Ёз жазирамасида уйдаги дори воситаларини қандай сақлаш керак?

Айни кунларда юртимизда кузатилаётган жазирама иссиқ нафақат инсон саломатлигига, балки уйимиздаги дори қутисида сақланаётган медикаментларнинг сифатига ҳам жиддий таъсир кўрсатади. Дори воситаларини нотўғри шароитда сақлаш уларнинг самарадорлигини кескин пасайтириши, кимёвий таркибини ўзгартириши ва айрим ҳолларда фойдаланиш учун мутлақо яроқсиз, ҳатто заҳарли ҳолга келтириши мумкин.

Мутахассисларнинг сўзларига кўра, иссиқ кунларда дори воситаларининг шифобахш хусусиятларини сақлаб қолиш учун бир қатор тавсияларга амал қилиш лозим. Авваламбор, аксарият дорилар учун белгиланган 15-25 градус хона ҳароратини таъминлаш керак. Дориларни дераза токчаси, балкон ёки қуёш нури бевосита тушадиган жойларда қолдирмаслик лозим, чунки ёруғлик ва иссиқлик дори сифатини тез бузади. Совутгичдан фақат йўриқномасида алоҳида 2-8 градус ҳароратда сақлаш талаб этилган дорилар учун фойдаланиш керак, барча дорини ҳам совутгичга қўйиш шарт эмас. Ёз кунлари машина салонидаги ҳарорат 60 градусдан юқори бўлиши мумкинлигини инобатга олиб, дориларни автомобилда қолдирмаслик керак. Намлик юқори бўлган ҳаммом ёки ошхона каби жойларда эмас, аксинча дориларни доимо қуруқ, салқин жойда сақлаш зарур. Дорини бошқа идишларга ўтказмасдан, фақат асл қадоғида сақлаш тавсия этилади. Хавфсизлик мақсадида дори воситаларини доимо болалар қўли етмайдиган ёки қулфланадиган жойларда сақлаш керак.

Дори воситаларининг хавфсизлиги нафақат сақлаш шароитига, балки бозордаги қалбаки маҳсулотлар муаммосига ҳам чамбарчас боғлиқ бўлиб, бу глобал миқёсдаги хавф ҳисобланади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти расмий маълумотларига кўра, дунё фармацевтика бозорида қалбаки дорилар улуши тахминан 10 фоизни ташкил этади.

Даромади паст ва ўртача бўлган мамлакатларда эса бу кўрсаткич анча юқори бўлиб, ҳар ўнта тиббий маҳсулотдан биттаси сифатсиз ёки қалбаки бўлиши мумкин, ҳатто Африка ва Осиёнинг айрим ҳудудларида назорат заифлиги сабабли бу рақам 19 фоиздан 50 фоизгача етиши мумкин. Экспертлар баҳосига кўра, контрафакт медикаментларнинг йиллик жаҳон айланмаси 4,4 миллиард АҚШ долларидан ошиб кетган. Қалбаки дориларнинг хавфи жуда катта: улар кўпинча хавфли токсик аралашмалар, нотўғри фаол моддалар ёки нотўғри дозировкадан иборат бўлиб, оммавий заҳарланишларга, хусусан, хориж йўтал сироплари билан боғлиқ фожиали ҳолатлар каби муаммоларга олиб келиши мумкин.

Бундан ташқари, қалбаки антибиотиклар бактерияларни тўлиқ ўлдирмай, уларнинг мутацияга учрашига ва бутун дунёда дориларга чидамлилик (супербактериялар) муаммосининг тезлашишига сабаб бўлади. Интернет-ресурслар ва лицензиясиз маркетплейслар орқали сотилаётган дорилар ҳам катта хавф туғдиради, чунки ўз жисмоний манзилини яширган сайтлардан сотиб олинган дориларнинг 50 фоизгача қисми қалбаки ҳисобланади. Ҳозирда жиноий гуруҳлар нафақат оддий оғриқ қолдирувчиларни, балки онкологик препаратлар, гормонлар ва қимматбаҳо вакциналарни ҳам сохталаштирмоқда.

Дори воситаларининг сифати ва уларни тўғри сақлаш бевосита инсон ҳаёти ва соғлиғи билан боғлиқ ўта муҳим масаладир. Юқори ҳарорат таъсирида дорининг фаол моддаси парчаланиб, токсик бирикмалар ҳосил қилиши мумкинлиги сабабли, дорининг ранги, ҳиди ёки кўринишида ҳар қандай ўзгариш бўлса, уларни асло ишлатиб бўлмайди. Дори воситаларини харид қилишда ва уларни уй шароитида сақлашда эҳтиёткорлик ва масъулият соғлом турмуш тарзининг гаровидир.

Моҳигул Қосимова, ЎзА