Сенат Раиси: Коррупцияга қарши курашиш умуммиллий ҳаракатга айланиши керак
Сенат ялпи мажлисида Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан тақдим этилган Ўзбекистон Республикасида Коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маъруза кўриб чиқилди.
Мазкур масала бўйича Сенат Раиси Танзила Норбоева муносабат билдирди:
– Коррупцияга йўл қўймаслик ижтимоий-иқтисодий барқарорликнинг муҳим шартидир. – Давлатимиз раҳбари бошчилигида коррупцияга шароит яратиб бераётган тизимли сабаб ва омилларни бартараф этиш бўйича қатъий чоралар кўрилмоқда.
Айниқса, ўтган йилдан бошлаб бу борадаги ишлар мутлақо янги босқичга кўтарилди. Ҳудудлар ва қуйи тизимларга эътибор кучайтирилди. Миллий маърузада амалга оширилган ишлар аниқ рақам ва мисоллар асосида очиб берилган. Унда коррупциянинг олдини олиш, масъулиятни кучайтириш зарур бўлган соҳалар ва ҳудудлар алоҳида қайд этилган. Жумладан, Андижон, Тошкент, Қашқадарё, Самарқанд вилоятлари, таълим, тиббиёт, ҳокимликлар ва банк тизимидаги ҳолатларга эътибор қаратилган.
Ўтган йилда 7 минг 517 нафар шахс коррупцияда айбланиб, жиноий жавобгарликка тортилган. Бу 2024 йилга нисбатан 200 нафарга кўп. Ушбу салбий кўрсаткичлар ҳудуд ва соҳа раҳбарларини, коррупцияга қарши комплаенс назорат учун масъул тузилмаларни жиддий ташвишга солиши ва амалий ҳаракатларга ундаши лозим.
Кўрилаётган тизимли чораларга қарамасдан, норма ижодкорлигида коррупциявий омилларга йўл қўйиш ҳолатлари ҳамон учрамоқда. Ўтган йили коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилган 2 минг 233 норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасининг 560 тасида коррупциявий омиллар аниқланган. Бу ҳолат тегишли соҳаларнинг биринчи раҳбарларидан жиддий чоралар кўришни талаб этади.
Коррупциявий омилларга эга ҳужжатлар энг кўп аниқланган соҳалар қаторида Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Ёшлар ишлари агентлиги, Рақамли технологиялар вазирлиги, Маданият вазирлиги, Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси каби ташкилотлар қайд этилган.
Бу масалада фақат танқид билан чекланиб қолмаслик керак. Вазирлик ва идораларда норма ижодкорлиги учун масъул ходимларни ўқитиш, уларга методик ва амалий ёрдам кўрсатиш зарур.
Коррупцияга қарши экспертизадан ўтказилмаган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар бўйича масъул мансабдор шахсларнинг жавобгарлигини таъминлаш юзасидан қонунчиликни такомиллаштириш лозим. Адлия вазирлиги ва Коррупцияга қарши курашиш агентлигидан қисқа муддатларда бу борада аниқ таклиф ва механизмлар ишлаб чиқиш кутилади.
Айрим ташкилотларда коррупцияга қарши курашиш ишлари ўз ҳолига ташлаб қўйилгани ҳам кузатилмоқда. Жумладан, “Ўзсувқурилиш”, “Тошкент Инвест Компанияси”, “Ўзбекэкспертиза”, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси, “Кўприкқурилиш”, Хорижий инвестицияларни жалб этиш агентлиги, “UzAssets” инвестиция каби компанияларда коррупцияга қарши курашиш ишлари қониқарсиз, деб баҳоланган.
Коррупцияга қарши курашиш ишлари самарадорлиги ва очиқлик даражасини рейтинг баҳолаш натижаларига кўра паст кўрсаткич қайд этган ташкилотлар Сенатнинг масъул қўмиталари, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ва бошқа масъул идораларнинг доимий эътиборида бўлиши керак.
Коррупцияга қарши курашиш агентлиги очиқлик индексида “қизил” тоифага кирган давлат органлари ва ҳудудлар бўйича алоҳида “йўл хариталари” ишлаб чиқиши, уларнинг ижроси юзасидан маълумотларни ҳар чорак якуни бўйича Миллий кенгашга киритиб бориши зарур.
Соҳа ва тармоқларда комплаенс назорат тузилмалари фаолияти йўлга қўйилгани коррупциявий омилларни аниқлашда муҳим натижа бермоқда. Бироқ, бу тизим ҳали дастлабки босқичда. Шу боис, унинг самарадорлигини янада ошириш талаб этилади.
Комплаенс хизмати ходимлари учун минимал талаблар ва намунавий низомни такомиллаштириш билан бирга, уларнинг фаолиятини баҳолаш мезонларини, жумладан, KPI тизимини ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқ. Айниқса, соғлиқни сақлаш, таълим, коммунал соҳа, маҳаллий ҳокимликлар ва банк тизимидаги комплаенс назорат тузилмалари фаолиятига алоҳида эътибор қаратиш лозим.
Давлат органлари ва ташкилотларида коррупцияга қарши ички назорат тизими томонидан аниқланган қонунбузилишлар, киритилган тақдимномалар ва уларнинг ижросини ягона электрон мониторинг тизими орқали назорат қилишни йўлга қўйиш зарур.
Умуман олганда, коррупцияга қарши курашиш умуммиллий ҳаракатга айланиши керак. Бу вазифани фақат Коррупцияга қарши курашиш агентлиги зиммасига юклаб қўйиш мумкин эмас. Агентлик мувофиқлаштиради, умумлаштиради, амалий ёрдам кўрсатади ва чоралар кўриш бўйича тавсиялар беради. Аммо бу жараёнда парламент, маҳаллий кенгашлар, ижро органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва жамоатчилик фаол иштирок этиши лозим.
Прокуратура, ички ишлар ва бошқа ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар асосан коррупциянинг оқибатлари билан курашади. Биз эса, аввало, унинг олдини олишга қаратилган чораларни кучайтиришимиз керак. Иложи борича, муаммони ҳуқуқ-тартибот органларига етиб боришидан олдин бартараф этишга ҳаракат қилишимиз зарур.
Шу ўринда маҳаллий кенгашларга яна бир бор мурожаат қилмоқчиман. Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши ҳудудларда мунтазам иш олиб бораётган бир пайтда, вилоят ва туман кенгашлари ҳам бу масалага эътиборни кучайтириши зарур.
Зеро, коррупцияга қарши курашишда барчамиз биргаликда ҳаракат қилсаккина, аниқ натижага эриша оламиз.
ЎзА мухбири
Норгул Абдураимова ёзиб олди
