Мемлекет басшысы энергетика саласын дамыту бойынша жаңа басым міндеттер жүктеді
Президент Шавкат Мирзиёевтің төрағалығымен отын-энергетика саласын одан әрі дамытуға арналған басым міндеттер жөнінде видеоселектор форматында жиын өтті.
Мемлекет басшысы кейінгі он жылда энергетика саласында ауқымды реформалар жүзеге асырылғанын атап өтті. Салаға жеке сектор мен шетелдік инвесторларды тарту үшін қажетті құқықтық және ұйымдастырушылық жағдайлар жасалды.
Нәтижесінде энергетика саласына 23 миллиард доллар көлемінде шетелдік инвестиция тартылып, өңірлерде жалпы қуаты 9,5 гигаватт болатын электр станциялары іске қосылды. Сонымен қатар электр және газ желілерін, қосалқы станцияларды, трансформаторлар мен газ тарату құрылғыларын жаңғыртуға 30 триллион сум бағытталды.
Сонымен қатар, жасалған мүмкіндіктерді тиімді пайдалану, жүйені басқару, өңірлерде сұранысты дұрыс жоспарлау және атқарушылық тәртіпті қамтамасыз ету бағытында елеулі кемшіліктердің сақталып отырғаны айтылды.
– Ашық айту керек. Энергетикадағы мәселе қаржыда емес. Қанша қаражат қажет болса, соның бәрін бөліп жатырмыз. Мәселе – жүйені басқаруда, – деді Мемлекет басшысы.
Кейбір өңірлерде инфрақұрылым деңгейі шамалас болғанымен, электр және газбен қамтамасыз ету сапасы айтарлықтай ерекшеленетіні атап өтілді. Бұл, ең алдымен, басшылардың талап қою деңгейі, бақылауы және жеке жауапкершілігінің әртүрлілігімен түсіндірілді.
Биылғы маусым–шілде айларында электр желілерінде шамамен 4 мың апат тіркелген. Соның салдарынан кейбір өңірлерде тұрғындар мен кәсіпкерлер 8–10 сағатқа дейін жарықсыз қалған. Сонымен қатар көптеген аумақта энергия тұтынудың өсуі мен инфрақұрылымға түсетін жүктеме алдын ала есепке алынбаған.
Электр энергиясын жоғалту деңгейі 17,2 пайызды құрайды. Жылдың алғашқы алты айында 4,8 миллиард киловатт-сағат электр энергиясы шығын болған.
Электр мен газды коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйелері (АСКУЭ және АСКУГ) енгізілгеніне қарамастан, жүздеген мың электр және газ есептегіштері орталықтандырылған жүйеге деректер жібермейтіні атап өтілді. Бұл тұтынуды нақты есепке алуға, шығындар мен дебиторлық берешекті азайтуға кедергі келтіруде.
Мемлекет басшысы энергетика жүйесіндегі әрбір басшының жұмысы, ең алдымен, халықтың күнделікті тұрмысы мен кәсіпкерлердің қызметінен көрініс табуы тиіс екенін атап өтті.
Жүйедегі елеулі кемшіліктер үшін Энергетика министрі мен «Худудий электр тармоқлари» компаниясының басшысы қызметінен босатылды. Ал «Миллий электр тармоқлар», «Исиқлик электр станциялари», «Узтрансгаз» және «Худудгазтаъминот» ұйымдарының басшыларына жыл соңына дейін сынақ мерзімі белгіленді.
Энергетика министрлігі, «Худудий электр тармоқлари» және «Узэнергоинспекция» ұйымдарының жаңадан тағайындалған басшылары бүгіннен бастап жұмыстың жаңа тәсілдерін енгізуге міндеттелді.
Жиында электр және газбен жабдықтау жұмыстарын аудан және махалла деңгейінде ұйымдастырудың жаңа жүйесі белгіленді. Әрбір өңір бойынша тұрғындар, кәсіпкерлік субъектілері мен әлеуметтік нысандардың энергия тұтыну балансы жасалады.
Қай махаллада электр желісін, трансформаторды немесе газ тарату құрылғысын жаңарту қажеттігі нақты айқындалады. Апаттардың санын азайту, есептегіштерді бірыңғай жүйеге қосу, энергия шығындары мен берешекті қысқарту бойынша нысаналы бағдарламалар әзірленеді.
Бұл бағытта «Янгиюл» ауданында үлгілік жүйе қалыптастыру тапсырылды. Аудандағы 51 махаллада тұрғындар мен кәсіпкерлердің электр және газға деген айлық, тоқсандық және жылдық қажеттілігі толық зерттеледі.
Қажетті инфрақұрылым, жөндеу жұмыстары және оларды қаржыландыру көздері нақты жоспар негізінде айқындалады. Барлық жұмыстар 1 қазанға дейін аяқталып, атаулы аудан электр және газбен қамтамасыз ету бойынша үлгілі ауданға айналады.
Кейін бұл тәжірибе республиканың барлық аудан-қалаларына енгізіледі. Энергетика саласының басшылары өңірлердегі ең күрделі аудандарға бекітіліп, жұмыстарды жергілікті әкімдіктермен бірлесіп ұйымдастырады.
Сондай-ақ жиында энергетика саласын цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларын кеңінен енгізуге ерекше назар аударылды.
Энергетика министрлігінің құрылымында Отын-энергетика саласын цифрландыру және жасанды интеллектті енгізу орталығы құрылады. Орталық «өндіру – тасымалдау – тарату – жеткізу» тізбегін толық талдап, саланы дамытудың балама сценарийлерін әзірлейді.
АСКУЭ және АСКУГ жүйелерінің деректері жасанды интеллект арқылы талданып, күмәнді тұтыну, энергия шығындары мен берешек жағдайларын автоматты түрде анықтайтын платформа іске қосылады.
Сондай-ақ саладағы әрбір басшы мен қызметкердің жұмысы нақты нәтижелік көрсеткіштер негізінде бағаланады. Негізгі өлшемдер ретінде апаттық және жоспарлы ажыратулар, энергия шығындары, дебиторлық берешек, резервтік қуат көлемі және жөндеу бағдарламаларының орындалуы ескеріледі.
Жиында күзгі-қысқы маусымға дайындық мәселелері де қаралды. Қазіргі уақытта табиғи газ жеткізу қиынға соғатын 1 916 махалла бар.
Бұл аумақтардағы тұрғын үйлердің жылыту жүйесін тұрақтандыру, электр инфрақұрылымын күшейту және қосымша энергия қажеттілігін қамтамасыз ету бойынша нақты есептеулер әзірленеді. Ең алдымен қаржыландыруды қажет ететін махаллалар үшін жеке бағдарлама дайындалады.
Бүгінде 3 миллион 700 мың үй шаруашылығы сұйытылған газ пайдаланады. Жүйе цифрландырылып, ретке келтірілгенімен, сұйытылған газды уақытылы әрі кепілді жеткізу мәселесі толық шешілмегені атап өтілді.
Осыған байланысты сұйытылған газ жеткізу саласына жекеменшік секторды кеңінен тарту тапсырылды. Алғашқы кезеңде бұл бағыттағы жаңа тәжірибе Әндіжан облысында енгізіледі.
Кәсіпкерлерге өздері импорттаған немесе биржадан сатып алған сұйытылған газды халық пен бизнес субъектілеріне жеткізуге мүмкіндік беріледі. Ал әлеуметтік тізілімге енгізілген отбасыларға сұйытылған газ сатып алу үшін субсидия бөлінеді.
Жыл соңына дейін осы бағытта «Әндіжан тәжірибесі» қалыптастырылып, кейін ол басқа өңірлерге де енгізіледі.
Сонымен қатар жыл соңына дейін сұйытылған газ өндірісін жоспарланған 520 мың тоннаның орнына 606 мың тоннаға жеткізу міндеті қойылды.
Бұдан бөлек, тұрғын үйлердің нақты қажеттілігіне қарай газ баллондарының көлемін саралау ұсынылды. Сұйытылған газды тасымалдау, сақтау және тарату жүйесі халықаралық тәжірибе мен стандарттар негізінде қайта қаралады.
Мемлекет басшысы энергетика саласы үшін заманауи білім мен дағдыларға ие мамандар даярлау мәселесіне де ерекше тоқталды.
Қазіргі уақытта 25 техникалық жоғары оқу орнында энергетика мамандықтары бойынша жыл сайын 5,5 мың маман даярланады. Алайда оқу үдерісінің тәжірибемен жеткілікті байланыспауына байланысты түлектердің толыққанды жұмысқа бейімделуі үшін 2–3 жыл уақыт қажет болып отыр.
Осыған байланысты жоғары оқу орындарындағы отын-энергетика бағытындағы білім беру бағдарламаларын толық жаңарту, зертханалар мен оқу полигондарын заманауи талаптарға сәйкестендіру тапсырылды.
Жаңа оқу жылынан бастап үшінші курс студенттерінің жартысы, ал төртінші курс студенттерінің барлығы дуальды білім беру жүйесіне тартылады. Сондай-ақ күн және жел генераторлары, электр қуатын зарядтау құрылғылары мен өзге де жаңа технологиялар бойынша мамандар даярлауға басымдық беріледі.
Отырыс соңында белгіленген міндеттерді қысқа мерзімде әрі сапалы орындау, саладағы атқарушылық тәртіп пен жеке жауапкершілікті түбегейлі күшейту жөнінде жауапты тұлғаларға нақты тапсырмалар берілді.
