Бугунги назорат — эртанги ҳосил гарови
Жиззах вилоятининг Зафаробод туманида суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, мавжуд муаммоларни барвақт аниқлаш ва уларнинг олдини олиш масалаларига бағишланган семинар ўтказилди.
Тумандаги Ҳамид Олимжон номидаги фермер хўжаликлари ҳудудий уюшмасида Сирдарё–Зарафшон ирригация тизимлари ҳавза бошқармаси ҳузуридаги Мелиоратив экспедиция ташаббуси билан ташкил этилган тадбирда ернинг унумдорлиги, сизот сувлари сатҳи, тупроқ шўрланиши, коллектор-дренаж тармоқларининг созлиги ҳамда машина-механизмлардан оқилона фойдаланиш каби ўзаро узвий масалалар муҳокама қилинди.
Зеро, ерга муносабат — фақат бугунги ҳосил тақдири эмас, балки эртанги авлод ризқи ва қишлоқ хўжалигининг барқарор келажагини белгилайдиган муҳим омилдир. Айниқса, сув танқислиги ва иқлим ўзгариши тобора кучайиб бораётган шароитда суғориладиган майдонларнинг мелиоратив ҳолатини назорат қилиш стратегик аҳамият касб этмоқда.
Мутахассисларнинг маълумотларига кўра, қурғоқчил ва ярим қурғоқчил ҳудудларда тупроқ шўрланиши ҳамда сизот сувлари сатҳининг кўтарилиши қишлоқ хўжалиги ерлари унумдорлигига жиддий таъсир кўрсатади. Дренаж тизимларининг самарали ишлаши эса ортиқча намлик ва тузларни илдиз қатламидан чиқариш, ернинг маҳсулдорлигини сақлашда муҳим воситалардан бири ҳисобланади.
Тадбир иштирокчилари “Тукурсой коллекторлар тизимини таъмирлаш-тиклаш” лойиҳаси доирасида амалга оширилаётган ишлар билан танишди. Хусусан, коллектор-дренаж тармоқларини таъмирлаш ва тиклаш жараёни кўздан кечирилиб, уларнинг ҳудуддаги суғориладиган ерлар мелиоратив ҳолатини барқарор сақлашдаги ўрни хусусида фикр алмашилди.
Мутахассислар сизот сувлари сатҳини мунтазам кузатиб боришнинг аҳамиятини тушунтирди. Чунки муаммони оқибат юзага келганидан кейин бартараф этишдан кўра, уни дастлабки босқичда аниқлаш ва олдини олиш мақсадида зарур чораларни кўриш анча самаралидир. Шу маънода кузатув қудуқлари ва мунтазам мониторинг тизими ернинг “саломатлиги”ни назорат қиладиган муҳим восита вазифасини бажаради.
Ўзбекистон Сув хўжалиги вазирлиги маълумотларига кўра, мамлакатда суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини барқарор сақлаш учун катта коллектор-дренаж инфратузилмаси хизмат қилмоқда. Уни доимий соз ҳолда сақлаш, самарали ишлатиш ва замонавий талаблар асосида такомиллаштириш устувор вазифалардан бири сифатида белгиланган.
Семинарда машина-механизмлардан унумли фойдаланиш, уларни мавсумий ишларга пухта тайёрлаш, техник ҳолатини назорат қилиш, ёқилғи-мойлаш материалларини тежамкор ишлатиш бўйича ҳам амалий тавсиялар берилди. Бу эса мелиоратив тадбирларни ўз вақтида ва сифатли бажариш билан бир қаторда харажатларни мақбуллаштиришга хизмат қилади.
Бугун бир туман мисолида муҳокама этилган масала аслида ҳудудий доира билан чекланмайди. Ер шўрланиши, сув танқислиги, сизот сувлари сатҳининг ўзгариши ва дренаж тизимларининг барқарорлиги дунёнинг кўплаб қишлоқ хўжалиги ҳудудлари учун умумий муаммодир. Шу боис Зафарободдаги каби амалий ёндашувларни кенгайтириш, илғор тажрибани оммалаштириш ва мелиоратив ҳолатни илмий асосда мониторинг қилиш нафақат мамлакатимиз, балки минтақавий ва халқаро миқёсда ҳам аҳамиятлидир.
Энг муҳими, мелиорация — ерни шунчаки асраш эмас, унинг эртанги ҳосилдорлигини таъминлашдир. Бугун коллекторни тозалаш, сизот сувини кузатиш, шўрланишни аниқлаш ва техникани созлашга сарфланган ҳар бир саъй-ҳаракат эртага баракали ҳосил, тежалган сув ва сақлаб қолинган унумдор тупроқ сифатида қайтишини унутмаслик керак.
Абдужалол Қаюмов, ЎзА мухбири
