Ишончга хиёнат, шаънга тажовуз

Таълим маскани — билим ва тарбия, устоз эса ишонч тимсоли. Аммо ана шу ишончдан шахсий манфаат йўлида фойдаланишга уриниш нафақат ахлоқий меъёрларни, балки қонун талабларини ҳам четлаб ўтишдир. Бухорода юз берган ҳолат эса бу борада яна бир жиддий огоҳлантириш бўлди.

Бухоро шаҳридаги олий таълим муассасаларидан бирида талабага нисбатан номақбул хатти-ҳаракат содир этган 40 ёшли тюторга нисбатан суд томонидан маъмурий жазо тайинланди.

Суд ҳужжатларида қайд этилишича, А.А. 2026 йил 14 август куни тахминан соат 22:00 да университет талабаси бўлган қизга телефон орқали қўнғироқ қилган. У талабани оралиқ назоратларидан ўтказишини айтиб, бунинг эвазига жинсий яқинликни таклиф қилган. Бироқ масала бу билан чекланмаган. Судда аниқланган ҳолатларга кўра, у талабага номақбул, унинг шаъни ва қадр-қимматини таҳқирловчи сўзларни айтган ҳамда шаҳвоний шилқимлик қилган.

Ҳар қандай муносабатда инсоннинг шахсий дахлсизлиги ва эркин иродаси устувор бўлиши керак. Айниқса, устоз ва талаба ўртасидаги муносабатда бу талаб янада муҳим.

Талаба судда берган кўрсатмасида А.А. унга ишқий муносабат ўрнатишни таклиф қилгани ва жинсий алоқа қилишни сўраганини маълум қилган. Бундай таклифдан қўрқиб кетган талаба ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилишини билдирган. Шунга қарамай, суд ҳужжатларига кўра, А.А. талабага қўнғироқ қилишда давом этган ва унинг шаъни ҳамда қадр-қимматини камситувчи сўзларни ишлатган.

Бу ерда эътиборли жиҳат шундаки, инсоннинг “йўқ” деган жавоби ҳар қандай муносабат учун аниқ чегара бўлиши керак. Уни эътиборсиз қолдириш, босим ўтказиш ёки такрорий безовта қилиш эса оддий “шахсий масала” сифатида баҳоланмаслиги лозим.

Жиноят ишлари бўйича Бухоро шаҳар судида мазкур маъмурий иш кўриб чиқилди.

Судда А.А. ўз айбига иқрор бўлган. У университетда ўқитувчи бўлиб ишлашини, воқеа содир бўлган куни маст ҳолатда бўлганини ва талабадан кечирим сўраганини билдирган.

Аммо маст ҳолатда бўлиш содир этилган хатти-ҳаракатни оқламайди. Аксинча, ўз ҳаракати ва унинг оқибатлари учун жавобгарлик ҳар қандай вазиятда ҳам инсоннинг зиммасида қолади.

Устознинг ҳар бир сўзи, ҳар бир ҳаракати талаба учун таъсир кучига эга. Шу боис таълим муассасасидаги муносабатларда касбий одоб, хизмат интизоми ва инсон қадрига ҳурмат биринчи ўринда туриши керак.

Суд қарорига кўра, А.А. Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 41-1-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган шаҳвоний шилқимлик қилиш ҳуқуқбузарлигини содир этган деб топилган. Унга 3 сутка маъмурий қамоқ жазоси тайинланган.

Мазкур қарор яна бир муҳим ҳақиқатни кўрсатади: инсоннинг лавозими, ёши ёки таълим соҳасида ишлаши уни қонундан устун қўймайди. Аксинча, жамият ишончини қозонган касб эгалари ўз хатти-ҳаракатларига янада катта масъулият билан ёндашиши керак.

Олий таълим муассасаси фақат дарс ўтиладиган жой эмас. Бу — ёшларнинг шахсияти шаклланадиган, улар ўз келажагига пойдевор қўядиган муҳит. Шундай экан, бу муҳитда талаба ўзини хавфсиз ва ҳимояланган ҳис қилиши шарт.

Бир инсоннинг номақбул хатти-ҳаракатидан бутун бир касб ёки таълим тизимига баҳо бериш, албатта, нотўғри. Аммо бундай ҳолатлар устоз-мураббийлар учун ҳам, таълим муассасалари раҳбарияти учун ҳам жиддий сабоқ бўлиши керак. Зеро, таълимда билим қанчалик муҳим бўлса, инсон қадри, шахсий дахлсизлик ва ўзаро ҳурмат ҳам шунчалик муҳим.

Бугун судда кўрилган ушбу иш бир кишининг қилмиши билан боғлиқ бўлиши мумкин. Аммо ундан чиқадиган хулоса барча учун бирдек: ишончни суиистеъмол қилишга, инсон шаъни ва қадр-қимматига тажовуз қилишга жамиятда ҳам, таълим муҳитида ҳам ўрин бўлмаслиги керак.

Чунки устознинг энг катта имтиҳони — талабани билим билан баҳолаш эмас, аввало, унинг инсон сифатидаги қадрини ҳурмат қилишдир.

Зариф Комилов, ЎзА мухбири