Туркия ва яна 7 давлат Исроилнинг Ғазо режасини рад этишини қоралади
Туркия, Миср, Индонезия, Иордания, Покистон, Қатар, Саудия Арабистони ва Бирлашган Араб Амирликлари Исроилнинг АҚШ Президенти Дональд Трамп бошчилигидаги Тинчлик кенгаши томонидан Ғазо учун ишлаб чиқилган 15 банддан иборат режани амалга оширишдан бош тортишини қоралади.
8 давлат ташқи ишлар вазирлари имзолаган қўшма баёнотда Исроилнинг мазкур позицияси тинчлик жараёнига жиддий тўсқинлик қилаётгани таъкидланиб, Ғазо режасини зудлик билан амалга ошириш ва минтақада икки давлатли ечим асосида барқарор тинчлик ўрнатишга чақирилган. Исроилнинг БМТ Хавфсизлик Кенгаши резолюцияси билан маъқулланган режани амалга оширишга қаратилган йўл харитаси ҳамда Фаластин давлатини рад этиши қораланган.
Ҳужжат муаллифлари фикрича, бундай ёндашув режа ижросига таҳдид солиб, ҳудудда тинчлик ўрнатиш ва урушни якунлаш саъй-ҳаракатини хавф остида қолдиради.
Йўл харитаси Ғазо тикланишнинг асосий босқичини назарда тутади
Фаластин гуруҳлари томонидан қабул қилинган йўл харитаси Миср, Қатар, Туркия, АҚШ, Ғазо бўйича Олий вакил ҳамда Тинчлик кенгашининг дипломатик ва воситачилик саъй-ҳаракати натижасида ишлаб чиқилган. Ҳужжатда Исроил кучлари Ғазодан чиқарилиши, ҳудудга Халқаро Барқарорлик кучлари жойлаштирилиши, маъмурий ваколат Ғазо Миллий бошқарув қўмитасига топширилиши, қуролсизланиш ва ҳудудни қайта қуриш чоралари акс этган.
Секторни қайта тиклаш учун муҳим мазкур режа “ҳаётий муҳим бурилиш нуқтаси” сифатида баҳоланган. Исроил ташаббусни рад этгани ва режа ижросини кечиктираётгани ҳудуддаги вазиятни янада оғирлаштириши, урушни тугатиш жараёнини издан чиқариши мумкинлиги қайд этилган. Шу муносабат билан АҚШ жараёнда фаол иштирок этиши муҳимлигига урғу берилган. Вашингтондан режада белгиланган мажбурият бажарилишини таъминлаш ва тўсқинликнинг олдини олишга қатъий интилиш сўралган.
Ғазодаги оғир гуманитар вазиятни бартараф этиш, хавфсизликни таъминлаш ва қайта қуришни бошлаш учун режани тўлиқ ва зудлик билан амалга ошириш зарурлиги айтилган.
Фаластин давлатини барпо этиш талаби
Баёнотда Фаластин халқининг халқаро ҳуқуқ асосида ўз тақдирини ўзи белгилаш ва мустақил давлат барпо этиш ҳуқуқи қўллаб-қувватланган. Фаластин давлати барпо этилишига тўсқинлик қиладиган ҳар қандай ҳаракат, жумладан бир томонлама қадам рад этилган. Адолатли ва кенг қамровли тинчликка фақат икки давлатли ечим орқали эришиш мумкинлиги кўрсатилган. Яъни, 1967 йил чегараси асосида, пойтахти Шарқий Қуддус бўлган мустақил ва суверен Фаластин давлатини барпо этиш назарда тутилмоқда.
Тинчлик кенгаши шошилинч чора кўришга чақирилмоқда
8 давлат Тинчлик кенгашининг Ғазо жараёнидаги ўрнини муҳим, деб баҳолаб, барча томонларни режа амалга ошиши ва иккинчи босқичга ўтилишини қўллаб-қувватлашга чақирди. Кенгашга эса АҚШнинг фаол кўмаги билан яхлитлигини сақлаган ҳолда режани амалга оширишга нисбатан мавжуд тўсқинликни бартараф этиш учун ваколати доирасида “шошилинч ва аниқ чоралар” кўриш тавсия этилди.
Трампнинг 15 банддан иборат режаси нимани назарда тутади?
Дональд Трамп 30 июль куни ҲАМАС ва Ғазодаги бошқа қуролли гуруҳларни тўлиқ қуролсизлантириш назарда тутилган келишувни “барқарор тинчлик ва хавфсизлик сари қўйилган дадил қадам” дея баҳолади. Февраль ойида ташкил этилган АҚШ бошчилигидаги Тинчлик кенгаши томонидан ишлаб чиқилган режанинг биринчи босқичида ҲАМАСнинг оғир қуроллари, ҳарбий ишлаб чиқариш объектлари, қурол омборлари ва ер ости йўллари тармоғини йўқ қилиш кўзда тутилган. Кейинги босқичда Ғазонинг кундалик бошқарувини Тинчлик кенгаши назорати остида ишлайдиган фаластинлик технократлардан иборат қўмитага топшириш режалаштирилган.
40 давлат иштирокидаги Тинчлик кенгаши таркибида Исроил ва айрим араб давлатлари бор, Фаластин вакиллари йўқ. Бош вазир Биньямин Нетаньяху ҲАМАСнинг нафақат оғир, балки енгил қуроллари ҳам йўқ қилиниши зарурлигини билдирди. Шунингдек, “Мен бош вазир бўлиб турган эканман, Фаластин давлати барпо этилмайди”, деган.
Ғазо ва Ғарбий Соҳилда вазият оғирлигича қолмоқда
Исроил ва ҲАМАС ўртасида ўт очишни тўхтатиш эълон қилинганига қарамай, Ғазога ҳужум давом этган. Сектор Соғлиқни сақлаш идораси маълумотига кўра, ўт очиш тўхтатилиши эълон қилинган октябрь ойи ўрталаридан буён камида 1 258 киши ҳалок бўлган, 4 139 одам яраланган. Вайрона остидан 800 га яқин инсоннинг жасади олиб чиқилган.
Ғарбий Соҳилда ҳам Исроил армияси ва исроиллик кўчманчилар ҳаракати давом этяпти. Фаластин ахборот агентлиги маълумотига кўра, Исроил кучлари Наблус ва Байтуллаҳм атрофидаги аҳоли манзилларига рейд ўтказган. Кўчманчилар эса Рамаллоҳ, Ал-Бира ва Байтуллаҳм атрофида фаластинликларга тегишли мулк ва қишлоқ хўжалиги ерларига зарар етказган. Шунингдек, Исроил вазирлари ва депутатлари Жанин жануби-ғарбидаги Арраба яқинида Эмек Дотан номли янги Исроил аҳоли манзили ташкил қилиниши муносабати билан ўтказилган тадбирда иштирок этган.
Ғазо соғлиқни сақлаш идораси маълумотига кўра, 2023 йил октябридан буён ҳудудда камида 73 386 инсон ҳалок бўлган, 174 250 киши яраланган. Хуллас, Ғарбий Соҳилдаги вазият ва Исроилнинг Фаластин давлатини рад этишга қаратилган позицияси Трамп режаси кейинги босқичи ижросини сўроқ остига қўйган.
Нодира Қаюмова, ЎзА
