“Катта футбол жанги” иқлим ўзгаришига таъсир кўрсатадими?
Футбол бўйича Жаҳон чемпионати бошланиш остонасида иқлим ўзгариши билан шуғулланувчи мутахассислар 2026 йилги мундиал иқлим инқирозини юмшатиш ўрнига янада кучайтириши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирмоқда.
Америка қитъасининг учта мамлакатидаги 16 та шаҳарда ташкил этиладиган бу галги дунё биринчилигида жамоалар, ўйинлар ва саёҳатлар сонининг кўплиги туфайли мутахассислар олдинги чемпионатларга нисбатан бу сафар чиқиндиларни икки баравар ортишини мисоллар ҳолатида келтириб ўтган.
“New Weather” институти томонидан ўтказилган тадқиқотларга кўра, Жаҳон чемпионати камида тўққиз миллион тонна CО₂ (Карбонат ангидрид-рангсиз, ҳидсиз ва таъмсиз газ) эквивалентини ишлаб чиқаради, бу 2010 ва 2022 йиллар оралиғида ўтказилган турнирларнинг ўртача кўрсаткичидан деярли икки баравар кўплигини, яъни тахминан 4,7 миллион тоннадан иборатлигидан далолат дейилмоқда. Кенгроқ сценарийларда бу кўрсаткич 15 миллион тоннагача кўтарилиши турнирни спорт тарихидаги энг ифлослантирувчи тадбирлардан бирига айлантириши эҳтимолдан йироқ эмаслиги, таъкидланмоқда.
Тадқиқотда келтирилишича, Жаҳон чемпионатида биринчи марта 48 та жамоа қатнашаётгани, улар ўртасида 104 та ўйин бўлиб ўтиши, сайёҳлар оқимининг ортиши шаҳарлар инфратузилмасига қўшимча юк ҳисобланади. Айни ҳолат ҳаво қатновидан келиб чиқадиган чиқиндиларни сезиларли даражада ошишига олиб келадики. Бу, Шимолий Америка қитъасидаги минглаб километрлар билан ажратилган 16 та шаҳарга борадиган йўллар фақат ҳаво қатновидан иборатлиги, тезюрар темир йўл тармоқлари мавжуд эмаслиги ҳаво қатнови 7,7 миллион тоннадан ортиқ CО₂ ишлаб чиқаришга олиб келишини англатмоқда.
Халқаро футбол федерациялари ассоциацияси (ФИФА) ўз навбатида, бу йилги Жаҳон чемпионати атроф-муҳитга таъсирни камайтириш ва мезбон шаҳарлар учун "ижобий муҳит" яратишга қаратилган барқарорлик стратегияси билан бирга ўтказилишини таъкидламоқда. ФИФА стадионлар ва вақтинчалик инфратузилмада барқарор қурилиш стандартларини жорий этишга, жамоат транспортидан фойдаланишни рағбатлантиришга ва турнир билан боғлиқ чиқиндилар, энергия сарфи ва чиқиндиларни камайтиришга интилишга ваъда бермоқда.
Бундан ташқари, ФИФА мезбон шаҳарлар узоқ муддатли иқлим ҳаракатларини амалга оширишда асосий иштирокчилар бўлишини ва мусобақадан кейин янада барқарор амалиётларни тарғиб қилишини таъкидламоқда.
Бироқ “Scientists for Global Responsibility”, “Environmental Defense Fund”, “The Sport for Climate Action Network” ва бошқа ташкилотлар тайёрлаган ҳисобот ва тадқиқотлар бу чоралар турнирнинг таркибий таъсирини қоплаши эҳтимолдан йироқлиги ҳақида огоҳлантирмоқда.
Тадқиқотчилар ўз мулоҳазаларини тақдим этиш асносида ФИФАнинг иқлим стратегиясини шубҳа остига қўйиб, ташкилотни экологик инқирозни ҳал қилишда "юмуқ кўз"га эга бўлганликда айбламоқда. Барқарорлик бўйича ФИФА томонидан эълон қилинган мажбуриятлар ва турнирни кенгайтириш ёки географик жиҳатдан тарқоқ жойларни танлаш каби ҳақиқий ечимлар ўртасидаги ижобий тафовутлар умумбашарий муаммоларни ҳал этиб бермаслиги таассуфли ҳол эканлигини келтирмоқда.
Нима бўлганда ҳам эртага, 11 июндан жаҳон чемпионатининг катта карвони йўлга чиқади. Унинг иқлимга, шаҳарларнинг тозалигига қай даражада хавф туғдириши ёки умумжаҳон ижтимоий-сиёсий ҳаётига ижобий ёки салбий таъсир кўрсатишини вақт ҳукмига ҳавола этган ҳолда “катта футбол жанги”да Ватанимиз шарафини ҳимоя қилишга чоғланаётган Ўзбекистон миллий терма жамоасига омад тилаб қоламиз.
Тўлқин Рўзиев, ЎзА
