АҚШ хатолари Хитойга йўл очди(+видео)
АҚШнинг глобал сиёсати Хитойга кутилмаган имкониятлар яратмоқда. Вашингтоннинг хатти-ҳаракатлари дунё кучлар мувозанатини қандай ўзгартирмоқда?
АҚШнинг дунёдаги етакчи давлат бўлиш учун асосий рақиби бўлган Хитой аввал Трампнинг савдо урушидан, кейин эса АҚШнинг Эрон билан ҳақиқий уруши туфайли кутилмаган фойда кўрди.
Бу вазият қандай юзага келди?
Хитой ҳозирги Форс кўрфази урушида бевосита иштирокэ тмаяпти. Аммо бир қатор америкалик экспертлар айнан Хитой бу урушдан энг кўп ютган давлат бўлаётганини айтмоқда. Уларнинг фикрича, Трамп урушни олдиндан огоҳлантирмасдан бошлади, катта энергетик инқирозни келтириб чиқарди ва АҚШнинг ўз иттифоқчиларини ҳимоя қилишга тайёрлиги ҳамда имкониятини шубҳа остига қўйди.
Америкалик сиёсатшунос Фрэнсис Фукуяма фикрича, АҚШ тобора дунё барқарорлигига таҳдид соладиган ва бошқа давлатлар масхара қиладиган «муаммоли давлат»га ўхшаб бормоқда. Трампнинг Эронга ҳужуми ва савдо урушлари АҚШни дунё учун беқарор ва олдиндан айтиб бўлмайдиган куч сифатида кўрсатди. Натижада коммунистик Хитой —дунёдаги иккинчи йирик иқтисодий ва ҳарбий куч сифатида кўрина бошлади.
АҚШнинг собиқ миллий хавфсизлик маслаҳатчиси Жулиан Гевирцнинг фикрича, Вашингтон ўз кучини аста-секин заифлаштиряпти, иттифоқчилари билан муносабатларни бузмоқда ва дунёни ўзидан узоқлаштирмоқда.
Унинг айтишича, кўплаб давлатлар Америка фақат ўз манфаатини ўйлайди, деган фикрга келиб, Хитой билан келишишни АҚШ билан келишишдан осонроқ ва ишончлироқ деб ҳисоблай бошламоқда.
Нобель мукофоти соҳиби Пол Кругман ҳам шунга ўхшаш фикрда. «Хитой Эрон урушида бевосита иштирок этмади. Аммо у АҚШнинг қийин аҳволга тушганидан мамнун эканини яширмаяпти. Урушнинг бориши ва Хитойнинг ундаги роли дунёдаги кучлар мувозанатини Хитой фойдасига ўзгартирди. Шу маънода Америка бу урушда ютқазди, Хитой эса ютди», — деб ҳисоблайди Кругман.
АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши Американинг Форс кўрфазидаги иттифоқчиларига ва бошқа давлатларга ҳам иқтисодий ва ҳарбий зарар етказди. Хитой эса бу вазиятда барқарорлаштирувчи куч сифатида кўринди. АҚШдан фарқли ўлароқ, Пекин минтақадаги деярли барча давлатлар билан яхши муносабатларни сақлашга ҳаракат қилади. Экспертларнинг фикрича, АҚШ ва Хитой ўртасидаги дипломатик таъсир фарқи тобора қисқармоқда. Хитой ўзининг юмшоқлик билан ҳаракатланишини кучайтиряпти, АҚШ эса қуролли можароларга тобора кўпроқ таяниб, дипломатиянинг аҳамиятини пасайтирмоқда.
Шунинг учун Хитой учун энди энг катта вазифа — энергетик хавфсизликни таъминлаш, нефть ташиш эркинлигини сақлаш ва бир вақтнинг ўзида ҳам Эрон, ҳам Форс кўрфазидаги араб давлатлари билан яхши муносабатларни сақлаб қолиш.
Қисқаси, Трампнинг сиёсати АҚШнинг дунёдаги мавқеига зарар етказиб, Хитойга янги имкониятлар очмоқда. Аммо Хитой ҳали АҚШни тўлиқ алмаштира оладиган даражага келгани йўқ.
Кенжа Бекжонов, Салимжон Обиджонов, ЎзА
