Либо – тоғлар, сувлар ва яшиллик уйғунлиги (+видео)

"Кичик етти аркли кўприк" – табиат мўъжизаси

Хитойнинг жануби-ғарбида жойлашган Гуйчжоу вилояти бетакрор табиати, баланд тоғлари, шаршаралари, ғорлари ва карст манзаралари билан сайёҳларни ўзига жалб этади. Бу ерда табиатнинг минг йиллар давомида шаклланган гўзалликлари уйғунлашган масканлар кўп.

Ана шундай диққатга сазовор ҳудудлардан бири Либо уездидаги Сяоцикун, яъни “Кичик етти аркли кўприк” манзарали ҳудудидир.

Бу масканга ташриф буюрган кишини, аввало, тоғлар бағрида сокин оқувчи зумраддек яшил сувлар, шаршаралар, асрларга тенгдош дарахтлар ҳамда оҳактош қоялардан шаклланган карст манзаралари қарши олади. Табиатнинг турфа кўринишлари бир-бирига уйғунлашиб, ўзига хос манзарани вужудга келтирган.

Айниқса, мусаффо сув билан қоп-қора ёки оқиш тусдаги қоялар, сербарг ўсимликлар ва қадимий дарахтларнинг уйғунлиги Сяоцикунга алоҳида файз бағишлайди. Шу жиҳатдан Либо ҳудуди бежизга “яшил гавҳар” деб аталмайди.

“Кичик етти аркли кўприк” номи билан машҳур ушбу маскан нафақат табиатнинг ноёб гўзаллигини намоён этади, балки инсон ва табиат уйғунлигини ҳис этиш мумкин бўлган манзил сифатида ҳам эътиборга лойиқ.

Бу ердаги ҳар бир сой, шаршара, дарахт ва қоя гўё табиатнинг узоқ йиллар давомида яратган ягона асари – Либо манзарасининг бир бўлаги каби таассурот қолдиради.

Манзарали ҳудуднинг майдони 46,4 квадрат километр бўлиб, унда тоғ, сув, ғор, ўрмон, шаршара, кўл ва тош каби табиат унсурлари бир-бири билан уйғунлашган.

Сяоцикуннинг энг машҳур рамзи қадимий етти аркли тош кўприкдир.

У Цин сулоласи ҳукмронлигининг Даогуан даврида, 1836 йилда қурилган. Унинг номи бутун сайёҳлик ҳудудига берилган. Кўприкнинг еттита кичик аркаси остидан Сяншуй дарёсининг мусаффо сувлари оқиб ўтади.

Қадимий кўприкнинг тошлари орасида мох ва папоротниклар ўсган. Атрофидаги улкан дарахтлар шохлари эса сув томон эгилиб, гўё табиатнинг ўзи кўприкни қучоқлаб тургандай манзара ҳосил қилади.

Бир қарашда бу оддий тарихий иншоотдек туюлади. Аммо унинг тоғлар, ўрмон ва яшил сувлар бағрида жойлашгани Сяоцикунга ўзига хос кўрк бағишлайди.

Бугун ушбу кўприк нафақат тарихий ёдгорлик, балки Либо табиати ва сайёҳлигининг асосий рамзларидан бири ҳисобланади.

Сяоцикуннинг яна бир ноёб манзараси — сув устидаги ўрмон.

Одатда ўрмон деганда қуруқ ерда ўсадиган дарахтлар кўз олдимизга келади. Либода эса табиат бу тасаввурни ўзгартиради. Дарахтлар ва буталарнинг бир қисми тўғридан-тўғри оқар сувлар орасида, тошлар устида ўсади.

Сув оқими дарахтларнинг илдизлари орасидан ўтади. Яшил барглар, тошлар ва мусаффо сув бир бутун табиий манзарага айланади.

Бу ҳудудда табиатнинг миллионлаб йиллар давомида шаклланган карст жараёнлари ва тирик ўсимликлар дунёси бир-бири билан уйғунлашган. ЮНЕСКО ҳам Либо карстини конуссимон қоялари, чуқур хандақ, йўқолиб кетувчи оқимлар ва узун ерости ғорлари билан ажралиб турувчи ҳудуд сифатида баҳолайди.

Сяоцикунга келган сайёҳни ўзига ром этадиган яна бир манзара – шаршаралар.

Жумладан, Лая шаршараси ва 68 поғонали шаршара бу ернинг энг кўзга кўринган табиий объектларидан ҳисобланади. Сув тоғ ёнбағирларидан пастга тушар экан, ўнлаб майда ва катта оқимларга бўлиниб кетади.

Лая сўзи маҳаллий Буй тилида “гўзал қиз” маъносини англатади. Қоялардан шиддат билан тушаётган оқ сув, атрофдаги яшиллик ва ҳавони тўлдирувчи сув заррачалари сайёҳда унутилмас таассурот қолдиради.

68 поғонали шаршара эса бир нечта табиий босқичлардан иборат. Сув гўё тоғ бағридаги тош зиналардан оқиб тушаётгандек кўринади.

Бу ерда табиатни томоша қилишнинг ўзи эстетик завқ бағишлайди: сувнинг шовқини, қушлар сайраши, баргларнинг шамолда тебраниши ва нам ҳаво инсонни шаҳар шовқинидан узоқлаштиради.

Сяоцикун ҳудудида Юаньян кўли ҳам алоҳида ўрин тутади.

ЮНЕСКОнинг Либо карстига оид материалларида Юаньян кўли 13 гектар майдонни эгаллаши ва айрим жойларда чуқурлиги 40 метрдан ортиқ экани қайд этилган. Кўл ерости дарёлари фаолияти билан боғлиқ карст сув тизимининг бир қисми ҳисобланади.

Бу ерда сув ранги об-ҳаво ва ёруғликка қараб турлича тус олади. Қуёш нурлари тушганда кўл юзаси яшил ва кўкимтир рангларда товланади.

Либо табиатининг асосий хусусияти ҳам шунда: бу ерда тоғни сувдан, сувни ўрмондан, ўрмонни эса қоялардан алоҳида тасаввур қилиш қийин.

2026 йил август ойида Гуйчжоунинг расмий ахборот манбаси Сяоцикун ҳудудидаги карст шакллари юзлаб миллион йиллар аввал Либо қадимий денгиз остида бўлган даврлардаги геологик жараёнлар билан боғлиқ эканини қайд этган.

Шу нуқтаи назардан қараганда, Либо – оддий сайёҳлик маскани эмас. У табиат тарихининг очиқ китобидир.

Либо табиатининг халқаро аҳамияти 2007 йилда яна бир бор тасдиқланди. Либо карсти “Жанубий Хитой карсти” таркибида ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилди.

Шу билан бирга, Либо табиатидаги биологик хилма-хиллик ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Ўрмонлар карст ландшафтларини қоплаб, кўплаб ўсимлик ва ҳайвон турлари учун табиий муҳит яратади.

Либо фақат тоғ ва сувлар ўлкаси эмас.

Бу ҳудудда Буй, Мяо, Яо ва Шуй каби халқлар вакиллари яшайди. Уларнинг урф-одатлари, мусиқаси, рақслари, миллий таомлари ва анъаналари минтақа маданий қиёфасини бойитади. ЮНЕСКО материалларида ҳам Либо ҳудудининг табиий ландшафти билан маҳаллий этник маданият ўртасидаги уйғунлик қайд этилган.

Шу боис Либо бўйлаб саёҳат фақат табиат қўйнига сафар эмас. Бу Хитойнинг жануби-ғарбидаги турли халқлар маданияти билан танишиш имкони ҳамдир.

Расмий маълумотларда ҳудуднинг ўрмон билан қопланган қисми 92 фоиздан ортиқ экани қайд этилади. Бу кўрсаткич Либо табиатини муҳофаза қилиш ва экологик туризмни ривожлантириш учун муҳим асосдир.

Сўнгги йилларда бу ерда сайёҳларга хизмат кўрсатиш инфратузилмасини такомиллаштириш, табиатни асраш ва туризм сифатини оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Бундай ёндашув Либо учун айниқса муҳим. Чунки бу ернинг асосий бойлиги – бинолар ёки сунъий иншоотлар эмас, балки табиатнинг ўзи.

Сяоцикунни бир сўз билан таърифлаш қийин.

1836 йилда қурилган етти аркли қадимий тош кўприк бугун миллионлаб йиллик карст жараёнлари билан ёнма-ён турибди. Шаршаралар қоялар орасидан оқади, дарахтлар сув ичида ўсади, ғорлар тоғлар бағрида яширинган, кўллар эса осмон ва яшил тоғларни ўз бағрида акс эттиради.

Шунинг учун Либо ҳақида гап кетганда, уни фақат “Хитойдаги яна бир сайёҳлик маскани” деб аташ камлик қилади.

Либо – инсон ва табиат ўртасидаги уйғунликни кўз билан кўриш мумкин бўлган жой.

Бу ерда қадимий кўприк ўтмишни, карст қоялари миллионлаб йиллик табиат тарихини, яшил ўрмонлар эса бугунги ҳаётни ифодалайди.

Ва эҳтимол, Сяоцикуннинг энг катта мўъжизаси ҳам шунда – вақт ўтади, аммо табиат ўзининг гўзал ҳикоясини давом эттираверади.

<iframe width="640" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/Eq_RV99lYH4" title="LIBO — TOG`LAR, SUVLAR VA YaShILLIK UYG`UNLIGI" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

Муҳаммаджон Обидов, Элёр Олимов (видео), ЎзА

Хитой, Гуйчжоу провинцияси, Либо уезди.