Yoz jaziramasida uydagi dori vositalarini qanday saqlash kerak?
Ayni kunlarda yurtimizda kuzatilayotgan jazirama issiq nafaqat inson salomatligiga, balki uyimizdagi dori qutisida saqlanayotgan medikamentlarning sifatiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Dori vositalarini noto‘g‘ri sharoitda saqlash ularning samaradorligini keskin pasaytirishi, kimyoviy tarkibini o‘zgartirishi va ayrim hollarda foydalanish uchun mutlaqo yaroqsiz, hatto zaharli holga keltirishi mumkin.
Mutaxassislarning so‘zlariga ko‘ra, issiq kunlarda dori vositalarining shifobaxsh xususiyatlarini saqlab qolish uchun bir qator tavsiyalarga amal qilish lozim. Avvalambor, aksariyat dorilar uchun belgilangan 15-25 gradus xona haroratini ta’minlash kerak. Dorilarni deraza tokchasi, balkon yoki quyosh nuri bevosita tushadigan joylarda qoldirmaslik lozim, chunki yorug‘lik va issiqlik dori sifatini tez buzadi. Sovutgichdan faqat yo‘riqnomasida alohida 2-8 gradus haroratda saqlash talab etilgan dorilar uchun foydalanish kerak, barcha dorini ham sovutgichga qo‘yish shart emas. Yoz kunlari mashina salonidagi harorat 60 gradusdan yuqori bo‘lishi mumkinligini inobatga olib, dorilarni avtomobilda qoldirmaslik kerak. Namlik yuqori bo‘lgan hammom yoki oshxona kabi joylarda emas, aksincha dorilarni doimo quruq, salqin joyda saqlash zarur. Dorini boshqa idishlarga o‘tkazmasdan, faqat asl qadog‘ida saqlash tavsiya etiladi. Xavfsizlik maqsadida dori vositalarini doimo bolalar qo‘li yetmaydigan yoki qulflanadigan joylarda saqlash kerak.
Dori vositalarining xavfsizligi nafaqat saqlash sharoitiga, balki bozordagi qalbaki mahsulotlar muammosiga ham chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu global miqyosdagi xavf hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo farmatsevtika bozorida qalbaki dorilar ulushi taxminan 10 foizni tashkil etadi.
Daromadi past va o‘rtacha bo‘lgan mamlakatlarda esa bu ko‘rsatkich ancha yuqori bo‘lib, har o‘nta tibbiy mahsulotdan bittasi sifatsiz yoki qalbaki bo‘lishi mumkin, hatto Afrika va Osiyoning ayrim hududlarida nazorat zaifligi sababli bu raqam 19 foizdan 50 foizgacha yetishi mumkin. Ekspertlar bahosiga ko‘ra, kontrafakt medikamentlarning yillik jahon aylanmasi 4,4 milliard AQSH dollaridan oshib ketgan. Qalbaki dorilarning xavfi juda katta: ular ko‘pincha xavfli toksik aralashmalar, noto‘g‘ri faol moddalar yoki noto‘g‘ri dozirovkadan iborat bo‘lib, ommaviy zaharlanishlarga, xususan, xorij yo‘tal siroplari bilan bog‘liq fojiali holatlar kabi muammolarga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, qalbaki antibiotiklar bakteriyalarni to‘liq o‘ldirmay, ularning mutatsiyaga uchrashiga va butun dunyoda dorilarga chidamlilik (superbakteriyalar) muammosining tezlashishiga sabab bo‘ladi. Internet-resurslar va litsenziyasiz marketpleyslar orqali sotilayotgan dorilar ham katta xavf tug‘diradi, chunki o‘z jismoniy manzilini yashirgan saytlardan sotib olingan dorilarning 50 foizgacha qismi qalbaki hisoblanadi. Hozirda jinoiy guruhlar nafaqat oddiy og‘riq qoldiruvchilarni, balki onkologik preparatlar, gormonlar va qimmatbaho vaksinalarni ham soxtalashtirmoqda.
Dori vositalarining sifati va ularni to‘g‘ri saqlash bevosita inson hayoti va sog‘lig‘i bilan bog‘liq o‘ta muhim masaladir. Yuqori harorat ta’sirida dorining faol moddasi parchalanib, toksik birikmalar hosil qilishi mumkinligi sababli, dorining rangi, hidi yoki ko‘rinishida har qanday o‘zgarish bo‘lsa, ularni aslo ishlatib bo‘lmaydi. Dori vositalarini xarid qilishda va ularni uy sharoitida saqlashda ehtiyotkorlik va mas’uliyat sog‘lom turmush tarzining garovidir.
Mohigul Qosimova, O‘zA
