўзгаришлар
Мустақиллик йилларида мамлакатимиз таълим соҳасининг барча бўғинлари каби олий таълим тизимида ҳам туб ижобий ўзгаришлар юз берди.
Ўзбекистон Республикаси олий таълим соҳасида 1991 йилдан ҳозирга қадар эришилган асосий 35 та тизимли ютуқ ва ислоҳотлар хронологик ва мазмуний тарзда қуйидагилардан иборат:
1. Миллий қонунчилик асослари: 1992 йилда “Таълим тўғрисида”ги илк қонун қабул қилиниб, мустақил давлатнинг кадрлар тайёрлаш сиёсати белгиланди.
2. Кадрлар тайёрлаш миллий дастури: 1997 йилда қабул қилинган мазкур дастур таълимни уч босқичли узлуксиз тизимга ўтказди.
3. Бакалавриат ва магистратура тизими: жаҳон стандартларига мос равишда олий таълимнинг 2 босқичли (бакалавр ва магистр) тизими жорий этилди.
4. Тест синовлари маркази: 1990 йиллар ўрталарида Давлат тест маркази ташкил этилиб, ўқишга қабул қилишда шаффофлик ва адолат муҳити яратилди.
5. Биринчи хорижий филиаллар: 2000 йиллар бошида Вебстер университети, Москва давлат университети ва номидаги халқаро олийгоҳларнинг Ўзбекистонда ўз филиаллари ва марказлари фаолияти бошланди.
6. Олий ўқув юртлари сонининг ўсиши: 1991 йилдаги 41 та олий ўқув юртидан ҳозирга келиб 215 тага етказилди.
7. Талабалар қамрови: мустақиллик йилларида талабалар сони қарийб 4,6 баробарга ошиб, 1,5 миллион нафардан ошди.
8. Электрон таълим ва масофавий технологиялар: олий ўқув юртларида масофавий таълим платформалари ва электрон кутубхоналар тармоғи шакллантирилди.
9. Кредит-модуль тизими: етакчи олий таълим муассасалари босқичма-босқич кредит-модуль ўқув тизимига ўтказилди.
10. Мустақиллик ва академик эркинлик: Кўплаб олий ўқув юртларига молиявий ва академик мустақиллик (ўзини-ўзи бошқариш) берилди.
11. Нодавлат олий таълим сектори: давлат-хусусий шериклик ва хусусий тадбиркорлик асосидаги нодавлат олий таълим муассасалари фаолиятига рухсат берилиб, уларнинг сони 90 тадан ошиб кетди.
12. Хорижий олий ўқув даргоҳлари филиаллари кўпайиши: бугунги кунда республикада нуфузли чет эл олийгоҳларининг 30 дан ортиқ филиаллари фаолият юритмоқда.
13. Қўшма таълим дастурлари: дунёнинг ТОП-500 таликка кирувчи университетлари билан ҳамкорликда йўлга қўйилган қўшма диплом дастурлари сони кескин ошди.
14. Халқаро рейтингларга кириш: бир қатор маҳаллий университетлар Times Higher Education, QS ва Webometrics каби нуфузли халқаро рейтингларнинг юқори поғоналаридан ўрин олди.
15. Аёллар ва қизлар учун имтиёзлар: хотин-қизларнинг магистратурага ўқиши учун контракт пуллари давлат томонидан қоплаб берилиши ва қўшимча грантлар ажратилиши йўлга қўйилди.
16. Эҳтиёжманд оила ёшларига грантлар: муҳтож оилалар фарзандлари, шунингдек, ҳарбийларнинг фарзандлари учун давлат грантлари миқдори оширилди.
17. Илмий даражалар бериш эркинлиги: Ўзбекистонда олий таълим ва илмий-тадқиқот муассасалари ҳузурида фалсафа доктори (PhD) ва фан доктори (DSc) илмий даражаларини берувчи илмий кенгашлар фаолият юритади. Энг муҳими, 2026 йил 26 майда қабул қилинган Президентнинг «Янги авлод илмий кадрларини тайёрлаш ва уларни аттестация қилиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги фармони билан илмий кенгашлар фаолияти самарадорлигини ошириш, уларнинг ваколатларини кенгайтириш ҳамда диссертация ҳимояси жараёнларини рақамлаштиришга оид янги тартиблар белгиланди.
18. Scopus ва Web of Science базалари: профессор-ўқитувчилар ва тадқиқотчиларнинг халқаро илмий базалардаги мақолалари сони йиллик минглаб кўрсаткичларга етди.
19. Вазирлик трансформацияси: Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги негизида Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ташкил этилди.
20. Илмий-инновация агентликлари: Инновацион ривожланиш агентлиги ва илғор технологиялар марказлари очилди.
21. Технопарклар ва стартаплар: кўплаб олийгоҳлар қошида стартап инкубаторлари, технопарклар ва кичик ишлаб чиқариш цехлари ишга туширилди.
22. Профессор-ўқитувчилар маоши: педагогларнинг маошлари босқичма-босқич оширилиб, илмий даражалар учун устамалар тизими такомиллаштирилди.
23. Рақамли қабул тизими: ўқишга ҳужжат топшириш жараёнлари тўлиқ рақамлаштирилиб, Ягона интерактив давлат хизматлари ва махсус порталлар орқали амалга ошириладиган бўлди.
24. Талабалар учун таълим кредитлари тизими: ёшларнинг олий таълим олиш имкониятларини кенгайтириш мақсадида узоқ муддатли, имтиёзли ва фоизсиз (хотин-қизлар учун) давлат таълим кредитлари ажратиш тизими жорий этилди.
25. Ётоқхона инфратузилмаси: талабаларни турар жой билан таъминлаш мақсадида давлат-хусусий шериклик асосида янги ётоқхоналар қурилиши кенг тус олди.
26. Стипендиялар тизими: талабаларнинг ўзлаштиришига қараб баҳоланадиган табақалаштирилган ва Президент стипендиялари миқдори сезиларли даражада оширилди.
27. Ёш олимларни хорижга юбориш: “Эл-юрт умиди” жамғармаси орқали минглаб ёшлар дунёнинг энг етакчи университетларига магистратура ва докторантурага юборилди.
28. Имконияти чекланган талабалар учун шароитлар: Тиббий имконияти чекланган ёшлар учун олий ўқув даргоҳларга киришда махсус квоталар ва инфратузилма яратилди.
29. Қўшма илмий лабораториялар: Халқаро стандартларга жавоб берадиган замонавий жиҳозланган илмий-тадқиқот лабораториялари очилди.
30. Олий таълим стратегик концепцияси: 2030 йилгача мўлжалланган олий таълимни ривожлантириш концепцияси ишлаб чиқилиб, қамровни 50 фоизга етказиш стратегик мақсад қилинди.
31. Дарслик ва адабиётлар базаси: юзлаб янги авлод дарсликлари ва ўқув қўлланмалари яратилиб, халқаро таълим ресурслари интеграция қилинди.
32. Тармоқлараро интеграция: ишлаб чиқариш корхоналари ва вазирликларнинг бевосита буюртмаси асосида амалий мақсадларга йўналтирилган кадрлар тайёрлаш йўлга қўйилди.
33. Академик лицей ва коллежлар ислоҳоти: касб-ҳунар таълими тизими мактаб ва олийгоҳлар билан рационал боғланиб, тўғридан-тўғри олий ўқув даргоҳларига кириш имкониятлари соддалаштирилди.
34. Коррупциядан ҳоли муҳит: имтиҳонлар ва ўқишга қабул қилиш жараёнларида очиқ-ошкора видеокузатувлар ва онлайн трансляциялар жорий этилди.
35. Миллий малакалар рамкаси: Европа ва жаҳон стандартларига уйғунлаштирилган Миллий малакалар рамкаси ва янги давлат таълим стандартлари амалиётга татбиқ этилди.
ЎзА мухбири Назокат Усмонова тайёрлади.
