Yevropa tajribasi yangi imkoniyatlar yaratishda qo‘l keladi
Bugungi kunda bank xodimi uchun faqat moliyani bilishning o‘zi kamlik qiladi. Zamonaviy bank mutaxassisi raqamli texnologiyalardan xabardor bo‘lishi, mijoz ehtiyojini oldindan seza olishi, xatarlarni to‘g‘ri baholay bilishi va eng muhimi, har bir qaror ortida inson taqdiri turganini anglashi lozim.
Jahon moliya bozoridagi keskin o‘zgarishlar, raqamlashtirish jarayonlarining jadallashuvi, sun’iy intellekt va zamonaviy bank texnologiyalarining hayotimizga chuqur kirib kelishi moliya tizimi oldiga yangi vazifalarni qo‘ymoqda. Bunday sharoitda bank tizimining raqobatbardoshligi, avvalo, unda mehnat qilayotgan mutaxassislarning bilim va salohiyatiga bog‘liqdir.
Shu bois O‘zbekistonda bank-moliya sohasida inson kapitalini rivojlantirish, zamonaviy bilim va ilg‘or xorijiy tajribani o‘rganishga qaratilayotgan e’tibor alohida ahamiyat kasb etmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan mamlakatimizda bank tizimini isloh qilish, xizmatlarni raqamlashtirish, aholi va tadbirkorlik subyektlari uchun moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, zamonaviy boshqaruv usullarini joriy etish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ushbu jarayonlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Aksiyadorlik tijorat “Xalq banki” hamda Moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tarmoqlararo instituti tashabbusi bilan bir guruh o‘zbekistonlik bank xodimlari Chexiya Respublikasidagi Yevropa amaliy fanlar va menejment institutida tashkil etilgan o‘quv-seminarda ishtirok etib qaytdi.
Ular orasida AT “Xalq banki” Buxoro viloyati mintaqaviy markazining Ayollar va oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘limi boshlig‘i o‘rinbosari Nargiza Latipova ham bor.
— Bugungi bank xodimi kechagi bilim bilan ertangi mijoz ehtiyojini qondira olmaydi, — deydi N.Latipova. — Shu bois malaka oshirish, dunyodagi eng yaxshi tajribalarni o‘rganish va ularni amaliyotga tatbiq etish muhim. Chexiyadagi o‘quv-seminari biz uchun oddiy dars emas, balki bank tizimiga yangicha nigoh bilan qarash imkonini bergan katta tajriba maktabi bo‘ldi.
Chexiya tajribasi bilan O‘zbekistondagi jarayonlarni qiyoslaganda, eng avvalo, raqamli xizmatlardagi yondashuvlar e’tiborni tortadi.
Chexiyada bank xizmatlarining aksariyati masofadan turib amalga oshiriladi. Mobil ilovalar, onlayn-banking, raqamli identifikatsiya kabi vositalar mijozning bankka borish zaruratini keskin kamaytirgan. Ya’ni, bank mijozni kutib o‘tirmaydi — bank xizmatining o‘zi mijozga yetib boradi.
O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda bu yo‘nalishda ulkan o‘zgarishlar ro‘y bermoqda. Mobil bank xizmatlari, onlayn to‘lovlar, masofaviy xizmat ko‘rsatish, raqamli mahsulotlar va avtomatlashtirilgan tizimlar tobora kengaymoqda.
Farqi shundaki, Chexiyada raqamli bank madaniyati ancha oldin shakllangan bo‘lsa, O‘zbekistonda bu jarayon juda yuqori sur’atlarda kechmoqda. Bugun mamlakatimizda raqamlashtirish shunchaki texnologik yangilanish emas, balki bank va mijoz o‘rtasidagi munosabatlarning yangi modeliga aylanmoqda.
Yevropa banklarining yana bir muhim jihati — mijozga yo‘naltirilganlikdir. Bank uchun mijozning nafaqat qancha mablag‘ saqlayotgani yoki qancha kredit olayotgani, balki uning ehtiyoji, vaqti, imkoniyati va moliyaviy xavfsizligi ham muhim sanaladi.
Bu jihat O‘zbekiston uchun ham ayniqsa dolzarb. Zero, Xalq banki faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biri aholi, xotin-qizlar va oilaviy tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashdan iborat.
Chexiyada kichik va o‘rta biznesni moliyalashtirishda xatarlarni oldindan baholash, kredit tarixini tahlil qilish hamda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlaridan samarali foydalanishga katta e’tibor qaratiladi.
O‘zbekistonda esa tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. Ayniqsa, xotin-qizlarning tadbirkorlik tashabbuslarini rag‘batlantirish, oilaviy biznesni rivojlantirish va aholi daromadlarini oshirishga qaratilgan moliyaviy mexanizmlar yil sayin takomillashib bormoqda.
Demak, Chexiya tajribasi — mexanizmni, O‘zbekiston tajribasi esa uni keng aholi qatlami manfaatlariga yo‘naltirish imkoniyatini namoyon etmoqda.
Seminarda e’tibor qaratilgan yana bir muhim masala — bank tavakkalchiliklarini boshqarishdir.
Chexiya Markaziy banki tomonidan prudensial nazoratning kuchli yo‘lga qo‘yilgani, inflyatsiya jarayonlarini kuzatish, banklar likvidligini ta’minlash va moliyaviy barqarorlikni saqlash mexanizmlari ishtirokchilarda katta qiziqish uyg‘otdi.
O‘zbekiston bank tizimida ham risklarni boshqarish, kredit portfeli sifatini yaxshilash, muammoli kreditlar ulushini kamaytirish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash borasida yangi yondashuvlar joriy etilmoqda.
Bu borada Yevropa tajribasidan olinadigan eng muhim saboq shuki, muammoni bartaraf etishdan ko‘ra, uning yuzaga kelish ehtimolini oldindan aniqlash samaraliroqdir.
Zamonaviy bankning kuchi ham shunda — u nafaqat mablag‘ni taqsimlaydi, balki tavakkalchiliklarning ham oldini oladi.
Yevropa ta’lim modelining yana bir o‘ziga xos jihati — bilimni amaliyot bilan uyg‘unlashtirishdir.
Seminar davomida nazariy ma’lumotlar hayotiy bank keyslari bilan bog‘landi, ishtirokchilardan muayyan vaziyatlarda mustaqil qaror qabul qilish talab etildi.
Bu usul O‘zbekiston bank tizimi uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki kitobda yozilgan qoida bilan hayotdagi murakkab moliyaviy vaziyatni hal qilish o‘rtasida katta farq bor. Bilim — imkoniyat, amaliyot esa natijadir. Shu bois xorijiy tajribani o‘rganishning eng katta qiymati ham aynan undan o‘z ish jarayonida foydalana bilishda namoyon bo‘ladi.
Nargiza Latipova uchun ushbu safarning ahamiyati, avvalo, o‘rganilgan tajribani o‘z ish faoliyatiga tatbiq etish bilan bog‘liqdir.
Ayniqsa, xotin-qizlar va oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashda raqamli xizmatlardan keng foydalanish, mijozning ehtiyojini chuqur o‘rganish, moliyaviy xatarlarni baholash va xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish borasidagi yondashuvlar amaliy ahamiyatga ega.
Buxoroda tadbirkorlik bilan shug‘ullanish istagidagi xotin-qizlar, o‘z biznesini boshlayotgan oilalar va moliyaviy ko‘makka ehtiyoj sezayotgan fuqarolar uchun bank xizmati qanchalik tushunarli, tezkor va qulay bo‘lsa, uning ijtimoiy samarasi ham shunchalik yuqori bo‘ladi.
Shu nuqtayi nazardan, Chexiyada olingan bilimlar minglab kilometr uzoqda qolib ketadigan nazariy ma’lumot emas. Ularning haqiqiy qiymati Buxoroda bir tadbirkor ayolga o‘z biznesini boshlashda, bir oilaga daromad manbaini yaratishda, bir mijozga vaqt tejashda namoyon bo‘ladi.
Bugun dunyoda banklar o‘rtasidagi raqobat faqat kapital yoki texnologiya bilan emas, balki inson kapitali bilan ham o‘lchanmoqda.
Zamonaviy dasturni sotib olish, texnologiyani joriy etish mumkin. Ammo uni samarali ishlata oladigan, mijoz bilan to‘g‘ri muloqot qila oladigan, muammoga yechim topadigan va yangilikka intiladigan mutaxassisni tayyorlash uchun vaqt va tizimli mehnat zarur. Shu bois Davlat rahbari tomonidan inson kapitalini rivojlantirish, ta’lim va malaka oshirish tizimini takomillashtirish, zamonaviy kasb va ko‘nikmalarni egallash uchun sharoit yaratishga alohida e’tibor qaratilayotgani bejiz emas. Chexiyadagi o‘quv-seminari ana shu siyosatning amaliy ifodalaridan biri sifatida bank xodimlariga Yevropa tajribasini bevosita o‘rganish, uni O‘zbekiston sharoiti bilan qiyoslash va eng samarali jihatlarini milliy amaliyotga moslashtirish imkonini berdi. Zero, taraqqiyotning eng ishonchli formulasi — ilg‘or tajribani o‘rganish, uni milliy manfaatlar bilan uyg‘unlashtirish va natijani inson hayotida namoyon etishdir.
Bugun Chexiyada o‘rganilgan har bir yangi yondashuv ertaga Buxoroda yangi xizmat, yangi qulaylik, yangi tadbirkorlik imkoniyatiga aylanishi mumkin. Shu ma’noda, ushbu safarning eng katta natijasi sertifikat yoki o‘quv-seminarida ishtirok etganlik haqidagi hujjat emas. Eng katta natija — dunyo tajribasini o‘zlashtirgan mutaxassisning o‘z yurtiga qaytib, olgan bilimini odamlar manfaatiga yo‘naltirishidir. Chunki bank binosida zamonaviy texnologiyalar qancha ko‘p bo‘lmasin, uning haqiqiy qiyofasini baribir inson belgilaydi. Bilimli, izlanuvchan va zamon bilan hamnafas mutaxassis esa har qanday tizimni taraqqiyot sari yetaklaydi.
Zarif Komilov, O‘zA muxbiri
