Sankt-Peterburgning betakror oq tunlari

Dunyoda kunduzi ham, kechasi ham go‘zalligini yo‘qotmaydigan shaharlar bisyor. Ayniqsa, Sankt-Peterburg – o‘zgacha. Bu shahar yozining muayyan haftalarida na kunduzi, na kechasi bor. Shahar oq tunlar bag‘riga cho‘madi – va bu holatda o‘zining eng jozibali, eng sirlarga to‘la qiyofasini namoyon etadi.

Iyun oyining o‘rtalarida Neva bo‘yida quyosh botmaydi – u faqatgina ufq ortiga chekinadi. Osmon esa nurafshonligicha qoladi – na qorong‘u, na ravshan, kun bilan tun o‘rtasidagi muallaq lahzaga o‘xshaydi. Bu lahza soatlarga cho‘ziladi. Va bu paytda shahar o‘zgacha nafas oladi.

Neva – nur to‘kilgan daryo

Kechqurun soat o‘n birda Neva qirg‘og‘iga chiqasizu, ko‘z o‘ngingizda betakror manzara ochiladi – daryo oqyapti, ammo qorong‘u yo‘q. Osmon suzmoqda, ammo tun emas. Suv yuzasida somonsimon sariq nur yotibdi – go‘yo kimdir zalvarli bir kumush dasturxon yozib qo‘yganday.

[gallery-29910]

Neva – bu shunchaki daryo emas. U – shaharning ko‘zgusi. Qishki saroy, Petropavlovsk qal’asi, ko‘priklarining nafis siluetlari – barchasi suvda aks etib, titrab, jonlanib, yangilanadi. Oq tunlarda esa bu aks shu bilan go‘zallashadi – haqiqat bilan soyalar orasidagi chegara yo‘qoladi.

Oq tun – uyqusizlik she’ri

Sankt-Peterburgliklar  va sayyohlar oq tunlarni yaxshi biladi. Ular bu paytda uxlamaydilar yoki uxlamoqchi bo‘lib, ko‘z yummaydilar. Pardalar tortilgan, ammo nur baribir sizib kiradi.

Dostoyevskiy bu shaharni “eng mavhum va eng o‘ylab topilgan shahar” degan edi. Balki aynan oq tunlardagina bu ta’rifning to‘liq ma’nosi ochilardi. Chunki oq tunlarda hamma narsa – binolar, ko‘chalar, odamlar sal boshqacharoq ko‘rinadi. Qiyofalar yumshoq, soyalar aniq emas, hatto tovushlar ham boshqacha yangraydi.

Bu – tun emas. Bu – uyg‘onib yotgan tush

Soat bir bo‘ldi. Nevskiy prospekti hali ham gavjum. Yoshlar qahvaxonalar oldida o‘tiribdi, kimdir gitara chaladi, kimdir suratga oladi. Ko‘cha chiroqlari yonib turibdi, ammo ular keraksiz, osmon o‘zi ham yorug‘.

Bu shahar hech qachon to‘liq uxlamaydi. Ammo oq tunlarda u ayniqsa jonlanadi – go‘yo yilning qolgan oylarida to‘plagan butun energiyasini iyun kechalarida sarflayotgandek.

Oq tunlar shunchaki astronomik hodisa emas. U shahar ruhining bir qismi. Bu vaqtda Sankt-Peterburg o‘zining eng sevimli obraziga kiradi – sirli, romantik, hatto biroz hazin. Bu shahar o‘zining tarixiy og‘irligi bilan mashhur, ammo oq tunlarda u bu yukdan ozod bo‘lganday, faqat go‘zallik va sehrni namoyon etadi. Ko‘chalarda kezib yurgan har bir kishi, hatto mahalliy aholi ham, bu lahzalarning betakrorligini his qiladi.

Ketish vaqti kelganda, ushbu kechalarning tugashi ko‘pchilik uchun biroz qayg‘uli tuyuladi. Qora tunlar qaytadi, shamol kuchayadi, ob-havo o‘zgaradi. Ammo Sankt-Peterburgning o‘ziga xos jozibasi yo‘qolmaydi, shunchaki u boshqa bir zamonga, boshqa bir kayfiyatga o‘zgaradi. Oq tunlar esdalik sifatida qoladi, qalbda yashil rangning uzoq va nurli xotirasi bilan.

Bu shahar o‘ziga jalb qiladi va undan ketish qiyin. Odamlar bu yerda topgan orom va ilhomni boshqa hech qayerda topa olmasliklarini tushunadi. Har safar qaytib kelib, oq tunlarning takrorlanmas sehrini boshdan kechirishni istaydi. 

Sankt-Peterburgning oq tunlari – bu shunchaki yoz faslining bir qismi emas, balki har bir sayohatchining qalbida abadiy qoladigan yorqin bir xotira. Bu xotira ularni yana va yana bu go‘zal shaharga chorlaydi, balki aynan shu his uchun odamlar bu shaharga qaytib keladi. Oq tunlarda o‘z yuragining bir bo‘lagini qoldirib ketganlarini his qilganlari uchun.

Jamshid NORQOBILOV(surat,video),O‘zA