Janni Infantinoning JCH tijorat huquqlarini sotish rejasi: Global futbol inqilobimi yoki "futbol ruhini sotish"mi?
Ushbu ulkan reja futbol olamida keskin bahs-munozaralarga, ayrim qit’a konfederatsiyalarining ochiq noroziligiga va qizg‘in muhokamalarga sabab bo‘ldi.
Xalqaro futbol federatsiyasi (FIFA) prezidenti Janni Infantino navbatdagi shov-shuvli tashabbusi bilan yana global sport jamoatchiligining diqqat markaziga tushdi. Qur’a va musobaqa formatlarini o‘zgartirib kelayotgan FIFA rahbariyati bu safar eng qimmatbaho aktiv — Jahon chempionatining tijorat va media huquqlarini xususiy investorlarga sotish orqali ulkan moliyaviy imperiya qurishni rejalashtirmoqda.
Ushbu ulkan reja futbol olamida keskin bahs-munozaralarga, ayrim qit’a konfederatsiyalarining ochiq noroziligiga va qizg‘in muhokamalarga sabab bo‘ldi. Xo‘sh, Infantinoning rejasi o‘zi nima va u nega bunchalik katta e’tirozlarni keltirib chiqarmoqda?
1. Rejaning mazmuni: FIFA Forward Enterprise (FFE) nima?
FIFA rahbariyati "FIFA Forward Enterprise" (FFE) deb nomlangan yangi tijorat sho‘ba kompaniyasini tashkil etishni taklif qilmoqda. Ushbu tuzilma FIFAning barcha asosiy musobaqalari, jumladan, kengaytirilgan formatdagi Jahon chempionati va Klublar o‘rtasidagi jahon chempionatining tijorat operatsiyalari, televideniye translyatsiya huquqlari, homiylik va litsenziyalash jarayonlarini boshqarishi kerak.
Bahosi va investitsiya hajmi: Rejaga ko‘ra, ushbu yangi tijorat korxonasi 20 milliard AQSh dollari miqdorida baholanmoqda.
Ulushlar savdosi: FIFA mazkur korxonaning 20 foizgacha bo‘lgan ulushini tashqi xususiy investorlarga sotishni rejalashtirgan. Bu orqali dastlabki bosqichda taxminan 4.2 milliard dollar mablag‘ jalb qilinishi ko‘zda tutilgan.
Investorlar: OAV ma’lumotlariga ko‘ra, bu bitim ortida nufuzli moliyaviy tuzilmalar, jumladan, AQSh prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi Joshua Kushner boshqaradigan Thrive Eternal fondi, shuningdek, JPMorgan va Liberty Media kabi gigantlar turibdi.
2. FIFA a'zolariga nima va'da qilinmoqda? ("Moliyaviy rag‘bat")
Janni Infantino ushbu rejaning muvaffaqiyatli o‘tishi uchun FIFAga a’zo bo‘lgan barcha 211 ta milliy assotsiatsiyaga ulkan moliyaviy kafolatlar va shartlarni taqdim etdi.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri yordam: Agar assotsiatsiyalar ushbu islohotni ma’qullashtirsa, har bir milliy federatsiya tez fursatda 40 million dollargacha bo‘lgan moliyaviy yordam olishi mumkinligi aytilmoqda (ba'zi manbalarga ko‘ra, darhol 20 million dollar va kelgusi yillarda yillik to‘lovlar keskin oshishi ko‘zda tutilgan).
Moliyaviy paket: Agar reja tasdiqlansa, 2027 yil 1 yanvardan boshlab 10 milliard dollarlik yirik moliyalashtirish paketi ishga tushadi. Aksincha, agar bu taklif rad etilsa, FIFA o‘zining eski byudjet doirasida qolib, uni faqat 2,7 milliard dollarga oshirishi mumkinligini bildirgan.
Infantino bu taklif majburiy emasligini, aksincha, demokratik maslahatlashuv jarayoni ekanligini ta’kidlab, kichik futbol assotsiatsiyalari infratuzilmasini rivojlantirish uchun bu "noyob imkoniyat" ekanini urg‘ulamoqda.
3. UEFA va boshqa tashkilotlarning keskin e’tirozi: "Bu qizil chiziqdan o‘tish"
FIFAning bu tashabbusi Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi (UEFA) va boshqa qit’a tashkilotlari tomonidan "g‘azab" bilan kutib olindi. UEFA rasmiy bayonot chiqarib, buni keskin qoraladi:
"Bu futbolni boshqaruv organlari hech qachon bosmasligi kerak bo‘lgan chegaradan (qizil chiziqdan) chiqishdir. Futbolning ruhi va uni boshqarish tizimi — savdo qilinadigan aktiv emas. Hech birimiz futbolning egasi emasmiz va FIFA uni sotishga haqli emas", — deyiladi UEFA bayonotida.
Shuningdek, Shimoliy va Markaziy Amerika konfederatsiyasi (KONKAKAF) ham mazkur rejadan mutlaqo bexabar holda, uni matbuot orqali bilib qolganliklarini bildirib, FIFAning yopiq eshiklar ortidagi siyosatini tanqid qildi. Yevropada bu loyihani hatto "Superliga inqirozidan ham xavfliroq" deb atayotganlar ham yo‘q emas.
Asosiy xavotirlar quyidagilardan iborat:
Maksimal foyda ketidan quvish: Xususiy investitsiya fondlari futbolning rivojidan ko‘ra ko‘proq foyda olishni o‘ylagani bois, turnirlar soni haddan tashqari ko‘payib ketishi (masalan, JCHni kelgusida 64 taga yetkazish yoki klublar o‘rtasidagi musobaqalarni kengaytirish) futbolchilarning jismoniy holatini izdan chiqarishi mumkin.
Chiptalar va translyatsiya narxlari: Tashqi investorlar kiritgan kapitalni chiqarib olish uchun chiptalar narxi va teletomoshabinlar uchun obuna narxlarini keskin oshirib yuborishi ehtimoli yuqori.
Korrupsiya va shaffoflik muammosi: Tanqidchilar buni assotsiatsiyalarning ovozini sotib olish ("pora berish") urinishi sifatida baholab, FIFA kelajakda o‘z mustaqilligini yo‘qotishidan xavotir bildirishmoqda.
Xulosa
Janni Infantinoning Jahon chempionati tijorat huquqlarini xususiy kapitalga ochish rejasi — bu zamonaviy futbol tarixidagi eng yirik moliyaviy burilish nuqtalaridan biri bo‘lishi mumkin. Bir tomondan, bu rivojlanayotgan mamlakatlar futboliga ulkan sarmoya olib kelsa, ikkinchi tomondan, futbolning asosiy qadriyatlarini boy berish xavfini tug‘dirmoqda.
FIFA barcha 211 a'zosiga qaror qabul qilish uchun qisqa muddat bergan bo‘lib, kelgusidagi taqdir aynan shu ovoz berish jarayonlariga borib taqaladi. Global futbol o‘zining an’anaviy ruhini saqlab qoladimi yoki milliarderlar va fondlar ixtiyoridagi global biznesga aylanadimi — buni yaqin oylardagi keskin qarama-qarshiliklar ko‘rsatadi.
