Toshkent – Berlin: strategik sheriklik so‘zdan amalga ko‘chmoqda

Shu kunlardagi xalqaro kun tartibi qator muhim siyosiy voqealarga boy. Xususan, Germaniya Federativ Respublikasi Prezidenti Frank-Valter Shtaynmayyerning O‘zbekiston bo‘ylab safari 17-18-iyun kunlariga belgilangan.

Qayd etish joiz, bu Frank-Valter Shtaynmayyerning yurtimizga uchinchi tashrifi (bunga qadar u 2006-yil TIV rahbari, 2019-yil Federal Prezident sifatida yurtimizga kelgan). Bu galgi muloqotning tarixiy ahamiyati shundaki, endilikda ikki tomonlama munosabat deklarativ xususiyatdan chiqib, 2024-yil sentabr oyida Samarqandda erishilgan keng ko‘lamli kelishuvlarni amaliyotga joriy etish bosqichiga o‘tgan.

Shu ma’noda mazkur oliy darajali tashrifni O‘zbekiston va Germaniya ko‘p qirrali strategik sherikligining o‘ziga xos “amaliy sinovi” va o‘zaro manfaatli hamkorlikning mantiqiy davomi sifatida baholash mumkin.

Siyosiy muloqot

O‘zbekiston va Germaniya o‘rtasidagi diplomatik munosabat 1992-yil 6-mart kuni o‘rnatilgan. Ta’kidlash o‘rinli, GFR mamlakatimiz mustaqilligini tan olgan dastlabki davlatlardan biri.

So‘nggi yillarda oliy darajali muloqot izchil rivojlandi. Xususan, 2019-yil 20-22-yanvar kunlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Berlinga rasmiy tashrif buyurib, Federal Prezident Frank-Valter Shtaynmayyer, Federal Kansler Angela Merkel hamda Bundestag raisi Volfgang Shoyble bilan muzokara o‘tkazgan edi. May oyida esa Frank-Valter Shtaynmayyer javob tashrifi bilan Toshkentga keldi.

Ikki tomonlama aloqa sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilishi 2024-yil 15-16-sentabr kunlari Kansler Olaf Sholsning Samarqandga rasmiy tashrifi bilan uzviy bog‘liq. O‘shanda oliy darajali muzokara yakuni bo‘yicha tomonlar Qo‘shma deklaratsiya qabul qilib, hamkorlikka oid 8 muhim hujjatni imzolagan. Hujjatlar ro‘yxatidan migratsiya va mobillik, veterinariya va chorvachilik, “Yashil Markaziy Osiyo” tashabbusi doirasida suv resurslaridan barqaror foydalanish, muhim xom ashyo resurslari, transport, Parij bitimi doirasida iqlim o‘zgarishi bo‘yicha hamkorlik, shuningdek 2024-2026-yillarga mo‘ljallangan Texnologik sheriklik va sanoat kooperatsiyasi dasturi o‘rin olgan.

Germaniya uchun Markaziy Osiyoning ahamiyati

Germaniya va butun Yevropa Ittifoqi tashqi siyosiy kun tartibida bugun Markaziy Osiyo strategik ahamiyatga ega. Xom ashyo va energiya resurslari bozorini diversifikatsiya qilish, mehnat resurslari ehtiyojini qoplash zarurati Berlinning mintaqa mamlakatlari bilan sheriklikka intilishini faollashtirmoqda.

Ushbu tendensiya YeIning “Global Gateway” dasturi doirasida ham yaqqol namoyon. 2025-yil aprelda Samarqand shahrida bo‘lib o‘tgan birinchi “Yevropa Ittifoqi – Markaziy Osiyo” oliy darajadagi sammitida Bryussel mintaqa uchun keng ko‘lamli investitsiya loyihalarini taqdim etgan. Tashabbuslar asosini Transkaspiy transport yo‘lagini rivojlantirish va muhim xom ashyo resurslari sohasida hamkorlikni kengaytirish tashkil etgan.

Germaniya ushbu umumevropa strategiyasining asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida O‘zbekiston bilan ham ikki tomonlama, ham “Markaziy Osiyo – Germaniya” mintaqaviy muloqoti doirasida alohida ish olib boryapti.

9 milliard yevroga teng hamkorlik

Germaniya Federativ Respublikasi O‘zbekistonning YeI hududidagi eng yirik va ishonchli savdo-iqtisodiy sheriklaridan biridir. O‘zaro tovar aylanmasi 2023-yil tarixda ilk bor 1 milliard yevrolik marradan oshib, 2025-yil yakunida qariyb 1,4 milliard dollarga yetdi. Investitsiya yo‘nalishida ham barqaror va ijobiy o‘sish kuzatilmoqda. 2026-yil boshiga kelib respublikamizda olmon sarmoyasi ishtirokida qariyb 225 korxona muvaffaqiyatli faoliyat yuritmoqda. Soha mutaxassislari ma’lumotiga ko‘ra, birgina 2024-yil Germaniyadan iqtisodiyotimizga jalb qilingan sarmoya miqdori 1,37 milliard dollarni tashkil etdi. Bu jarayonda ustuvorlik sanoat, energetika hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari tarmoqlariga qaratildi.

2024-yil sentabr oyida Samarqand shahrida bo‘lib o‘tgan oliy darajali muzokara yakunida Germaniyaning yetakchi kompaniyalari va banklari bilan jami taxminan 9 milliard yevroga baholangan yirik loyihalar to‘plami shakllantirildi. Bu yakuniy ko‘rsatkich emas, balki izchil ishga tushirilish jarayonidagi istiqbolli tashabbuslar in’ikosidir. Sheriklik “yashil” energetika, kimyo sanoati, muhim xom ashyo resurslarini o‘zlashtirish va mashinasozlik kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.

Bugungi kunda yurtimizda BASF, “Siemens Energy”, MAN, CLAAS, “Knauf” va “GP Günter Papenburg” kabi dunyoga mashhur olmon kompaniyalari turli loyihalarni faol amalga oshirmoqda. Bu milliy iqtisodiyotimizda yuqori texnologik ishlab chiqarishni mahalliylashtirish borasidagi strategik maqsadga to‘liq mos. Bunday hamkorlik nechog‘li amaliy mazmun kasb etishi tomonlar o‘z zimmasiga olgan majburiyatiga sodiqligining asosiy mezonidir.

Mehnat migratsiyasi: Malakali kadrlar almashinuvi

Hamkorlikning alohida ahamiyatga molik ustuvor yo‘nalishlaridan biri — tashqi mehnat migratsiyasi va mobillik sohasidagi sheriklikdir. Germaniya iqtisodiyotida malakali kadrlar yetishmasligi kuzatilayotgani sababli Berlin rasmiy doiralari Markaziy Osiyo mamlakatlari, xususan O‘zbekiston bilan ayni yo‘nalishda tizimli ish olib bormoqda.

2024-yil 15-sentabr kuni Samarqand shahrida Prezident Shavkat Mirziyoyev va Kansler Olaf Shols ishtirokida muhim hukumatlararo hujjat imzolandi. Mamlakatimiz tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov va Germaniya Federal Ichki ishlar va vatanparvarlik vaziri Nensi Fezer tomonidan tasdiqlangan Migratsiya va mobillik sohasida har tomonlama sheriklik to‘g‘risidagi hukumatlararo Bitim davlatimiz rahbarining 2025-yil 4-martdagi qarori bilan mustahkamlanib, 2025-yil 5-mart kuni rasman kuchga kirdi.

Jami 25 moddadan iborat bu hujjat malakali mutaxassislar, jumladan tibbiyot va axborot texnologiyalari (IT) sohasi vakillari, shuningdek talabalar va kasb-hunar ta’limi oluvchilarning Germaniya mehnat bozoriga qonuniy asosda kirib borishini sezilarli darajada soddalashtirdi. Qolaversa, mazkur hujjat ikki tomonlama readmissiya masalasini ham huquqiy jihatdan qat’iy tartibga soldi.

Shu tariqa Germaniya va O‘zbekiston uchun strategik ahamiyatga ega muhim qadam qo‘yildi. Mazkur hujjat GFR mehnat bozoridagi kadrlar ehtiyojini tizimli ravishda ta’minlashga xizmat qiladi. Ikkinchi tomondan esa yurtimiz yoshlariga Yevropa standarti asosida yuqori kasbiy malaka oshirish va xavfsiz, qonuniy bandlik imkoniyatidan foydalanish imkonini beradi. Hozirgi kunda Bitimni amalga oshirish doirasida tibbiyot xodimlarini tayyorlash, kasbiy hamda dual ta’lim tizimi bo‘yicha qo‘shma loyihalar bosqichma-bosqich hayotga tatbiq etilmoqda.

Eng muhimi, barcha faktlar — 2024-yil 17-sentabrdagi Ostona sammiti, Davlatimiz rahbari tomonidan ilgari surilgan tashabbuslar, Xiva forumi hamda “O‘rta yo‘lak” logistik loyihasi xalqaro diplomatik kun tartibi va rasmiy bayonnomalarga to‘liq mos.

Mintaqaviy mezon: “Markaziy Osiyo – Germaniya” formati va Xiva forumi

Sheriklik nafaqat davlatlar aro, balki mintaqaviy miqyosda ham yangi amaliy mazmun bilan boyimoqda. 2024-yil 17-sentabr kuni Ostona shahrida “Markaziy Osiyo – Germaniya” (5+1) formatidagi oliy darajali ikkinchi sammit bo‘lib o‘tdi. Mazkur nufuzli tadbirda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonlarning uzoq muddatli hamkorligini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan qator muhim tashabbuslarni ilgari surdi.

Davlatimiz rahbari o‘z nutqida uzoq muddatli sheriklik Konsepsiyasini qabul qilish, “Markaziy Osiyo – Germaniya” tahliliy markazlari forumini ta’sis etish va ilk yig‘ilishni qadimiy Xiva shahrida tashkil etish, shuningdek yetakchi olmon kompaniyalari bilan Investitsiyaviy-texnologik hamkorlik bo‘yicha “Yo‘l xaritasi” ishlab chiqish zarurligini ta’kidladi.

Mazkur strategik tashabbuslar qisqa fursatda amaliy tasdig‘ini topdi. Xiva shahrida Markaziy Osiyo va Germaniya ekspertlari forumi dastlabki yig‘ilishi muvaffaqiyatli o‘tkazilib, ushbu platforma mintaqalararo muloqotning muhim “fikr markazi” – “think tank” sifatida muntazam faoliyat yuritishiga zamin yaratdi.

Ushbu ko‘p tomonlama format Transkaspiy xalqaro transport yo‘li — “O‘rta yo‘lak”ni rivojlantirish strategiyasi bilan uyg‘un. So‘nggi yillarda ushbu yo‘lak orqali Markaziy Osiyo mamlakatlarining Yevropa bozoriga chiqish imkoniyati kengaymoqda. Bu esa o‘z navbatida Germaniya va boshqa Yevropa davlatlari uchun global logistik diversifikatsiya nuqtai nazaridan yuqori strategik ahamiyat kasb etmoqda.

Xullas, Germaniya Federativ Respublikasi Prezidenti Frank-Valter Shtaynmayyerning O‘zbekistonga navbatdagi rasmiy tashrifi ikki tomonlama munosabat tarixida nafaqat oliy darajali siyosiy muloqotning izchil davomi, balki o‘zaro aloqalar natijadorligining yangi amaliy bosqichi sifatida ulkan ahamiyat kasb etadi.

Mazkur tashrif Samarqand va Ostona sammitlarida poydevori qo‘yilgan strategik kelishuvlar, xususan 9 milliard yevrolik investitsiyaviy loyihalar hamda migratsiya va mobillik sohasidagi hukumatlararo bitimni to‘liq hayotga tatbiq etishga kuchli turtki berishi muqarrar. O‘zbekiston va Germaniya ko‘p qirrali sherikligi yangi sur’atda faollashuvi nafaqat ikki mamlakat farovonligi, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasi barqaror rivojlanishi hamda YeI bilan global transport-logistika, iqtisodiy integratsiyasiga xizmat qiladi.

Muxtasar aytganda, Toshkent va Berlin o‘rtasidagi mustahkam sheriklik O‘zbekistonning zamonaviy tashqi siyosiy strategiyasi naqadar puxta, ko‘p vektorli va milliy manfaatga asoslanganini ko‘rsatsa, Germaniya uchun yurtimiz mintaqadagi eng ishonchli, barqaror va istiqbolli strategik sherikligini yana bir bor yaqqol namoyon etmoqda.

Abduaziz Xidirov, O‘zA