Мемлекет басшысы шағын және микро гидроэнергетика желісін дамыту жөнінде тапсырма берді

Президент Шавкат Мирзиёев шағын және микро гидроэлектр станциялары желісін дамытудың кезекті шаралары жөніндегі тұсаукесермен танысты.

Өзбекстанда жаңартылатын энергия көздерінің үлесін арттыруға, сондай-ақ қолда бар су ресурстарының энергетикалық әлеуетін тиімді пайдалануға ерекше көңіл бөлінуде. Шағын және микро ГЭС-тер шалғай аймақтарды электр энергиясымен қамтамасыз ету, желілердегі шығындарды азайту және жеке инвестицияларды тартуда маңызды рөл атқарады. 

Өткен жылы қабылданған шешімге сәйкес, жеке сектордың қатысуымен жалпы қуаты 164 мегаваттқа жуық 3 мың шағын және микро ГЭС салу жоспарланған. 

Қазіргі таңда 64 жоба іске қосылып, олардың жалпы қуаты 41,6 мегаватқа жетті. Алайда бұл белгіленген қуаттың төрттен бір бөлігіне ғана тең. Жоспарланған 3 мыңға жуық жобаның 932-сі бойынша бастамашылар анықталған. Дүниежүзілік банк қатысуымен бөлінген 150 миллион доллар көлеміндегі жеңілдікті қаржы ресурстарын игеру қарқынының да баяу жүріп жатқаны атап өтілді.

Кәсіпкерлер мен инвесторлардың станцияларды салу және өндірілген электр энергиясын сату шарттарына қатысты сұрақтары көп екені айтылды.

Осыған байланысты аукциондарда жобаның бастапқы бағасымен қатар, электр энергиясын сатып алу тарифінің ең төменгі шегін белгілеу және тарифтерді станция қуатына қарай саралау ұсынылды. Бұл «нөлдік» баға бойынша ұтып алынғанымен, кейін іске асырылмай қалған жобалар мәселесін шешіп, инвесторлар үшін нақты әрі тұрақты жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ қуаты 100 киловатқа дейінгі микро ГЭС-терді жобалау және салу жеңілдетілген тәртіппен жүзеге асырылады. Қуаты 50 киловатқа дейінгі жобалар қала құрылысы құжаттарының сараптамасынан және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауынан босатылады.

Қосымша су қысымын қалыптастыру үшін каналдар, өзендер мен арналардың конструкциясына өзгерістер енгізуге рұқсат беріледі. Су шаруашылығы нысандарында өз қажеттіліктері үшін шағын және микро ГЭС-терді аукционсыз салу мүмкіндігі де жасалады.

Жобаларға қолайлы орындарды анықтаудан бастап, оларды іске қосу және пайдалануға беруге дейінгі процестерді қамтитын цифрлық платформа енгізіледі. Сонымен қатар жобалау, құрылыс және пайдалану бойынша бірыңғай әдістемелік нұсқаулық, сондай-ақ жеке сектордың қатысуымен жобаларды жүзеге асыру тәртібі әзірленеді.

Саладағы тағы бір өзекті мәселе – импортқа жоғары тәуелділік. Қазіргі уақытта шағын және микро ГЭС-терге қажетті гидроагрегаттар мен қосалқы бөлшектердің 90 пайызы шетелден әкелінеді.

Осыған байланысты 46 шағын және микро ГЭС салған «Узбекгидроэнерго» акционерлік қоғамының тәжірибесін пайдалану, кәсіпкерлерге жобалау, құрылыс-монтаж жұмыстары және жабдықтарды жеткізу бойынша кешенді қызмет көрсету маңызды екені атап өтілді. Жергіліктендіруге болатын агрегаттар мен қосалқы бөлшектердің нақты тізімі жасалып, оларды елімізде өндіру бойынша кәсіпкерлер мен инвесторларға ұсыныстар беріледі.

Еліміздегі өзендер мен каналдар желісінің жалпы ұзындығы 173 мың шақырымнан асады. Таныстырылым барысында бетонмен қапталған каналдарда шағын және микро ГЭС-тер салуға үлкен мүмкіндік бар екені атап өтілді. Жауапты тұлғаларға мұндай нысандарды толық түгендеп, қосымша жобалар қорын анықтау тапсырылды.

Жалпы, 2030 жылға дейін мұндай станциялардың жалпы қуатын 204,8 мегаватқа жеткізіп, жылына 620 миллион киловатт-сағат экологиялық таза электр энергиясын өндіру жоспарлануда.

Бұл 350 мың үй шаруашылығын «жасыл» энергиямен қамтамасыз етуге, жылына 187 миллион текше метр табиғи газды үнемдеуге және атмосфераға 311 мың тонна көмірқышқыл газының шығарылуының алдын алуға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ жаңа оқу жылынан бастап шағын қуатты «жасыл» энергетика бағыттары бойынша жоғары білікті кадрлар даярлау үшін дуалды білім беру жүйесі енгізіледі. Энергетика кәсіпорындары, соның ішінде шағын гидроэнергетика нысандары студенттер үшін тәжірибеден өтетін база ретінде белгіленеді.

Мемлекет басшысы белгіленген жобаларды жеделдету, салаға жеке инвестицияларды кеңінен тарту, қаржы ресурстарын тиімді пайдалану, жабдықтарды жергіліктендіру және білікті кадрлар даярлау бойынша жауапты тұлғаларға нақты тапсырмалар берді.