Тошкент ва Минск: стратегик ишончнинг янги уфқи
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2026 йил 8-9 июль кунлари Беларус Республикасига расмий ташрифи икки мамлакат муносабатининг сифат жиҳатидан янги босқичини белгилайди. Бу сафар анъанавий дипломатик тадбир бўлиб қолмасдан, савдо-иқтисодий ҳамкорликни саноат кооперацияси, транспорт-логистика интеграцияси, энергетика ва инсон капитали соҳаларидаги узоқ муддатли стратегик иттифоққа айлантириш йўлидаги изчил сиёсатнинг мантиқий давоми сифатида намоён бўлмоқда.
Дипломатик пойдевор: ишончнинг янги кўлами
Беларусь раҳбари Александр Лукашенко ушбу ташрифни “босқич ва тарихий воқеа” дея баҳолаб, Ўзбекистонни “ҳал қилувчи шерик” сифатида таърифлаган. Ўз навбатида мамлакатимизнинг Беларусдаги Фавқулодда ва мухтор элчиси Раҳматулла Назаров ҳам муносабатни сифат жиҳатидан юқори даражага олиб чиқишга қатъий тайёргарлик ҳақида баёнот берди.
– Ўзбекистон жиддий мақсадни кўзламоқда, муносабатни янада юқори даражага олиб чиқмоқчимиз, – дейди Раҳматулла Назаров БелТА мухбирига. – Икки мамлакат иқтисодиёти рақобатлашмайди, аксинча бир-бирини тўлдиради.
Бу формула икки давлат иқтисодий стратегияси асосини ташкил этади ва айнан шу тамойил яқин ойларда кутилаётган йирик битимларга сиёсий ишора беради. Мулоқотнинг яна бир жиҳати – ҳудудлар аро ҳамкорлик мисли кўрилмаган миқёсда фаоллашуви. Минскда ўтказиладиган Учинчи минтақалар форуми доирасида ўлкамизнинг барча 14 ҳудуди – 12 вилоят, Қорақалпоғистон Республикаси ва Тошкент шаҳридан делегациялар иштирок этиши кўзда тутилган. Беларусь элчиси Александр Огородников таъкидлаганидек, анжуманнинг миқёси “жуда кенг”, тадбир томонлар орасидаги савдо айланмаси 2026 йил дастлабки беш ойида 32 фоиздан кўпроқ ўсиши сингари ижобий суръат билан уйғун тарзда кечади.
Иқтисодиёт ва озиқ-овқат хавфсизлиги
Икки томонлама савдо-иқтисодий шериклик сўнгги йилларда барқарор ва жадал ўсиш йўлига чиқди. 2025 йил якунига кўра, ўзаро товар айирбошлаш 25 фоиз ошиб 965 миллион долларни ташкил этди. Таққослаймиз: бу кўрсаткич 2024 йил 774 миллион, 2023 йил 654,7 миллион доллар эди. Жорий йил биринчи чорагидаёқ ўсиш суръати янада тезлашиб, савдо айланмаси қарийб 50 фоиз кўтарилган ҳолда, 259,7 миллион долларга етди. Мазкур натижа Амирсой тоғ курорти мезбонлигида ўтган Ҳукуматлараро комиссия 12-йиғилишида расман қайд этилган. Мажлис якунида томонлар 2030 йилга қадар савдо айланмасини 2 миллиард долларга етказиш, яъни жорий миқдорни икки баробар ошириш мақсадини келишиб олган.
Сонлар ортида институционал ўзгариш турибди. Бугунги кунда Ўзбекистонда Беларусь капитали иштирокида 245 корхона, Беларусда эса ўзбек сармояси билан ташкил этилган 110 компания фаолият юритмоқда. Қўшма инвестиция лойиҳалари қиймати 341 миллион долларга тенг. Беларусь Бош вазири ўринбосари Виктор Каранкевич маълумотига кўра, томонлар ҳозир 2026-2030 йилларга мўлжалланган йўл харитасини якунлаш босқичида турибди. Ҳужжат саноат кооперацияси, электротехника, тиббиёт буюмлари, IТ-ечимлар ва енгил саноатда умумий занжирни чуқурлаштиришга қаратилган.
Озиқ-овқат хавфсизлиги йўналиши алоҳида стратегик устуворликка айланди. 2026 йил 23 февраль куни Тошкентда имзоланган қишлоқ хўжалиги вазирликлари ўртасида махсус баённомада Беларусдан Ўзбекистонга сут, гўшт ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари етказиб бериш бўйича аниқ ҳажм қатъий белгиланган. Бундан ташқари, Беларусь раҳбари ўзбек аграр мутахассисларига Витебск ва Могилёв вилоятларидан ер ажратиш ҳамда етиштирилган маҳсулотни бевосита Ўзбекистонга олиб кетиш, Барановичи пахта комбинатида эса Ўзбекистон пахтаси ва жунини қайта ишлаш таклифларини билдирган. Айни саъй-ҳаракат анъанавий товар алмашинувидан агросаноат интеграциясига ўтилаётганининг аниқ мисолидир.
Саноат, технология ва келажак энергетикаси
Икки давлат муносабати саноат ўзаги Нурафшон шаҳридаги Минск трактор заводи (МТЗ) қўшма йиғув ишлаб чиқариш мажмуасида мужассам. Қуввати 80-212 от кучига эга “Беларусь” тракторлари чиқарувчи бу корхона доирасида МТЗ Ўзбекистонга 3000 дан кўп тайёр техника воситаси ва трактор тўплами етказиб бериш назарда тутилган шартнома талабини бажармоқда. Бунга қўшимча равишда Тошкент вилоятидаги “Eltech” саноат технология паркида сим-ўтказгич маҳсулотлари ишлаб чиқарадиган қўшма корхона ишга тушган, енгил саноат ва пойабзалчиликда беларус дизайни ҳамда ўзбек хом ашёсини бирлаштирган кооперация лойиҳалари йўлга қўйилган. Ҳамкорлик модели энди товар алмашинувидан саноат интеграциясига ўтмоқда – локализация, ўзаро сармоя ва технология занжирини бирлаштириш асосий вазифага айланган.
Юқори технология соҳасидаги ҳамкорлик ҳам чуқур илдизга эга. “IT Park Uzbekistan” лойиҳаси 2019 йил ташкил этилганда Беларусь Юқори технологиялар парки тажрибаси андоза вазифасини ўтаган. Ҳозир ушбу мажмуада рақамли банк, электрон соғлиқни сақлаш ва саноат автоматлаштириш бўйича қўшма ечимлар шакллантирилмоқда. Соғлиқни сақлаш йўналишида эса Тошкентдаги Республика қон қуйиш маркази негизида Регенератив тиббиёт маркази – пояли ҳужайра инновацион ишлаб чиқаришини йўлга қўйишга қаратилган қўшма лойиҳа муҳим рамзий ва амалий аҳамиятга эга.
Инфратузилма, инсон капитали ва стратегик хулоса
Транспорт-логистика замонавий шерикликнинг амалий ўлчовига айланган. 2025 йил икки мамлакат ўртасида ташилган юк оғирлиги 796,6 минг тоннадан ошиб, олти фоиз ўсди. Элчи Назаров иқтисодий дипломатиянинг янги устунларидан бири сифатида “Беларусь – Россия – Қозоғистон – Ўзбекистон – Афғонистон – Покистон” мультимодал транспорт йўлаги бўйича музокара фаоллашганини таъкидлади. Энди икки давлат маҳсулотлари Жанубий Осиё бозорига чиқиши учун йўл очилади, транзит тарифи мувофиқлашади, етказиб бериш муддати қисқаради.
Инсон капитали ва таълим шерикликнинг интеллектуал пойдеворидир. Беларусь Таълим вазирлиги маълумотига кўра, мамлакатда таҳсил олаётган 35 000 дан ортиқ хорижий талабанинг тахминан ўн фоизи Ўзбекистон фуқаролари. Тошкентда фаолият юритаётган Беларусь – Ўзбекистон қўшма амалий ва техник малака институти бугунги кунда муҳандис-техник ходим тайёрлаш бўйича муҳим марказга айланган. Беларусь таълим вазири Андрей Иванец ҳамда Ташқи ишлар вазири ўринбосари Олимжон Абдуллаев иштирокида 9 июнь куни Минскда бўлиб ўтган музокарада икки томонлама диплом тизимини жорий этиш, академик мобиллик кўламини кенгайтириш ва қўшма илмий тадқиқот дастурларини молиялаштириш масалалари бўйича аниқ келишувга эришилган.
Ўзаро муносабатнинг маънавий ўлчови ҳам жуда муҳим. Беларусь раҳбари Иккинчи жаҳон уруши йилларида ўзбек халқи беларусларга кўрсатган меҳмондўстликни эслатиб, бугун Беларусь меҳнатсевар ўзбекларни “қадрли биродарлар” сифатида кутиб олишга тайёрлигини айтди. Бундай тарихий хотира ва ўзаро ҳурмат алоқаларга қатъий гуманитар мустаҳкамлик бағишлайди.
Хулоса қилиб айтганда, 8-9 июль кунлари Минскда ўтадиган юқори даражадаги музокаралар Тошкент ва Минск ҳамкорлигини алоҳида битимлар йиғиндисидан қатъий институционал тузилмага айлантиради. Савдо айланмаси 2 миллиард долларга қараб илгарилаши, МТЗ ва кабель ишлаб чиқариш лойиҳалари, транспорт йўлаклари ва олий таълимдаги қўшма дастурлар бир-бирини ўзаро тўлдирувчи икки иқтисодиёт мантиғига бўйсунади. Ўзбекистон ва Беларусь олдида турган вазифа мавжуд салоҳиятни асл натижага айлантириш, яъни оилаларимиз фаровонлиги ҳамда ҳудудларимиз ривожини таъминлаш. Президент Шавкат Мирзиёевнинг расмий ташрифи шу стратегик йўналишнинг янги, тарихий босқичини бошлаб бериши шубҳасиз.
Абдуазиз Хидиров, ЎзА
