Мемлекет басшысы әкімшілік сот төрелігін жаңа кезеңге шығару бастамаларымен танысты
Президент Шавкат Мирзиёев әкімшілік сот төрелігін жаңа кезеңге шығару перспективаларына арналған тұсаукесермен танысты.
Мемлекет басшысының бастамасымен 2017 жылғы 1 шілдеден бастап әкімшілік соттар жұмыс істей бастады. Бұл жүйе мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардың қызметіне сот бақылауын күшейтуге, азаматтар мен кәсіпкерлердің құқықтары мен заңды мүдделерін сенімді қорғауға қызмет етіп келеді.
Өткен кезеңде әкімшілік соттар 150 мыңға жуық істі қарап, 70 мыңнан астам жағдайда мемлекеттік органдардың заңсыз шешімдерінің күшін жойған.
Сонымен қатар лауазымды тұлғалардың заңсыз әрекеттеріне қатысты жоғары тұрған немесе басқа да уәкілетті органдарға 27 мыңға жуық жеке ұйғарым шығарылған.
Бұл нәтижелер әкімшілік соттар қызметінің «Халық мемлекеттік органдарға емес, мемлекеттік органдар халыққа қызмет етуі керек» деген басым қағидат негізінде қалыптасқанын көрсетеді. Аталған жүйе мемлекеттік органдар қызметіндегі заңдылықты нығайтып, азаматтар мен кәсіпкерлердің бұзылған құқықтарын тиімді қалпына келтіруде маңызды рөл атқарып отыр.
Таныстырылымда саланы дамытудың келесі кезеңінде озық шетелдік тәжірибе мен заманауи талаптар негізінде 15-ке жуық жаңа құқықтық институт енгізу жөніндегі ұсыныстар қаралды.
Жаңа тәсілдер, ең алдымен, азаматтардың бұзылған құқықтарын іс жүзінде қалпына келтіруге, мемлекеттік органдардың қызметіне сот бақылауын күшейтуге және әкімшілік соттардың өкілеттіктерін кеңейтуге бағытталған.
Қазіргі тәртіп бойынша азаматтар мен кәсіпкерлер өздерінің бұзылған құқықтарын қалпына келтіру үшін әкімшілік соттарға бір ғана нысанда жүгіну мүмкіндігіне ие. Ұсынылып отырған реформалар нәтижесінде құқық бұзылғанға дейін оны алдын ала қорғауды қамтамасыз етуге жағдай жасалады. Осы мақсатта сотқа жүгінудің төрт түрлі талап қою нысанын енгізу көзделіп отыр.
Сонымен бірге сотқа жүгіну үшін белгіленген қазіргі алты айлық мерзімді қайта қарау ұсынылды. Азаматтарға мемлекеттік органның заң бұзушылық жасағанын тану туралы сотқа мерзімсіз жүгіну мүмкіндігін беру көзделген.
Қазіргі таңда жергілікті мемлекеттік билік органдарының нормативтік-құқықтық құжаты салдарынан азаматтың құқығы бұзылған жағдайда, мұндай құжатқа әкімшілік сот арқылы шағымдану мүмкіндігі жоқ.
Енді азаматтарға жергілікті мемлекеттік билік органдарының нормативтік-құқықтық құжаттарына тікелей сот арқылы шағымдану құқығын беру ұсынылуда.
Өзбекстан Республикасы Конституциясының 20-бабына сәйкес, мемлекеттік органдардың адамға қатысты қолданатын құқықтық ықпал ету шаралары мөлшерлестік қағидатына негізделіп, заңдарда көзделген мақсаттарға жету үшін жеткілікті болуы керек.
Осыған байланысты әкімшілік соттардың өкілеттіктерін кеңейтіп, азаматтар мен кәсіпкерлерге ықпал ету шараларын қолдану кезінде мемлекеттік органдардың дискрециялық өкілеттіктерді заңды әрі негізді пайдаланғанын тексеру міндетін жүктеу көзделген.
Сот шешімдерінің сөзсіз орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған тиімді шаралар да қарастырылуда. Оған сәйкес, мемлекеттік органның лауазымды тұлғасына сот шешімін орындамағаны үшін айыппұл салынғаннан кейін де шешім қайтадан орындалмаса, сот заңда белгіленген шараларды қабылдау үшін прокурорға хабарлайды.
Мемлекет басшысы ұсынылып отырған құқықтық институттар адам құқықтары өрескел бұзылған жағдайда оларды сот арқылы тиімді қалпына келтіруге, Конституцияда белгіленген мөлшерлестік қағидатының іс жүзінде толыққанды жұмыс істеуін қамтамасыз етуге, мемлекеттік органдардың жауапкершілігін арттыруға және сот шешімдерінің міндетті түрде орындалуына қызмет етуі керектігін атап өтіп, ұсынылған бастамаларды қолдады.
