Депутатлар фаолиятининг самарадорлиги ортмоқда

Бухоро маҳаллий Кенгашлари фаолияти: рақамлар ортида қандай натижалар бор?

Халқ депутатлари Кенгашлари фаолиятига баҳо беришда фақат ўтказилган сессиялар ёки қабул қилинган қарорлар сонининг ўзи етарли эмас. Энг муҳим мезон — бу қарорлар одамлар ҳаётида қандай ўзгариш ясади, депутатлик назорати қай даражада натижа берди, аҳолининг қайси муаммолари жойида ҳал этилди? Бухоро вилояти маҳаллий Кенгашларининг 2026 йил биринчи ярим йиллигидаги фаолияти таҳлили айнан шу нуқтаи назардан эътиборга молик манзарани намоён этмоқда.

Бугун Янги Ўзбекистонда давлат бошқарувини халққа янада яқинлаштириш, фуқаролар манфаатини биринчи ўринга қўйиш, маҳаллий вакиллик органларининг масъулияти ва таъсирчанлигини ошириш давлат сиёсати даражасига кўтарилган. Президент Шавкат Мирзиёевнинг ташаббуси билан амалга оширилаётган ислоҳотларда “Халқ давлат органларига эмас, давлат органлари халққа хизмат қилиши керак” деган тамойил мазмунан янги босқичга кўтарилмоқда. Бухородаги маҳаллий Кенгашлар фаолиятида ҳам ана шу ёндашувнинг амалий ифодасини кўриш мумкин.

2026 йил январь–июнь ойларида халқ депутатлари Бухоро вилояти Кенгашининг 8 та сессияси ўтказилиб, уларда 55 та масала муҳокама қилиниб, тегишли қарорлар қабул қилинди. Бироқ бу ерда асосий эътибор рақамнинг ўзига эмас, муҳокама қилинган масалаларнинг мазмунига қаратилиши керак.

Сессияларда давлат органлари раҳбарларининг 14 маротаба ҳисобот ва ахборотлари эшитилгани депутатлик назоратининг мунтазам тус олаётганини кўрсатади. Чунки ҳисобот бериш амалиётининг кучайиши ижро органлари раҳбарларидан қабул қилинган қарорларнинг натижадорлиги учун масъулиятни оширишни талаб қилади. Шунингдек, 22 та қарор ҳудудларни ривожлантириш дастурлари, бош режалар, маҳаллий бюджет, солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларга тааллуқли бўлган. Демак, Кенгаш сессиялари кун тартибидаги масалалар ҳудуднинг иқтисодий салоҳияти, бюджет имкониятлари ва ижтимоий тараққиёти билан бевосита боғланган.

Таҳлилда энг эътиборли кўрсаткичлардан бири — депутатлик сўровлари сони. Вилоят Кенгаши депутатлари томонидан давлат органлари мансабдор шахсларига 55 та депутатлик сўрови юборилган. Бу ўтган йилга нисбатан 15 фоиз кўп. Энг муҳими, 55 та сўровнинг барчасига жавоб олинган. Бу ҳолатни икки жиҳатдан баҳолаш мумкин. Биринчидан, депутатларнинг назорат функцияси фаоллашаётганини кўрсатади. Иккинчидан, ижро органларининг депутатлик сўровларига муносабати ва ҳисобдорлиги кучайиб бораётганини англатади.Шу билан бирга, ижро этувчи ҳокимият органлари раҳбарларига нисбатан чора кўриш бўйича 8 та таклиф киритилиб, уларнинг барчаси бўйича интизомий чора кўрилган. Ҳудудлар кесимида бу кўрсаткичнинг 6 таси Олот тумани, 2 таси Бухоро шаҳри ҳисобига тўғри келган. Бу рақамларнинг ўзиёқ депутатлик назорати энди формал жараён эмас, балки аниқ масъулият ва таъсир механизмларидан бирига айланаётганини кўрсатади.

Таҳлилнинг энг салмоқли қисми маҳаллалардаги депутатлик фаолияти билан боғлиқ. 359 нафар депутатнинг 516 та маҳаллага манзилли бириктирилгани маҳаллий Кенгашларни халққа яқинлаштиришга қаратилган тизимли ёндашувдир. Эътиборли жиҳати — депутатлар бириктирилган маҳаллаларда шунчаки учрашув ўтказиб қолмаган. Барча 516 та маҳаллада ўрганишлар амалга оширилиб, 974 та қабул ташкил этилган ва уларда 6 мингдан зиёд фуқаро қабул қилинган. Ушбу жараёнларда 2 мингдан ортиқ муаммо аниқланган.

Таҳлил шу ерда янада қизиқарли тус олади: аниқланган муаммоларнинг 2 017 тасини маҳалланинг ўзида ҳал этиш чоралари кўрилган. Яъни, муаммонинг катта қисми уни юқори ташкилотга йўналтириш билан эмас, маҳалла, депутат ва масъул ташкилотлар ҳамкорлигида жойида ҳал этиш тамойили асосида кўриб чиқилган. Бу — халқ билан ишлашнинг энг таъсирчан шаклларидан бири. Муаммолар таркиби нимани кўрсатмоқда? Аниқланган муаммолар таркиби ҳам ҳудудларда аҳолини қайси масалалар кўпроқ ўйлантираётганини кўрсатади. 683 та муаммо ижтимоий масалаларга, 754 таси коммунал хизматлар, ободонлаштириш ва инфратузилмага, 51 таси ҳуқуқбузарлик, жамоат тартиби ва хавфсизликка, 470 таси бошқа йўналишларга тўғри келган.

Бу таҳлилдан муҳим хулоса чиқади: аҳолининг кундалик ҳаётидаги энг долзарб масалалар ҳануз коммунал хизматлар, инфратузилма ва ижтимоий ҳимоя билан боғлиқ. Шунинг учун келгусида депутатлик назоратини айнан шу йўналишларда кучайтириш, муаммоларни оқибатини эмас, сабабини бартараф этишга қаратиш муҳим.

Мурожаатларни ўрганиш натижасида 386 нафар фуқаронинг бандлиги таъминлангани алоҳида эътиборга лойиқ. Чунки инсоннинг ишли бўлиши — унинг даромади, оиласи фаровонлиги ва ижтимоий барқарорлигини таъминловчи энг муҳим омиллардан ҳисобланади. Шунингдек, 129 нафар фуқарога субсидия ва кредит ажратилишида, 168 нафар фуқарони ижтимоий дафтарларга киритишда, 32 нафар фуқаронинг уй-жойини таъмирлашда амалий ёрдам кўрсатилган. Демак, депутатлик фаолиятининг натижасини фақат қарорлар сони билан эмас, ишга жойлашган, кредит олган, ижтимоий ҳимояга киритилган ёки уй-жойи таъмирланган инсонлар тақдири билан ҳам ўлчаш мумкин.

Ҳудудларни ривожлантиришга қаратилган 937 та лойиҳа ва объектнинг назоратга олингани, уларнинг 887 таси бевосита жойига чиқиб ўрганилгани ҳам депутатлик назоратининг амалий хусусиятини кўрсатади. Бу ерда яна бир муҳим жиҳат бор: депутатлар объектларни кўриб, муаммони қайд этиш билан чекланмаган. Ўрганишлар натижасида молиялаштириш ва кредит ажратиш, инфратузилма билан таъминлаш каби масалалар бўйича чоралар кўрилган. Демак, назоратнинг янги модели шаклланмоқда: аниқлаш, ўрганиш, масъулни белгилаш, ечим излаш, натижани назорат қилиш. Айнан шу занжир депутатлик назоратини самарали институтга айлантиради.

Таълим муассасаларида ўтказилган 60 та депутатлик ўрганиши давомида 46 та муаммо аниқланган. Улар моддий-техника базаси, ўқув жиҳозлари, иситиш тизими, санитария ҳолати ва кадрлар билан таъминлаш масалаларини қамраб олган.

Соғлиқни сақлаш соҳасида эса 15 та мониторинг ўтказилиб, тиббиёт муассасалари фаолияти, дори-дармон таъминоти, она ва бола саломатлиги ҳамда профилактик тиббий кўриклар ҳолати ўрганилган.

Бу кўрсаткичлар бир ҳақиқатни англатади: депутатлик назорати муаммо катталашиб кетганидан кейин эмас, уни дастлабки босқичда аниқлаш ва бартараф этишга хизмат қилиши керак. Маҳаллаларда 70 та сайёр қабул ва очиқ мулоқот ўтказилган. Бугун рақамлаштириш давлат бошқарувида шаффофликни таъминлашнинг муҳим воситасига айланмоқда.

Вилоят Кенгашининг 55 та қарори “Е-Кенгаш” (“Е-қарор”) тизимида расмий эълон қилинган. Барча 8 та сессия онлайн трансляция қилинган.

Биринчи ярим йиллик якунлари таҳлили шуни кўрсатмоқдаки, Бухоро вилоятида маҳаллий Кенгашлар фаолиятида сессиядан — назоратга, назоратдан — амалий ечимга, мурожаатдан — натижага ўтиш жараёни кучаймоқда. Албатта, барча муаммолар ҳал этилгани йўқ. Аксинча, маҳаллаларда аниқланган 754 та коммунал ва инфратузилма муаммоси шу йўналишдаги вазифалар ҳали салмоқли эканини кўрсатади. Шунингдек, депутатлик сўровлари, назорат тадбирлари ва жойлардаги ўрганишлар натижасини якуний ижрогача етказиш масаласи доимий эътиборни талаб қилади.

Келгуси даврда энг муҳим вазифа — аниқланган муаммоларни шунчаки рўйхатга олиш эмас, уларнинг илдиз сабабларини бартараф этиш, ижро интизомини кучайтириш ва ҳар бир
қарорнинг аҳоли ҳаётидаги самарасини белгилашдан иборат.

Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Янги Ўзбекистонда шаклланаётган янги давлат бошқаруви модели ҳам айнан шуни талаб қилади: халқ эшитилиши, муаммо жойида ўрганилиши, масъул белгиланиши ва натижа албатта таъминланиши керак. Шу маънода, депутатлик мандати — имтиёз эмас, катта масъулият.

Кенгаш қарорининг ҳақиқий қиймати унинг қоғозда борлиги билан эмас, бир инсоннинг муаммоси ҳал бўлгани, бир оиланинг даромади ошгани, бир маҳаллага сув ёки йўл келгани, бир ёш ишли бўлгани билан ўлчанади. Зеро, халқ ишончи рақамлар билан берилади, аммо натижа билан оқланади. Бухорода маҳаллий Кенгашлар фаолиятининг асосий мезони ҳам айнан шу — халқ манфаати ва амалий натижа.

Зариф Комилов, ЎзА мухбири