Банклардаги аҳоли омонатлари 31 фоизга ўсди
Ўзбекистон банк тизимида сўнгги йилларда кузатилаётган ижобий ўзгаришлар молиявий барқарорликни таъминлаш ва иқтисодиётни кредит ресурслари билан қўллаб-қувватлашда муҳим омил бўлиб хизмат қилмоқда.
Марказий банк маълумотларига кўра, 2026 йил 1 май ҳолатига банк тизими активлари, кредит портфели ва аҳоли ҳамда бизнес субъектлари депозитларининг ўсиши давом этмоқда.
Таҳлилларга кўра, банк тизими активлари ҳажми 962,8 триллион сўмга етган бўлиб, ўтган йилнинг шу давридаги 829,8 триллион сўмга нисбатан 16 фоизга ошган. Бу мамлакат иқтисодиётида молиявий воситачилик кўлами кенгайиб бораётганини кўрсатади.
Банкларнинг мажбуриятлари ҳам ўсиш тенденциясини сақлаб қолган. Жумладан, мазкур кўрсаткич бир йил ичида 708,1 триллион сўмдан 818,8 триллион сўмга етган. Натижада активларнинг мажбуриятларга нисбати 117 фоиздан 118 фоизга кўтарилган. Бу эса банк тизимининг умумий молиявий барқарорлиги сақланиб қолаётганидан далолат беради.
Экспертлар эътибор қаратаётган муҳим жиҳатлардан бири — депозитлар ҳажмининг юқори суръатларда ўсиши. Агар 2025 йил 1 май ҳолатига депозитлар ҳажми 339,2 триллион сўмни ташкил этган бўлса, 2026 йилнинг шу даврига келиб бу рақам 444,4 триллион сўмга етди. Яъни, депозитлар бир йилда қарийб 31 фоизга ошган.
Шу билан бирга, банк тизими мажбуриятлари таркибида депозитларнинг улуши ҳам ортиб, 54 фоизга етган. Ўтган йилга нисбатан бу кўрсаткич 6 фоиз бандга юқори. Бу аҳоли ва тадбиркорлик субъектларининг банкларга бўлган ишончи мустаҳкамланаётганини англатади.
Кредит портфели ҳажми ҳам ўсишда давом этмоқда. Бир йил мобайнида кредитлар ҳажми 565,6 триллион сўмдан 629 триллион сўмгача кўпайиб, 11 фоизлик ўсиш қайд этилган. Бироқ, депозитлар кредитларга нисбатан анча тез суръатларда ўсгани натижасида кредит қўйилмаларининг депозитларга нисбати 167 фоиздан 142 фоизгача пасайган.
Иқтисодчилар фикрича, мазкур тенденция ижобий ҳолат ҳисобланади. Чунки банклар кредитлашни ташқи қарз ёки қиммат ресурслар ҳисобига эмас, балки асосан ички маблағлар ва депозитлар ҳисобидан молиялаштириш имкониятини кенгайтирмоқда. Бу эса ликвидлик хавфларини камайтириш ва банк тизимининг узоқ муддатли барқарорлигини таъминлашга хизмат қилади.
Таҳлиллар давлат улуши мавжуд банкларда ҳам, хусусий банкларда ҳам ресурслар мувозанати яхшиланаётганини кўрсатмоқда. Давлат иштирокидаги банкларда кредитларнинг депозитларга нисбати 225 фоиздан 181 фоизгача пасайган бўлса, бошқа банкларда мазкур кўрсаткич 106 фоиздан 99 фоизгача тушган.
Умуман олганда, банк тизимида активлар ва кредитлар ҳажмининг ўсиши билан бир қаторда депозитларнинг янада юқори суръатларда кўпайиши молиявий манбаларнинг мустаҳкамланаётганини кўрсатади. Бу эса нафақат банк секторининг барқарорлиги, балки мамлакат иқтисодиётининг узоқ муддатли ўсиши учун ҳам муҳим замин яратмоқда.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, депозитлар базасининг кенгайиши банкларнинг кредитлаш имкониятларини мустаҳкамлаб, молия секторининг ташқи омилларга қарамлигини камайтирмоқда. Бу эса Ўзбекистон банк тизимининг барқарор ва мувозанатли ривожланаётганини тасдиқловчи муҳим кўрсаткичлардан бири ҳисобланади.
Иқтисодчиларнинг фикрича, депозитлар ҳажмининг ортиши банкларнинг ички молиявий ресурсларини кенгайтиради. Натижада кредитлаш имкониятлари ошади, иқтисодиётнинг турли тармоқларига инвестициялар жалб этилади ва мамлакат молия тизимининг барқарорлиги мустаҳкамланади. Шу боис депозитлар нафақат омонат эгаси учун қўшимча даромад манбаи, балки бутун иқтисодиёт ривожига хизмат қилувчи муҳим молиявий инструмент сифатида баҳоланмоқда.
Шаҳноза Маматуропова, ЎзА
