Libo – tog‘lar, suvlar va yashillik uyg‘unligi (+video)
"Kichik yetti arkli ko‘prik" – tabiat mo‘’jizasi
Xitoyning janubi-g‘arbida joylashgan Guychjou viloyati betakror tabiati, baland tog‘lari, sharsharalari, g‘orlari va karst manzaralari bilan sayyohlarni o‘ziga jalb etadi. Bu yerda tabiatning ming yillar davomida shakllangan go‘zalliklari uyg‘unlashgan maskanlar ko‘p.
Ana shunday diqqatga sazovor hududlardan biri Libo uyezdidagi Syaotsikun, ya’ni “Kichik yetti arkli ko‘prik” manzarali hududidir.
Bu maskanga tashrif buyurgan kishini, avvalo, tog‘lar bag‘rida sokin oquvchi zumraddek yashil suvlar, sharsharalar, asrlarga tengdosh daraxtlar hamda ohaktosh qoyalardan shakllangan karst manzaralari qarshi oladi. Tabiatning turfa ko‘rinishlari bir-biriga uyg‘unlashib, o‘ziga xos manzarani vujudga keltirgan.
Ayniqsa, musaffo suv bilan qop-qora yoki oqish tusdagi qoyalar, serbarg o‘simliklar va qadimiy daraxtlarning uyg‘unligi Syaotsikunga alohida fayz bag‘ishlaydi. Shu jihatdan Libo hududi bejizga “yashil gavhar” deb atalmaydi.
“Kichik yetti arkli ko‘prik” nomi bilan mashhur ushbu maskan nafaqat tabiatning noyob go‘zalligini namoyon etadi, balki inson va tabiat uyg‘unligini his etish mumkin bo‘lgan manzil sifatida ham e’tiborga loyiq.
Bu yerdagi har bir soy, sharshara, daraxt va qoya go‘yo tabiatning uzoq yillar davomida yaratgan yagona asari – Libo manzarasining bir bo‘lagi kabi taassurot qoldiradi.
Manzarali hududning maydoni 46,4 kvadrat kilometr bo‘lib, unda tog‘, suv, g‘or, o‘rmon, sharshara, ko‘l va tosh kabi tabiat unsurlari bir-biri bilan uyg‘unlashgan.
Syaotsikunning eng mashhur ramzi qadimiy yetti arkli tosh ko‘prikdir.
U Sin sulolasi hukmronligining Daoguan davrida, 1836-yilda qurilgan. Uning nomi butun sayyohlik hududiga berilgan. Ko‘prikning yettita kichik arkasi ostidan Syanshuy daryosining musaffo suvlari oqib o‘tadi.
Qadimiy ko‘prikning toshlari orasida mox va paporotniklar o‘sgan. Atrofidagi ulkan daraxtlar shoxlari esa suv tomon egilib, go‘yo tabiatning o‘zi ko‘prikni quchoqlab turganday manzara hosil qiladi.
Bir qarashda bu oddiy tarixiy inshootdek tuyuladi. Ammo uning tog‘lar, o‘rmon va yashil suvlar bag‘rida joylashgani Syaotsikunga o‘ziga xos ko‘rk bag‘ishlaydi.
Bugun ushbu ko‘prik nafaqat tarixiy yodgorlik, balki Libo tabiati va sayyohligining asosiy ramzlaridan biri hisoblanadi.
Syaotsikunning yana bir noyob manzarasi — suv ustidagi o‘rmon.
Odatda o‘rmon deganda quruq yerda o‘sadigan daraxtlar ko‘z oldimizga keladi. Liboda esa tabiat bu tasavvurni o‘zgartiradi. Daraxtlar va butalarning bir qismi to‘g‘ridan-to‘g‘ri oqar suvlar orasida, toshlar ustida o‘sadi.
Suv oqimi daraxtlarning ildizlari orasidan o‘tadi. Yashil barglar, toshlar va musaffo suv bir butun tabiiy manzaraga aylanadi.
Bu hududda tabiatning millionlab yillar davomida shakllangan karst jarayonlari va tirik o‘simliklar dunyosi bir-biri bilan uyg‘unlashgan. YUNESKO ham Libo karstini konussimon qoyalari, chuqur xandaq, yo‘qolib ketuvchi oqimlar va uzun yerosti g‘orlari bilan ajralib turuvchi hudud sifatida baholaydi.
Syaotsikunga kelgan sayyohni o‘ziga rom etadigan yana bir manzara – sharsharalar.
Jumladan, Laya sharsharasi va 68 pog‘onali sharshara bu yerning eng ko‘zga ko‘ringan tabiiy ob’ektlaridan hisoblanadi. Suv tog‘ yonbag‘irlaridan pastga tushar ekan, o‘nlab mayda va katta oqimlarga bo‘linib ketadi.
Laya so‘zi mahalliy Buy tilida “go‘zal qiz” ma’nosini anglatadi. Qoyalardan shiddat bilan tushayotgan oq suv, atrofdagi yashillik va havoni to‘ldiruvchi suv zarrachalari sayyohda unutilmas taassurot qoldiradi.
68 pog‘onali sharshara esa bir nechta tabiiy bosqichlardan iborat. Suv go‘yo tog‘ bag‘ridagi tosh zinalardan oqib tushayotgandek ko‘rinadi.
Bu yerda tabiatni tomosha qilishning o‘zi estetik zavq bag‘ishlaydi: suvning shovqini, qushlar sayrashi, barglarning shamolda tebranishi va nam havo insonni shahar shovqinidan uzoqlashtiradi.
Syaotsikun hududida Yuanyan ko‘li ham alohida o‘rin tutadi.
YUNESKOning Libo karstiga oid materiallarida Yuanyan ko‘li 13 gektar maydonni egallashi va ayrim joylarda chuqurligi 40 metrdan ortiq ekani qayd etilgan. Ko‘l yerosti daryolari faoliyati bilan bog‘liq karst suv tizimining bir qismi hisoblanadi.
Bu yerda suv rangi ob-havo va yorug‘likka qarab turlicha tus oladi. Quyosh nurlari tushganda ko‘l yuzasi yashil va ko‘kimtir ranglarda tovlanadi.
Libo tabiatining asosiy xususiyati ham shunda: bu yerda tog‘ni suvdan, suvni o‘rmondan, o‘rmonni esa qoyalardan alohida tasavvur qilish qiyin.
2026-yil avgust oyida Guychjouning rasmiy axborot manbasi Syaotsikun hududidagi karst shakllari yuzlab million yillar avval Libo qadimiy dengiz ostida bo‘lgan davrlardagi geologik jarayonlar bilan bog‘liq ekanini qayd etgan.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, Libo – oddiy sayyohlik maskani emas. U tabiat tarixining ochiq kitobidir.
Libo tabiatining xalqaro ahamiyati 2007-yilda yana bir bor tasdiqlandi. Libo karsti “Janubiy Xitoy karsti” tarkibida YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritildi.
Shu bilan birga, Libo tabiatidagi biologik xilma-xillik ham alohida ahamiyatga ega. O‘rmonlar karst landshaftlarini qoplab, ko‘plab o‘simlik va hayvon turlari uchun tabiiy muhit yaratadi.
Libo faqat tog‘ va suvlar o‘lkasi emas.
Bu hududda Buy, Myao, Yao va Shuy kabi xalqlar vakillari yashaydi. Ularning urf-odatlari, musiqasi, raqslari, milliy taomlari va an’analari mintaqa madaniy qiyofasini boyitadi. YUNESKO materiallarida ham Libo hududining tabiiy landshafti bilan mahalliy etnik madaniyat o‘rtasidagi uyg‘unlik qayd etilgan.
Shu bois Libo bo‘ylab sayohat faqat tabiat qo‘yniga safar emas. Bu Xitoyning janubi-g‘arbidagi turli xalqlar madaniyati bilan tanishish imkoni hamdir.
Rasmiy ma’lumotlarda hududning o‘rmon bilan qoplangan qismi 92 foizdan ortiq ekani qayd etiladi. Bu ko‘rsatkich Libo tabiatini muhofaza qilish va ekologik turizmni rivojlantirish uchun muhim asosdir.
So‘nggi yillarda bu yerda sayyohlarga xizmat ko‘rsatish infratuzilmasini takomillashtirish, tabiatni asrash va turizm sifatini oshirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bunday yondashuv Libo uchun ayniqsa muhim. Chunki bu yerning asosiy boyligi – binolar yoki sun’iy inshootlar emas, balki tabiatning o‘zi.
Syaotsikunni bir so‘z bilan ta’riflash qiyin.
1836-yilda qurilgan yetti arkli qadimiy tosh ko‘prik bugun millionlab yillik karst jarayonlari bilan yonma-yon turibdi. Sharsharalar qoyalar orasidan oqadi, daraxtlar suv ichida o‘sadi, g‘orlar tog‘lar bag‘rida yashiringan, ko‘llar esa osmon va yashil tog‘larni o‘z bag‘rida aks ettiradi.
Shuning uchun Libo haqida gap ketganda, uni faqat “Xitoydagi yana bir sayyohlik maskani” deb atash kamlik qiladi.
Libo – inson va tabiat o‘rtasidagi uyg‘unlikni ko‘z bilan ko‘rish mumkin bo‘lgan joy.
Bu yerda qadimiy ko‘prik o‘tmishni, karst qoyalari millionlab yillik tabiat tarixini, yashil o‘rmonlar esa bugungi hayotni ifodalaydi.
Va ehtimol, Syaotsikunning eng katta mo‘’jizasi ham shunda – vaqt o‘tadi, ammo tabiat o‘zining go‘zal hikoyasini davom ettiraveradi.
<iframe width="640" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/Eq_RV99lYH4" title="LIBO — TOG`LAR, SUVLAR VA YaShILLIK UYG`UNLIGI" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>Muhammadjon Obidov, Elyor Olimov (video), O‘zA
Xitoy, Guychjou provinsiyasi, Libo uyezdi.
