Ўз уйи – ўлан тўшагини юксак қадрият, деб билган эл орзулари ушалмоқда
Миллатимизга хос шундай фазилат бор: ёшликда ҳам, кексаликда ҳам узоқ сафардан қайтгач, уйининг қадрини янада чуқур ҳис этади. Чунки, борига шукр, йўғига қаноат билан яшаса-да, уйида эмин-эркин бўлади. Фарзанду яқинлари билан тўкин дастурхон атрофида дардлашади. Кўнгли тинч, хотиржам яшайди, ҳордиқ чиқаради. Халқимизнинг “ўз уйинг — ўлан тўшагинг”, деган нақлида ҳам ана шундай маъно мужассам. Зеро, халқимиз учун ҳеч бир маскан кошона бўлмаса-да, ўзининг шинам уйи, аҳил, иноқ оиласи, осуда, обод Ватанидан улуғ бўла олмайди.
Афсуски, ўтган йилларда айрим юртдошларимиз кўп йиллар ҳуқуқий мақомини тасдиқловчи ҳужжати етарли бўлмаган уйларда кўнгли хижил истиқомат қилди. Эгалик ҳуқуқи бўлмагани учун уй-жойни тасарруф этиш, сотиш, ҳадя қилиш ёки мерос қолдириш каби масалаларда дилни хира қиладиган муаммолар билан юзлашди. Чуқур ўйга ботиб, турли хаёллар билан яшади.
Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 5 августдаги “Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкаларига ҳамда уларда қурилган бино ва иншоотларга бўлган ҳуқуқларни эътироф этиш тўғрисида”ги қонуни айнан шу муаммоларни тегишли тартибда ҳал этиб, ўзбошимчалик билан эгалланган ер майдонидаги бино ва иншоотлари ҳуқуқларини тиклаётгани, ўтган даврда шаклланган мулкий манфаатларини ҳимоя қилаётгани қалбларга қувонч, юзларга табассум, кўнгилларга шукроналик улашмоқда. Қонун ўз уйи – ўлан тўшагини юксак қадрият, деб биладиган халқимизнинг кўп йиллик орзу-умидларини рўёбга чиқариб, уларнинг хотиржам, осуда, фаровон турмуш кечиришига хизмат қилаётгани, инсон қадрини улуғлаётгани билан аҳамиятли бўлмоқда.
Айни пайтда Сурхондарё вилоятида ҳам қонун ижросини таъминлаш учун 2018 йил 1 май кунига қадар ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкалари ва уларда жойлашган кўчмас мулк объектларини хатловдан ўтказиб, ҳуқуқларни эътироф этиш босқичма-босқич давом этмоқда. Маҳаллалардаги ҳар бир уй, ҳар бир бино хатловдан ўтказилиб, ҳуқуқий мақоми аниқланмоқда. Жумладан, йилнинг ўтган даврида 131 минг 488 объект хатловдан ўтказилиб, 98 минг 699 таси “Эътироф” автоматлаштирилган ахборот тизимига киритилди. 28 минг 264 та кўчмас мулкка бўлган мулк ҳуқуқи эътироф этилди.
– Бу рақамлар ортида шунчаки статистик кўрсаткичлар эмас, балки йиллар давомида ўз уйининг ҳуқуқий мақоми аниқланишини кутган минглаб кишиларнинг умиди, манфаати ва келажакка бўлган ишончи турибди, – дейди Давлат кадастрлари палатаси Сурхондарё вилояти бино ва иншоотлар давлат кадастрини юритиш бўлими бошлиғи Фахриддин Ашуров. – Ҳар бир хонадон ортида инсон тақдири, оиланинг кўп йиллик меҳнати ва келажак режалари бор. Шу боис амалга оширилаётган хатлов ишлари фақат объектларни ҳисобга олиш билан чекланмайди. Асосий мақсад қонунчиликда белгиланган талаблар асосида фуқароларнинг мулкий ҳуқуқларини эътироф этиш, уларнинг қонуний манфаатларини таъминлаш ва мавжуд ҳуқуқий ноаниқликларга барҳам беришдан иборат.
Соҳа мутахассисларининг айтишича, мулк ҳуқуқининг эътироф этилиши барча ишлар якунланди, дегани эмас. Бу жараённинг навбатдаги муҳим босқичи кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқни давлат рўйхатидан ўтказишдир. Бироқ, вилоятда ҳуқуқи эътироф этилган 28 минг 264 та кўчмас мулкнинг атиги 9 минг 348 таси давлат рўйхатидан ўтказилган. 18 минг 916 та объект бўйича давлат рўйхатидан ўтказиш жараёни якунлангани йўқ.
– Давлат рўйхатидан ўтказиш кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқни давлат реестрида қайд этиш, унинг ҳуқуқий мақомини расмий жиҳатдан мустаҳкамлаш демакдир, дея суҳбатни давом эттиради Ф.Ашуров. – Бу эса мулкдорга ўз мол-мулкига нисбатан қонуний ҳуқуқларини тўлақонли амалга ошириш имконини беради. Яъни, кўчмас мулкни сотиш, ҳадя қилиш, мерос қилиб қолдириш ёки бошқа битимларни амалга оширишда давлат рўйхатидан ўтказилган ҳуқуқ муҳим аҳамият касб этади. Шу сабабли ҳуқуқи эътироф этилган фуқаролар тегишли расмийлаштириш ишларини ҳам ўз вақтида якунлаши бу уй-жойга тўлиқ эгаликни англатади. Оилаларнинг хотиржам яшашига мустаҳкам асос яратади.
Термиз шаҳридаги Юлдуз маҳалласида яшайдиган А.Хурсандовнинг ер участкаси ва турар жой биноларига ҳам халқ депутатлари вилоят Кенгашининг қарори билан эгалик ҳуқуқи эътироф этилди. Уй соҳиби ҳужжатларни расмийлаштиришни чўзиб ўтирмади. Кадастр ҳужжатларини дарҳол давлат рўйхатидан ўтказиб олди. Кўнглидаги ғубор тарқади. Юзи ёришиб, инсон қадри улуғланаётган юртда яшаётганидан фахр ҳиссини туйди.
– Давлат бизга шунча енгиллик бериб, уй-жойимизни ери билан эътироф этди, – дейди А.Хурсандов. – Уни ҳужжатлаштиришдан муаммо ясамай, расмийлаштириб олиш керак. 828 квадрат-метр ер участкамиз ва 455,95 квадрат-метр қурилиш ости майдонимизни маҳаллий депутатлар тан олиб, бизга мулк қилиб беришни тасдиқлади. Бу қарор ҳовли жойимизга эгалик қилишнинг ҳуқуқий асосини яратди. Унга тўлақонли эга бўлиш учун дарҳол кадастр ҳужжатларини тайёрлаб олдик. Узоқ йиллардан буён яшаб келаётган уйимиз қонуний мулкимизга айланди. Энди уни тўлиқ тасарруф этиш ҳуқуқига эгамиз.
Хатлов жараёнида вилоят марказидаги Ўзбекистон маҳалласида яшайдиган С. Шариповга тегишли 936 квадрат-метр ер участкаси ва 369,7 квадрат-метр қурилиш ости майдонига эга мулк ҳам кадастр рўйхатидан ўтмагани аниқланди. Қонунда белгиланганидек, халқ депутатлари вилоят Кенгашининг 2018 йил 1 май кунига қадар якка тартибдаги уй-жой қуриб, ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкаси ҳамда ундаги бино ва иншоотлари эътироф этилаётганида депутатлар С. Шариповнинг уйи билан боғлиқ ҳужжатларни ҳам тасдиқлади. Бу хабарни эшитган мулк эгаси қувончини яширолмай кадастр идорасига йўл олди. Ҳужжатларни расмийлаштириб, уй-жой ва ер майдонига қонуний эга бўлди.
– Бу оиламиз учун йиллар давомида ҳуқуқий ечимини кутган масала эди, – дейди С.Шарипов. – Ахир, бундан суюнмай бўладими? Чунки, эътироф этилган мулк ҳуқуқи ортида оиламизнинг манфаати, эртанги кунга ишончи ва келажакка дахлдор режалари мавжуд. Кўп йиллардан буён яшаётган уйимизнинг ҳужжати тўлиқ эмаслиги ёдимизга тушиб қолса, барчамизни чуқур ўй босарди. Кадастр ҳужжатларини қўлга олиб, кўнглимиз хотиржам тортди. Бундай имкониятни яратган давлатимиздан бир умр миннатдормиз.
Уй шунчаки, инсон умрини ўтказадиган бино эмас. У оила қўним топган осуда маскан. Фарзандлар камолга етадиган, орзу-умидлар чечак отиб, рўёбга чиқадиган гўша. Бундай муқаддас даргоҳга бўлган ҳуқуқнинг қонуний эътироф этилиши ва давлат рўйхатидан ўтказилиши нафақат бугун, балки келгуси авлодлар манфаати учун ҳам муҳим қадамдир. Акция доирасида одамларнинг мулкий ҳуқуқлари таъминланиб, ижтимоий адолат қарор топаётгани, хонадонларда ҳуқуқий кўнгил тўқликни мустаҳкамлаётгани мамлакатимизда инсон қадри юксак даражада улуғланаётганининг ёрқин ифодасидир.
Холмўмин Маматрайимов,
ЎзА мухбири
